Πόλεις για τους ανθρώπους

«Ονειρό μου είναι να ζήσω σε μια πόλη που δεν θα έχει αυτοκίνητα. Κουράστηκαν τα μάτια μου να βλέπουν αυτές τις ατέλειωτες ουρές χρωματιστών σιδηρικών και τα αυτιά μου, από τα αναίτια μπιπ μπιπ, τις βωμολοχίες που εξακοντίζονται απέναντι σε άλλους οδηγούς ή απλούς πεζούς, που προσπαθούν απλά να επιβιώσουν στο χάος του κέντρου της πόλης.

»Θέλω κάθε σπίτι και πολυκατοικία να έχει υπόγειο γκαράζ όπου όλοι οι έχοντες αυτοκίνητο θα το παρκάρουν εκεί και όχι στον δρόμο και κυρίως όχι πάνω στα πεζοδρόμια.

»Θέλω να περπατώ στα πεζοδρόμια χωρίς να κάνω ζιγκ-ζαγκ και ανεβοκατεβάσματα, πεζοδρόμιο – δρόμος – περνάω ανάμεσα από αυτοκίνητα – πιάστηκε το ρούχο μου στον προφυλακτήρα – την ώρα που ένα μηχανάκι κόβει δρόμο από το πεζοδρόμιο – σκουπίδια μπροστά – ξανά κάτω στον δρόμο- πού πας, άνθρωπέ μου, στην καλύτερη το σχόλιο.

»Θέλω να περπατώ ήρεμα, γιατί όχι και ανέμελα και να απολαμβάνω τον περίγυρό μου, χωρίς να βλέπω διαφημίσεις παντού, σε λεωφορεία, τοίχους, στάσεις. Δεν με ρώτησε κανείς αν θέλω να βλέπω την όποια διαφήμιση ως επιβάτης του οποιοδήποτε μέσου ή ως κάτοικος αυτής της πόλης. Δεν είμαι πειραματόζωο.

»Θέλω να πάρω βαθιά ανάσα πολιτισμού και ομορφιάς κοιτώντας απέναντί μου την Ακρόπολη ολόφωτη, χωρίς να καταπιώ κιλά τα καυσαέρια και τους ρύπους.

»Θέλω να ακούω τα πουλιά που κελαηδούν στα δέντρα, τον αέρα που αρμενίζει τα κλαδιά των δέντρων και όχι ένα αχανές βουητό.

»Θέλω να βαδίζω να είμαι, να ζω, σε μια πόλη πνιγμένη στο πράσινο. Να χάνεται το βλέμμα μου στα χρώματα των φυλλωμάτων και των λουλουδιών, να ξεκουράζεται το μυαλό μου και η ψυχή μου από τα προβλήματα. Να έχω τον χρόνο να σκεφτώ αυτά που θέλω, συγκεντρωμένος, χωρίς οπτικούς διαφημιστικούς περισπασμούς.

»Θέλω να ζω ανθρωπινά , θέλω να ζω με ομορφιά, θεωρώντας αυτό το δικαίωμά μου θεμελιακό».

Κάποτε αυτή η περιγραφή καθημερινότητας θα άρμοζε, κατά πολλούς, σε κάποιον γραφικό τύπο, παλιό χιπαριό που έμεινε ξεχασμένος στα ράφια της flower power εποχής. Ομως να που τα στοιχεία που έρχονται στη δημοσιότητα, δικαιώνουν αυτή την επιλογή ζωής.

Γιατί ο παγκόσμιος οργανισμός υγείας WHO σε συνεργασία με τον UN Environment, που ένωσαν τις δυνάμεις τους σε μια ενημερωτική καμπάνια με τίτλο Breathe life (σε ελεύθερη μετάφραση, ζω και αναπνέω), δηλώνουν πως «η ανθρώπινη ζωή και υγεία έχουν άμεση σχέση με την υγεία του περιβάλλοντος στο οποίο ζούμε.

Η μόλυνση του αέρα, η ποιότητα του νερού, οι διάφοροι χημικοί κίνδυνοι και η κλιματική αλλαγή σκοτώνουν πάνω από 12,6 εκατομμύρια ανθρώπων κάθε χρόνο.

Οι περισσότεροι από αυτούς τους θανάτους αφορούν την Ασία, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική όπου η μόλυνση του περιβάλλοντος είναι «στα κόκκινα».

Ομως, ήδη από το 1988, έχει καταγραφεί η εξάρτηση της υγείας και της ανθρώπινης ευηµερίας από το περιβάλλον, στο πρόγραμμα «Υγιείς Πόλεις» του ΠΟΥ και στο «Τοπικό Σχέδιο Δράσης 21», του Οργανισµού Ηνωµένων Εθνών.

Σύµφωνα µε στοιχεία του ΟΟΣΑ, τουλάχιστον το 20% του πληθυσμού της Ευρώπης εκτίθεται καθημερινά σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα εξωτερικού θορύβου, μεγαλύτερο ή ίσο με περίπου 65 db (ντεσιμπέλ), ενώ ένα ποσοστό 40% εκτίθεται σε επίπεδα θορύβου από 55 έως 65 db, υπαίτια για σοβαρές παθήσεις.

Σύμφωνα με έρευνες, η συχνή έκθεση σε υψηλά επίπεδα θορύβου προκαλεί διαταραχές στον ύπνο, διάσπαση προσοχής, ακουστικά προβλήματα, ψυχολογικές διαταραχές μέχρι και καρδιαγγειακές διαταραχές. Συνολικά, καταγράφεται µείωση της ευεξίας του ατόμου.

Η ψυχική και σωματική υγεία όμως των ανθρώπων καταπονείται και από την έλλειψη χώρων πρασίνου, την υπερβολική και άναρχη δόµηση, την εκποµπή ρύπων και καυσαερίων. Στοιχεία ερευνών καταχωρίζουν το ποσοστό πρασίνου ανά κάτοικο στην Αθήνα πολύ κάτω από το κατώτερο αποδεκτό.

Στο Λεκανοπέδιο Αττικής, η αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο αγγίζει μόλις τα 2,55 τ.μ., όταν το σχέδιο της Χάρτας Πρασίνου για την Αθήνα που κατέθεσε το 2008 ο κ. Κακλαμάνης, την οριοθετούσε στα 7,25 τετραγωνικά μέτρα ανά κάτοικο.

Σε ευρωπαϊκές πόλεις όπως η Ρώµη, η αναλογία φτάνει τα 9 τ.μ., στο Αµστερνταµ τα 27 τ.μ., στο Βερολίνο τα 13 τ.μ., στο Παρίσι τα 8,54 τ.μ. (Καλαβρυτινός και Δαµίγος, 2006).

Στόχος λοιπόν των δήμων ανά τον κόσμο θα έπρεπε να είναι όχι μόνο η διατήρηση των πράσινων χώρων (πάρκα, κήποι κ.λπ.) αλλά και η κατασκευή περισσότερων επιφανειών πρασίνου.

Η φύση έχει αποδειχτεί περίτρανα ότι επιδρά θεραπευτικά πάνω στον άνθρωπο. Γι’ αυτό και τα τελευταία χρόνια, σε νοσοκομεία του εξωτερικού κατασκευάζονται μεγάλοι κήποι που μπορούν να επισκεφθούν οι ασθενείς και επιχειρείται τα δωμάτιά τους να έχουν μεγάλα παράθυρα με θέα σε αυτούς ή σε παραπλήσια πάρκα.

Κι αν αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί, οι θεράποντες ιατροί χρησιμοποιούν στοιχεία της φύσης για να φέρουν πιο κοντά τον ασθενή στη θεραπεία του. Είτε τοποθετούνται αφίσες με τοπία απέναντι από τα κρεβάτια των ασθενών είτε περνούν σε ηχοθεραπεία, με ήχους της φύσης (τρεχούμενα νερά, κελαηδήματα πουλιών, ήχοι της θάλασσας κ.λπ.) για να το πετύχουν και για να απαλλάξουν τους ασθενείς από το στρες της αρρώστιας τους.

Οι ολοένα και αυξανόμενες τέτοιες πρακτικές καταδεικνύουν την αποδοχή της επιστημονικής κοινότητας για το γεγονός ότι η επαφή µε τη φύση όχι μόνο ξεκουράζει και βελτιώνει τη σωματική κατάσταση των ατόμων, αλλά αποκαθιστά την υγεία και ευεξία τους, σε ψυχικό, πνευματικό και συναισθηματικό επίπεδο.

Στον αντίποδα αυτών, στην Αθήνα και σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας, τον κυρίαρχο ρόλο στη ζωή μας έχουν τα αυτοκίνητα και ό,τι μαζί τους κουβαλάνε (ρύπους, καυσαέρια, φασαρία κ.λπ.), τα οποία έχουν καλύτερη θέση στα πεζοδρόμια από τους πεζούς, που μπορεί να είναι μανάδες με καρότσια, γέροντες με δύσκολη βάδιση, άτομα με κινητικά προβλήματα.

Σύμφωνα με όσα στοιχεία δόθηκαν στην παρουσίαση της 15ης εκστρατείας Ecomobility για τα έτη 2017-18, το 50% των κατοίκων των πόλεων της Ελλάδας εμποδίζει το άλλο 50% να κινηθεί.

«Η μέχρι σήμερα εμμονή στην πολυτέλεια της αλόγιστης χρήσης αυτοκινήτων σε ελληνικές πόλεις που δεν τα χωρούν ήταν αυτοκτονία».

Τι είναι οι Στρατηγικές Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας; Μπορούν και πώς θα εφαρμοστούν στην Ελλάδα;

Ο καθηγητής ΕΜΠ Θάνος Βλαστός, συγκοινωνιολόγος-πολεοδόμος, μέλος Δ.Σ. ECOCITY, εξηγεί πώς μπορεί μια πόλη να γίνει φιλικότερη προς τους κατοίκους και το περιβάλλον.

«Προφανώς η χώρα μας έχει κάθε λόγο να προχωρήσει προς μια νέα κατεύθυνση, διότι το κόστος που συναθροίζεται από τα προβλήματα υγείας, την απώλεια επισκεπτών και επενδυτών, την υποβάθμιση των αξιών γης, την κυκλοφοριακή δυσλειτουργία κ.λπ., αντιστοιχεί σε σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιθυμεί και ασκεί πιέσεις στην Ελλάδα να συμμετάσχει στην εκστρατεία απέναντι στην κλιματική αλλαγή και στις σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των πολιτών που δημιουργεί η αλόγιστη χρήση των οχημάτων. Η ρύπανση, τα ατυχήματα, ο κορεσμός, η ενεργειακή εξάρτηση, ο θόρυβος που δημιουργείται είναι θέματα που πρέπει να μας απασχολήσουν σοβαρά».

● Πώς μπορούμε να κάνουμε τις πόλεις μας φιλικότερες σε εμάς, τους πολίτες;

Αυτό που αρχικά έχουν ανάγκη οι πόλεις μας είναι μια ολοκληρωμένη στρατηγική, η οποία θα συνδύαζε πολεοδομικές και κυκλοφοριακές πολιτικές, με στόχο την αποφόρτιση των πόλεων από αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες, την αύξηση του δημόσιου χώρου και την ενίσχυση της ανθρώπινης παρουσίας σε αυτούς. Είναι ζητούμενο οι στρατηγικές για πόλεις πιο ανθρώπινες, ζωντανές και παραγωγικές.

Στρατηγικές και λύσεις που θα τιμούν την ιστορία των πόλεων και όχι επιλογές σημειακών διορθώσεων. Στην αιχμή του δόρατος της εκστρατείας που προανέφερα, βρίσκονται οι Στρατηγικές Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας ή ΣΒΑΚ, που πραγματικά σε ένα μεγάλο μέρος της υπόλοιπης Ευρώπης, έχουν οδηγήσει σε θεαματικές αλλαγές.

Τώρα ήρθε η ώρα της Ελλάδας να τις εφαρμόσει και η απόφαση του Πράσινου Ταμείου του υπουργείου Περιβάλλοντος να χρηματοδοτήσει 164 πόλεις για να εκπονήσουν αυτές τις στρατηγικές λέει πολλά.

● Πού στοχεύουν οι στρατηγικές αυτές;

Οι στόχοι των ΣΒΑΚ διαπραγματεύονται με τα τεχνικά χαρακτηριστικά λειτουργίας της πόλης και με τη νοοτροπία και τον ρόλο του πολίτη στα κοινά.

Συγκεκριμένα τα τεχνικά χαρακτηριστικά αφορούν; α) τη μείωση των κυκλοφορούντων οχημάτων, β) στη δημιουργία νέων δημόσιων χώρων αλλά και τη διεύρυνση των υφισταμένων με περιμετρικές πεζοδρομήσεις, γ) τον περιορισμό των ταχυτήτων, δ) την απόδοση σημαντικότερου ρόλου στο περπάτημα, στο ποδήλατο και στη δημόσια συγκοινωνία. Δηλαδή στους τρεις πυλώνες της Βιώσιμης Κινητικότητας, με παράλληλη συρρίκνωση του ρόλου του αυτοκινήτου στην καθημερινότητά μας.

Από την επόμενη δεκαετία μάλιστα, ένας τέταρτος πυλώνας, εξαιρετικά σημαντικός, θα είναι και το κοινόχρηστο αυτοκίνητο χωρίς οδηγό (ηλεκτρικά αυτοκίνητα, παρκαρισμένα σε σταθμούς φόρτισης, που θα λειτουργούν με κάρτα και θα πληρώνουμε ανάλογα με τη χρήση τους).

Η «οικονομία του κοινόχρηστου», όσο και αν ακόμη δεν γοητεύει, βρίσκεται προ των πυλών. Αποτελεί τη μοναδική απάντηση στην εξάντληση των φυσικών πόρων, στους οποίους προφανώς περιλαμβάνεται και ο αστικός χώρος.

● Ποιος θα είναι ο ρόλος των πολιτών στους σχεδιασμούς των παρεμβάσεων;

Η συμμετοχή των κατοίκων στους σχεδιασμούς αποτελεί την πολιτική προϋπόθεση για την επίτευξη των επιζητούμενων αλλαγών.

Αυτή αποτελεί θεμέλιο των ΣΒΑΚ, επομένως δήμοι, περιφέρειες και υπουργεία οφείλουν να την ενθαρρύνουν. Είναι αναγκαία λοιπόν η συναίνεση, για να μπορέσουν να εφαρμοστούν μέτρα και πολιτικές Βιώσιμης Κινητικότητας.

Οταν οι προτεραιότητες της κοινωνίας είναι διαφορετικές, είναι μάταιη η προσπάθεια υλοποίησης πολιτικών Βιώσιμης Κινητικότητας, με διοικητικές αποφάσεις.

Προαπαιτούμενο για τη συναίνεση είναι η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση, έτσι ώστε κάθε πολίτης ξεχωριστά να λειτουργεί πιο υπεύθυνα απέναντι στην κοινωνία και στον πλανήτη γενικότερα.

Αν η πολιτεία διαμορφώσει συνθήκες που θα του επιτρέψουν να βγει από το περιθώριο και θα τον πείσουν ότι η γνώμη του μετρά, θα συμμετάσχει στους σχεδιασμούς, αναγνωρίζοντας ότι η πόλη είναι δική του υπόθεση.

● Πώς θα γίνει η μετάβαση από το ένα μοντέλο ζωής σε ένα άλλο μοντέλο, που απαιτεί μαζική και ριζική αλλαγή νοοτροπίας;

Είναι έτοιμη η πολιτεία να μιλήσει καθαρά για τα προβλήματα των πόλεων που φτιάξαμε και να ζητήσει από τους πολίτες να χρησιμοποιούν λιγότερο το αυτοκίνητό τους ή να επιλέγουν τρόπους και μέσα που καταναλώνουν λιγότερο χώρο;

Είναι έτοιμη να καλέσει τους Ελληνες να περπατούν περισσότερο και να κάνουν ποδήλατο;

Θα υποστηρίξει πολιτικές μείωσης των θέσεων στάθμευσης στον δρόμο και ιδιαίτερα στα ιστορικά κέντρα;

Θα ενθαρρύνει τους δήμους να αναπλάσουν τις γειτονιές σε περιοχές ήπιας κυκλοφορίας; Οφείλει η πολιτεία να αναλάβει τον παιδαγωγικό ρόλο που της αναλογεί.

Ο κίνδυνος να ονοματιστούν ΣΒΑΚ «ανώδυνες» συμβατικές μελέτες είναι υπαρκτός. Αυτό θα συμβεί με βεβαιότητα αν η πολιτεία, για να αποφύγει τα δύσκολα, δεν προδιαγράψει μια σαφή εικόνα της πόλης του περπατήματος, του ποδηλάτου και της δημόσιας συγκοινωνίας, την οποία μέσω των ΣΒΑΚ κάθε δήμος θα δεσμεύεται να προσεγγίζει.

Η υπόθεση της κυκλοφοριακής και πολεοδομικής οργάνωσης της ελληνικής πόλης βρίσκεται στον πυρήνα των ενδιαφερόντων του ECOCITY.

Στις διαδικασίες δημόσιας διαβούλευσης, οπουδήποτε στην Ελλάδα, χάρη στη δικτύωσή του, θα είναι παρόν. Θα διεκδικήσει να ασκηθούν ουσιαστικές πολιτικές, με βάση προτεραιότητες ριζικά διαφορετικές από τις σημερινές, έτσι ώστε να περιοριστεί το χάσμα που μας χωρίζει από τις άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.

Οι ΣΒΑΚ δεν είναι μια ακόμη ευρωπαϊκή υποχρέωση. Θα έπρεπε να τις είχαμε «εφεύρει» και να κατηύθυναν την πορεία μας έτσι κι αλλιώς.

ECOMOBILITY – FREE MOBILITY. Κινούμαι ελεύθερα, χαίρομαι την πόλη μου

Δημιουργώντας τη νέα κοινωνία πολιτών

Δεκαπέντε χρόνια το ECOCITY επενδύει στα νέα παιδιά για να πετύχει την αλλαγή νοοτροπίας και σκέψης των πολιτών όσον αφορά τις συνθήκες κυκλοφορίας, μετακίνησης αλλά και συμπεριφοράς

«Το να κινούμαστε χωρίς να εμποδίζουμε τους άλλους και χωρίς να επιβαρύνουμε το περιβάλλον, είναι αυτό που πρέπει να κατανοήσουμε ως πολίτες αλλά και να το απαιτήσουμε», δήλωσε ο γ.γ. του Δ.Σ. του ECOCITY, Πάνος Παπαδάκος, στη φετινή αναγγελία των εκστρατειών και δράσεων που διοργανώνει το ECOCITY.

Αυτό όμως για να επιτευχθεί, σημαίνει αλλαγή της νοοτροπίας και της σκέψης των πολιτών όσον αφορά τις συνθήκες κυκλοφορίας, μετακίνησης αλλά και συμπεριφοράς.

Αυτός λοιπόν είναι ο στόχος των εκστρατειών ECOMOBILITY και FREE MOBILITY, που απευθύνονται στα νέα παιδιά, μαθητές της τρίτης τάξης Γυμνασίων της Τυπικής Εκπαίδευσης η πρώτη και σε εκπαιδευτικούς και μαθητές των Σχολείων Ειδικής Εκπαίδευσης η δεύτερη.

Τι τους ζητούν; Να παρουσιάσουν τον προβληματισμό τους για τον τρόπο ζωής στις σημερινές πόλεις και ακολούθως τις λύσεις που έχουν να προτείνουν, χωρίς να σκεφτούν το κόστος υλοποίησης των προτάσεών τους.

Γι’ αυτό και το σύνθημα «Οι μαθητές ερευνούν, οι πόλεις ενημερώνονται και η κοινωνία ευαισθητοποιείται» θα χαρακτηρίσει και φέτος τις εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν στις 31 πόλεις που συμμετέχουν στις εκστρατείες, μαζί με τη συνέργεια 55 οργανισμών, ιδρυμάτων και φορέων που συστρατεύονται για την υλοποίηση του οράματος του ECOCITY.

Σκοπός των εκστρατειών είναι αφ’ ενός, τα παιδιά να γίνουν κοινωνοί του προβλήματος, να τα ενεργοποιήσουν και να τα καταστήσουν υπεύθυνα, δίνοντάς τους το δικαίωμα να επιλέξουν τον τρόπο ζωής που θέλουν για την και στην πόλη τους, δημιουργώντας έτσι τους μελλοντικούς υπεύθυνους πολίτες.

Αφ’ ετέρου, με τις δράσεις που θα πραγματοποιηθούν στις συμμετέχουσες πόλεις και ανάμεσα σε αυτές και η καταληκτική, με τη σιωπηλή διαμαρτυρία την Κυριακή των Βαΐων, μπροστά σε δημόσια κτίρια πόλεων -υπό την ιδέα «άφωνοι μπροστά στο πρόβλημα»-, ευκταία είναι η ευαισθητοποίηση των τοπικών κοινωνιών για την «ανάγκη ελεύθερης πρόσβασης σε όλα τα κτίρια και στο κέντρο των πόλεων, την ανάγκη βελτίωσης της ποιότητας ζωής των κατοίκων, την αναβάθμιση της καθημερινότητας στην πόλη, κάτι που θα επιτευχθεί μέσα από την προώθηση του σεβασμού στα ανθρώπινα δικαιώματα, της ισότητας και των αρχών προστασίας του αστικού περιβάλλοντος».

Οι δράσεις των μαθητών και η παρουσίαση των προτάσεών τους έχουν αποδέκτες τους κατοίκους των μεγάλων πόλεων, εμπόρους και επαγγελματίες, εκπροσώπους των τοπικών οργανισμών, την εκπαιδευτική κοινότητα, τους τοπικούς φορείς και φυσικά, τα τοπικά μέσα ενημέρωσης.

Οι πόλεις που συμμετέχουν φέτος στις εκστρατείες είναι η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη, η Πάτρα, ο Βόλος, τα Τρίκαλα, η Καλαμάτα, η Μύκονος, το Μαρούσι, τα Βριλήσσια, η Καλλιθέα, το Ναύπλιο, η Ελευσίνα, η Νίκαια, το Ιλιον, η Νάουσα, η Κατερίνη, η Βέροια, η Θέρμη, το Ωραιόκαστρο, η Ν. Ποτίδαια, ο Διόνυσος, οι Αχαρνές, το Αιγάλεω, το Ελληνικό, η Περαία, η Επανομή, η Ν. Μηχανιώνα, το Πανόραμα, ο Εύοσμος, η Μακρυνεία Αγρινίου και η Μυτιλήνη.

Το βραβείο για τη νικήτρια ομάδα θα είναι η φιλοξενία των μαθητών τον Ιούνιο στις Βρυξέλλες, από τον ευρωβουλευτή Μιλτιάδη Κύρκο, όπου θα έχουν συναντήσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και με τα δίκτυα NGO’s, μέλος των οποίων είναι το ECOCITY.

Ισως μέσα από τη νέα γενιά να δοθεί η λύση στο πρόβλημα των αφιλόξενων για τους πολίτες πόλεων.

 Info:

Η 15η περίοδος της Εκστρατείας ECOMOBILITY που παρουσιάστηκε στις 16 Ιανουαρίου, στην αίθουσα εκδηλώσεων της αντιπροσωπείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Αθήνα τελεί υπό την αιγίδα του υπουργείου Παιδείας, Ερευνας και Θρησκευμάτων, του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, του υπουργείου Εσωτερικών και του υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής. Για περισσότερες πληροφορίες επικοινωνήστε με: [email protected]