Το Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού (ΑΚΕΛ) έχει μια τεράστια ιστορία αγώνων πίσω του ταυτισμένη με τα συμφέροντα του κυπριακού λαού (Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων) είτε αυτά αφορούν τους οικονομικούς και κοινωνικούς όρους ζωής του είτε τα εθνικά και θρησκευτικά του δικαιώματα.
Το ΑΚΕΛ δημιουργήθηκε το 1941 για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες νόμιμης δράσης του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου (ΚΚΚ), καθώς το κόμμα αυτό -που, επίσημα, ιδρύθηκε το 1926 (κομμουνιστική δράση στην Κύπρο υπήρχε και νωρίτερα)- βρέθηκε στην παρανομία μετά το τέλος της εξέγερσης του κυπριακού λαού κατά της βρετανικής αποικιοκρατίας τον Οκτώβριο του 1931.
Το 1944 τα δύο κόμματα συγχωνεύτηκαν κι έτσι δημιουργήθηκε το ΑΚΕΛ που φτάνει έως τις μέρες μας και αποτελεί σήμερα την κυριότερη πολιτική οργάνωση της Κύπρου.
Το ΑΚΕΛ είναι η συνέχεια του ΚΚΚ σε μια αδιάσπαστη ενότητα, πράγμα που σημαίνει ότι η ιστορία του πρώτου δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς την ιστορία του δεύτερου.
Κι ίσως η ιστορία του ΚΚΚ στο νησί να αποτελεί το πιο βασανιστικό και το πιο ηρωικό κομμάτι της ιστορίας του ΑΚΕΛ ώστε οι κομμουνιστικές-προοδευτικές ιδέες για την εθνική και κοινωνική απελευθέρωση να ριζώσουν και να απλώσουν μέσα στον εργαζόμενο κυπριακό λαό, να αποκτήσουν δηλαδή υλική υπόσταση.
Πρόσφατα στην Κύπρο, το Ινστιτούτο Ερευνών «Προμηθέας» προχώρησε στην έκδοση ενός λευκώματος, μιας μνημειώδους έκδοσης με πρωτότυπα ντοκουμέντα της πρώτης περιόδου του ΚΚΚ ώστε οι ΑΚΕΛίτες και ο κυπριακός λαός- οι νεότερες γενιές- να γνωρίσουν την ιστορία του κόμματος, να συλλογιστούν και να συζητήσουν πάνω σ’ αυτή.
Το υλικό της έκδοσης- το οποίο προέρχεται από το αρχείο του ΑΚΕΛ- περιέχει:
- Το «Καταστατικό Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου» (1926). Το «Αγροτικό Ζήτημα της Κύπρου», Εκδοση Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου 1925.
- Μανιφέστα, προκηρύξεις, ανακοινώσεις του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου (Πηγές: «Νέος Ανθρωπος», «Εργάτης», «Νέος Εργάτης», Αρχείο ΑΚΕΛ).
- Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου προς τους Κύπριους Εργατοαγρότες και Φτωχούς Βιοπαλαιστές («Νέος Ανθρωπος», 1 Μαΐου 1925).
- Μανιφέστο προς τους εργάτες και χωρικούς της Κύπρου («Νέος Ανθρωπος», 18 Σεπτεμβρίου 1925).
- Μανιφέστο του Συνεδρίου του Κόμματος προς τις Εργαζόμενες Μάζες («Εργάτης», 31 Αυγούστου 1927).
- Μανιφέστο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΚ προς όλους τους Εργάτες, τους Αγρότες κι όλους τους Καταπιεζόμενους της Κύπρου («Νέος Ανθρωπος», 25 Ιουλίου 1928).
- Μανιφέστο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΚ προς τον Κυπριακό Λαό («Νέος Ανθρωπος», 11 Οκτωβρίου 1928).
- Μανιφέστο προς τον Κυπριακό Λαό («Νέος Ανθρωπος», 24 Νοεμβρίου 1928).
- Μανιφέστο του Δεύτερου Συνεδρίου του ΚΚΚ προς τους εργάτες, τους φτωχούς χωρικούς, τους βιοπαλαιστές και κάθε καταπιεζόμενο Κύπριο («Νέος Ανθρωπος», 6 Δεκεμβρίου 1928).
- Προκήρυξη του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου προς όλους τους Εργάτες της Κύπρου και ιδιαίτερα προς τους Αέργους (30 Ιανουαρίου 1931).
- Προκήρυξη του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου προς τους Εργάτες και Φτωχούς Βιοπαλαιστές της Πόλης και του Χωριού (31 Ιουλίου 1931).
- Ανακοίνωση Κεντρικής Επιτροπής ΚΚΚ (23 Οκτωβρίου 1931). Μανιφέστο των Κομμουνιστικών Μαθητικών Νεολαιών Κύπρου προς όλους τους μαθητές.
- Ανακοίνωση προς όλους τους εργαζομένους της Λευκωσίας και των προαστίων (μετάφραση της τουρκικής ανακοίνωσης [αραβική γραφή]).
- Πρωτοσέλιδα των εφημερίδων «Νέος Ανθρωπος», «Νέος Μπολσεβίκος», «Εργάτης» και «Νέος «Εργάτης»». Αντίγραφα πινάκων του ζωγράφου Χρήστου Φουκαρά.
Θεωρώντας ότι η Ιστορία της Κύπρου -ιδιαίτερα η σύγχρονη- και η Ιστορία του ΑΚΕΛ – ΚΚΚ είναι άμεσα συνδεδεμένες με τους αγώνες του ελληνικού λαού (κοινωνικούς, πολιτικούς και εθνικούς) παρουσιάζουμε υλικό από την εν λόγω έκδοση του «Προμηθέα».
Είναι μια ευκαιρία να μάθουμε πράγματα που αγνοούμε. Να αγγίξουμε την Ιστορία της κυπριακής Αριστεράς από τα πρώτα της βήματα, καθώς αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της αντίστοιχης ελληνικής.
Να έρθουμε σε άμεση επαφή με τα τεκμήρια των ηρωικών και ανυπέρβλητων αγώνων του κυπριακού λαού.
Ειδικά γ’ αυτή την παρουσίαση από την «Εφ.Συν.», ο γενικός γραμματέας της Κ.Ε. ΑΚΕΛ Αντρος Κυπριανού μάς έκανε την τιμή να γράψει ένα αναλυτικό άρθρο. Τον ευχαριστούμε.
Το άρθρο αυτό πρέπει να διαβαστεί με μεγάλη προσοχή, καθώς υπογραμμίζει τη σημασία που αποδίδει στη Ιστορία του το ΑΚΕΛ.
«Μελετούμε την Ιστορία μας για να γράψουμε το μέλλον», γράφει, χαρακτηριστικά, ο Αντ. Κυπριανού.
«Σπάσαμε τα δεσμά, δείξαμε τον δρόμο, στα μεγάλα και μικρά»
Του γενικού γραμματέα της Κ.Ε. ΑΚΕΛ Αντρου Κυπριανού
H έκδοση συλλεκτικής κασετίνας στην οποία εμπεριέχονται ανατυπωμένα ντοκουμέντα του ΚΚΚ είναι από τις πλέον αξιόλογες εκδόσεις του Ινστιτούτου Ερευνών «Προμηθέας».
Προφανώς τα ντοκουμέντα που περιέχονται σε αυτή δεν αποτελούν την Ιστορία του Κόμματος. Εχουν όμως ιδιαίτερη αξία, γιατί παρέχουν στους ιστορικούς και τους ερευνητές την πρώτη ύλη της ιστορικής έρευνας: πρωτογενείς πηγές μελέτης.
Τα πρώτα έγγραφα, μανιφέστα και φυλλάδια του Κόμματος και του Κινήματος, έγγραφα των δεκαετιών του ’20 και του ’30, είναι πρώτης τάξεως ευκαιρία για να συζητήσουμε με την ίδια την Ιστορία. Το ΑΚΕΛ ποτέ δεν φοβήθηκε να το κάνει αυτό.
Είμαστε το μοναδικό Κόμμα στην Κύπρο που μελετά, με συλλογικό τρόπο, την πορεία του, την εκθέτει ανοικτά στην κρίση των φίλων και οπαδών του κόμματος, αλλά και ολόκληρου του κυπριακού λαού.
Είμαστε το μοναδικό Κόμμα που αποτιμά την προσφορά του με τρόπο αυτοκριτικό και που αναφέρεται ανοικτά στα λάθη του. Λάθη από τα οποία κυρίως εμείς χάσαμε. Οχι η Κύπρος και ο λαός μας.
Αυτή η δύναμη αυτοκριτικής αποτελεί πηγή δύναμης. Δεν μελετούμε την Ιστορία μας για να κομπάζουμε για τα όσα χτίσαμε, για τα όσα ζήσαμε στα σχεδόν 90 χρόνια της πορείας μας. Ούτε για να αναφερόμαστε απλώς σε ένδοξο και πλούσιο παρελθόν.
Μελετούμε την Ιστορία μας για να αποκτήσουμε νέα πείρα και γνώση. Μελετούμε την Ιστορία μας για να γράψουμε το μέλλον. Αντικρίζουμε την ανασκόπηση της Ιστορίας μας ως παράγοντα ισχυροποίησης, ωρίμανσης και ανάπτυξης του Κόμματος μας.
Επιδιώκουμε μέσα και από αυτή τη διαδικασία να γίνει η δράση μας πιο διεισδυτική και αποτελεσματική στην πάλη για το αύριο του λαού μας και για πραγματική ανεξαρτησία∙ στην πάλη για ένα άλλο κόσμο, ποιοτικά πολύ καλύτερο από τον υφιστάμενο.
Το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο της κάθε εποχής αποτελεί καθοριστικό παράγοντα διαμόρφωσης μιας πολιτικής-κομματικής στρατηγικής και τακτικής, στοιχεία που δεν μπορούν να ιδωθούν έξω από αυτές τις συνθήκες∙ με αναδρομικό φακό.
Αυτό είναι λάθος, το οποίο κάνουν πολλοί σύγχρονοι ιστορικοί μελετητές με ιδιαίτερο θύμα την κυπριακή Αριστερά.
Ανταγωνίζονται σε ένα διαγωνισμό ανακάλυψης ή και εφεύρεσης λαθών κρίνοντας τις αποφάσεις τού τότε με σημερινά δεδομένα.
Το ΚΚΚ- ΑΚΕΛ γεννήθηκε την εποχή που «οι ώρες απασχόλησης ήταν γενικά από την ανατολή μέχρι τη δύση του ήλιου… Ακόμα πιο καταπιεστική ήταν η εκδήλωση αυτής της ανισότητας στον τρόπο μεταχείρισης των εργαζομένων, ώστε να υπογραμμίζεται η ανωτερότητα της εργοδοσίας, μπροστά στην οποία κάθε σκέψη αντίστασης ήταν αφύσικη και αδιανόητη», όπως εύστοχα περιέγραφε ο αείμνηστος Ρολάνδος Κατσιαούνης.
Το πρώτο που πρόσφεραν οι πρωτοπόροι κομμουνιστές στον τόπο ήταν ακριβώς αυτό. Το ξύπνημα της συνείδησης. Την πεποίθηση πως το φυσικό ήταν να βαδίζει ο άνθρωπος όρθιος.
Αυτό το πέτυχαν με την οικοδόμηση του εργατικού κινήματος. Δεν υπάρχει κατάκτηση για τους εργαζόμενους, είτε αυτή είναι το οκτάωρο, είτε οι κοινωνικές ασφαλίσεις, είτε η περίθαλψη, που να μη φέρει τη σφραγίδα του Λαϊκού Κινήματος. Που να μην ήταν αίτημα που υπερασπίστηκαν μέχρι το τέλος οι χιλιάδες εργάτες και αγρότες τους οποίους καθοδήγησε το Κόμμα της εργατικής τάξης στους αγώνες τους.
Οπως και δεν υπάρχει στιγμή στην 90χρονη Iστορία του ΚΚΚ- ΑΚΕΛ που να υποκλίνεται στα συμφέροντα της αποικιοκρατίας ή της ντόπιας οικονομικής ολιγαρχίας.
Είναι χαρακτηριστική η περίοδος της Παλμεροκρατίας. Τότε που οι αποικιοκράτες χτυπούσαν σκληρά το ΚΚΚ, οι παράγοντες της αστικής τάξης χειροκροτούσαν και επικροτούσαν την πάταξη της «ψώρας του κομμουνισμού» όπως έλεγαν.
Ταυτόχρονα απολάμβαναν τα αξιώματα, τα προνόμια και τα μετάλλια που τους χάριζαν οι Βρετανοί, παραδίδοντας πρόθυμα γη και ύδωρ.
Παρόλα αυτά, η κυρίαρχη ιστορική αφήγηση επιμένει να μην αναγνωρίζει στην Αριστερά τη συμβολή της στη μαζική αντιαποικιακή πάλη του λαού μας.
Ακόμα ένας τρόπος να «τιμωρείται» εσαεί το ΑΚΕΛ για την προφητική θέση που επέλεξε να πάρει στον αντιαποικιακό αγώνα.
Να υποδείξει δηλαδή τον δρόμο του πολιτικού και όχι του ένοπλου αγώνα και τη σημασία να συμμετέχει σε αυτόν ολόκληρος ο κυπριακός λαός χωρίς αποκλεισμούς.
Επίγνωση των δεδομένων, ωριμότητα των Κύπριων κομμουνιστών, σταθερότητα, συνέπεια, έντιμη και ειλικρινής στάση.
Αυτή ήταν η προσέγγιση που διατήρησε και διατηρεί εδώ και δεκαετίες το Κόμμα μας στην υπόθεση της Κύπρου.
Αυτή η προσέγγιση ήταν που διέσωσε κυριολεκτικά την Κύπρο, όσο περνούσε από το χέρι του ΑΚΕΛ, από πολλές περιπέτειες.
Αρκεί μόνο να θυμηθούμε πως για πρώτη φορά η έννοια της «πολιτικής δολοφονίας» γράφτηκε στην Κύπρο με το αίμα των ΑΚΕΛιστών. Η οξυδέρκεια και ο πατριωτισμός που επέδειξε τότε το Κόμμα μας απέτρεψε το ξέσπασμα εμφυλίου πολέμου.
«Η τρομοκρατία και ο φασισμός μπορούν να αντιμετωπιστούν και πρέπει να αντιμετωπιστούν μαζικά… Μόνο σαν ξεσηκώσουμε την καταπληκτική πλειοψηφία του λαού, δεξιών και αριστερών, Ελλήνων και Τούρκων, ενεργά ενάντια στην τρομοκρατία θα κατορθώσουμε να την τσακίσουμε», έλεγε τότε ο Εζεκίας Παπαϊωάννου. Με άλλα λόγια ενότητα και πολιτικός αγώνας.
Αυτή τη γραμμή την κράτησε σταθερά το ΑΚΕΛ. Γι΄ αυτή του τη σταθερότητα πολεμήθηκε έντονα και από ντόπιους και από ξένους.
Ο εθνικισμός γνώριζε και φοβόταν πάντοτε ότι όσο υπάρχει το ΑΚΕΛ το δηλητήριό του πάντα θα πηγαίνει χαμένο και ο κυπριακός λαός θα παραμένει ενωμένος.
Ο ιμπεριαλισμός γνώριζε πως όσο υπάρχει το ΑΚΕΛ πάντα θα σπάζει ένα κρίκος στην αλυσίδα που για χρόνια στηνόταν για να κρατά την Κύπρο δεμένη στο άρμα του.
Ολα αυτά αποτυπώνονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στα ντοκουμέντα που περιλαμβάνει η συλλεκτική κασετίνα του «Προμηθέα».
Ασφαλώς είναι ένα μικρό κομμάτι από τον τεράστιο όγκο υλικού που υπάρχει στο αρχείο του Κόμματος, είναι όμως αρκετά ενδεικτικό υλικό.
Δεν υπάρχει σοβαρός μελετητής της Iστορίας αυτού του τόπου που να μην παραδέχεται πως το ΚΚΚ-ΑΚΕΛ, το Λαϊκό Κίνημα, έσπασε δεσμά∙ έδειξε τον δρόμο στον λαό, τόσο στα μεγάλα όσο και στα μικρά. Ηταν και είναι, δούλεψε και δουλεύει στην πράξη, ως το Κόμμα όλων των Κυπρίων. Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, Μαρωνιτών, Αρμένιων και Λατίνων.
Το 1974 βρήκε τη δύναμη να χτίσει την ελπίδα πάνω στα ερείπια και στην καταστροφή του πραξικοπήματος και της εισβολής, ενώνοντας τα χέρια με όλους τους προοδευτικούς Τουρκοκύπριους συμπατριώτες μας.
Ανοιξε για τους ανθρώπους της βιοπάλης έναν ολόκληρο καινούργιο κόσμο, με το Κίνημα των Μορφωτικών και Πολιτιστικών Συλλόγων, τότε που το θέατρο και το βιβλίο ήταν προνόμια της υψηλής κοινωνίας.
Εβγαλε μπροστά τους ανθρώπους του πολιτισμού και ανέδειξε τη σημασία να είναι τα γράμματα και οι τέχνες στην πρωτοπορία του αγώνα για το αύριο.
Εδειξε τον δρόμο στις γυναίκες, τότε που το να πολιτικοποιείται μια γυναίκα και να βγαίνει έξω από την κουζίνα της θεωρείτο σκανδαλώδες. Οργάνωσε τους νέους για να διεκδικήσουν το μέλλον τους, τους αγρότες για να καρπίσουν οι κόποι τους.
90 και πλέον χρόνια μετά την ίδρυση του ΚΚΚ- ΑΚΕΛ το βέβαιο είναι ότι το Λαϊκό Κίνημα της Κύπρου έχει ένδοξο παρελθόν.
Το σίγουρο είναι ότι η Ιστορία είναι μπροστά μας.
*Μέλος του ΑΚΕΛ, δημοσιογράφος (Διεθνής Ομοσπονδία Δημοσιογράφων-IFJ). Ασχολείται κυρίως με κοινωνικά και πολιτικά θέματα, παρακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις και συγκεντρώνει ειδήσεις για ιστορικά θέματα- μνήμης, μειονότητες, Roma, ανθρώπινα δικαιώματα, περιβάλλον, ιατρικά θέματα. e-mail: [email protected]
