Με την Ευρώπη να κλείνει τη μία πόρτα μετά την άλλη και την Τουρκία να αντιμετωπίζει το πρόβλημα κατά το δοκούν, και ο Λίβανος έχει αλλάξει τους τελευταίους μήνες… «διακριτικά» πορεία υποχρεώνοντας τους Σύρους πρόσφυγες να διαλέγουν: ή να επιστρέφουν στη σπαρασσόμενη από τον εμφύλιο πατρίδα τους ή να ζουν παράνομα στη χώρα, χωρίς πρόσβαση στα στοιχειώδη.
Σύμφωνα με έκθεση του Παρατηρητηρίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (Human Rights Watch) που δόθηκε χθες στη δημοσιότητα, οι νέοι κανονισμοί που άρχισε «σιωπηρά» να εφαρμόζει η Βηρυτός «δημιουργούν ένα σκηνικό πιθανά εκρηκτικό».
Καθώς η Συρία μπαίνει στον πέμπτο χρόνο εμφυλίου και η κατάσταση συνεχώς επιδεινώνεται για τον πληθυσμό, ο Λίβανος αποφάσισε να απελάσει την περασμένη εβδομάδα 407 Σύρους που, θέλοντας να ταξιδέψουν για την Τουρκία, «παγιδεύτηκαν» στο αεροδρόμιο της Βηρυτού, όταν η Άγκυρα άλλαξε ξαφνικά τους περιορισμούς στη χορήγηση βίζας.
Η Διεθνής Αμνηστία χαρακτήρισε την απέλαση αυτών των ανθρώπων «εξοργιστική παραβίαση των διεθνών υποχρεώσεων» του Λιβάνου, υποχρεώσεις που απαιτούν να μην απελαύνονται ευάλωτες κατηγορίες ανθρώπων σε ζώνη συγκρούσεων.
«Οι Σύροι δεν αξίζουν τίποτα εδώ. Επέλεξαν να μας κλείσουν την πόρτα», είπε 34χρονος πρόσφυγας από τη Ράκα -την de facto πρωτεύουσα του Ισλαμικού Κράτους στη βορειοανατολική Συρία- που τώρα ζει και εργάζεται ως θυρωρός στη Βηρυτό.
Όπως μεταδίδει το Associated Press, δεν θέλησε να δημοσιοποιηθεί το όνομά του για τον φόβο της απέλασης.
Πριν από μερικούς μήνες ο Λίβανος αποφάσισε να αντιστρέψει την πολιτική που επέτρεπε στους Σύρους πρόσφυγες να αναζητούν καταφύγιο στη χώρα και να μένουν εκεί απρόσκοπτα. Τώρα θα πρέπει να πληρώνουν το ελάχιστο 200 δολάρια για την έκδοση, έπειτα από μια εξαιρετικά περίπλοκη γραφειοκρατική διαδικασία άδειας παραμονής, η οποία όμως διαρκεί μόνο από έξι έως 12 μήνες.
Όπως επισημαίνει ο Ναντίμ Χούρι, στέλεχος του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην Μέση Ανατολή, οι περισσότεροι πρόσφυγες που ζουν στον Λίβανο, με την εφαρμογή των νέων κανονισμών, έχουν χάσει μέσα στον περασμένο χρόνο το νόμιμο καθεστώς τους παραμονής στη χώρα.
«Και αυτό δεν είναι μια αφηρημένη έννοια», λέει ο Χούρι. «Εάν δεν είναι νόμιμο το καθεστώς παραμονής σου, στην ουσία δεν μπορείς να μετακινηθείς από τα σημεία ελέγχου και επομένως οι άνδρες δεν μπορούν να φύγουν από το σπίτι για να εργαστούν. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να στείλεις τα παιδιά σου να δουλέψουν -διότι συνήθως δεν σταματάνε τα παιδιά για ελέγχους- και επίσης σημαίνει ότι εάν μια γυναίκα κακοποιηθεί δεν μπορεί να το καταγγείλει στην αστυνομία, διότι θα συλληφθεί και η ίδια».
Τέτοια φυλάκια ελέγχου υπάρχουν παντού στην κοιλάδα Μπεκαά και στον βορρά, όπου ζουν κατά κύριο λόγο οι Σύροι πρόσφυγες.
Οι Σύροι έχουν τώρα δύο επιλογές για να μείνουν στον Λίβανο: είτε θα εξαρτώνται από το επισφαλές καθεστώς του καταγεγραμμένου από τον ΟΗΕ πρόσφυγα είτε θα πρέπει να βρουν έναν «χορηγό» που να είναι Λιβανέζος υπήκοος.
Και αυτό το καθεστώς της «χορηγίας», όπως υποστηρίζει το Παρατηρητήριο, «είναι μια συνταγή για την εκμετάλλευση και την κακοποίηση».
Από τους 40 πρόσφυγες που ρωτήθηκαν για τις ανάγκες της έκθεσης της HRW μόνο οι τέσσερις είπαν ότι κατάφεραν να ανανεώσουν μέσα στο 2015 την άδεια παραμονής τους.
Πάνω από ένα εκατομμύριο Σύροι έχουν καταγραφεί ως πρόσφυγες από τον ΟΗΕ στον Λίβανο, αν και ο αριθμός τους τον περασμένο χρόνο μειώθηκε καθώς η κατάσταση εκεί δεν ήταν βιώσιμη για πολλές οικογένειες.
Πιστεύεται ότι πολλοί εξ αυτών είτε επέστρεψαν στη Συρία είτε προτίμησαν να κάνουν το επικίνδυνο ταξίδι, μέσω Τουρκίας, για την Ευρώπη.
Πρόσφατη μελέτη του ΟΗΕ έδειξε ότι πάνω από το 90% των προσφύγων έχουν βουλιάξει στα χρέη και το 70% εξ αυτών ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας.
Ο Αμπου Αλι -πρόσφυγας στη Βηρυτό- είπε στο Associated Press ότι έφθασε στον Λίβανο το 2012 και φέτος έχασε την άδεια παραμονής του λόγω των νέων κανονισμών. «Δεν μπορώ να στείλω την κόρη μου σχολείο», είπε, «επειδή πλέον ζούμε παράνομα στην χώρα».
Στην Τουρκία και την Ιορδανία
Η κατάσταση είναι παρόμοια και στην Τουρκία μετά την εφαρμογή και εκεί νέων περιορισμών στην είσοδο Σύρων προσφύγων στην χώρα στο πλαίσιο της τακτικής περιορισμού της διέλευσης προσφύγων προς την Ευρώπη.
Με αυτή την απόφασή της η Τουρκία αντέστρεψε τη συμφωνία που ίσχυε τα τελευταία χρόνια για ελεύθερη διέλευση των προσφύγων από τη γειτονική χώρα.
Η Ιορδανία, από την άλλη, ακόμα μία χώρα της περιοχής που φιλοξενεί μεγάλο αριθμό προσφύγων, υποστηρίζει ότι έχει κρατήσει ανοιχτά τα σύνορά της από την αρχή αυτού του εμφυλίου το 2011, ωστόσο και το Αμάν έχει επιβάλει περιορισμούς.
Μια απομονωμένη λωρίδα ερήμου μεταξύ Συρίας και Ιορδανίας είναι η μόνη πρόσβαση που έχουν οι πρόσφυγες από τα μέσα του 2013 προκειμένου να μπουν στην Ιορδανία. Και τους τελευταίους μήνες ολοένα και περισσότεροι έχουν συγκεντρωθεί στο σημείο, περιμένοντας να τους επιτραπεί η είσοδος.
Ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης, Μοχάμεντ Μομάνι, είπε στις αρχές της εβδομάδας ότι ο αριθμός τους υπολογίζεται στις 16.000 και ότι καθημερινά περνούν μόνο 50 έως 100 άτομα τα σύνορα, με προτεραιότητα στα παιδιά, τους ηλικιωμένους και τις γυναίκες.
Ο ΟΗΕ προειδοποίησε τον Δεκέμβριο ότι οι συνθήκες σε αυτή τη λωρίδα γης επιδεινώνονται γρήγορα και ότι όσοι έχουν εγκλωβιστεί εκεί, περιμένοντας επί μήνες άδεια για να μπουν στην Ιορδανία, είναι κυρίως ευάλωτες κατηγορίες αμάχων.
Σύμφωνα με την UNCHR, στην Ιορδανία έχουν καταφύγει περίπου 630.000 πρόσφυγες, αλλά τους τελευταίους μήνες χιλιάδες έφυγαν αεροπορικώς για την Τουρκία. Μέχρι τώρα που άλλαξαν και εκεί οι όροι χορήγησης της βίζας.
