H απληστία της ηττημένης εξουσίας

Θα ήταν απλά μια εφάπαξ συνεισφορά. Αυτό προέβλεπε η πρόταση συνταγματικής μεταρρύθμισης που κατέθεσε στη Βουλή της Χιλής η αντιπολίτευση για την επιβολή (μόνο φέτος) ενός φόρου 2,5% στους υπερπλούσιους της χώρας: σε όσους δηλαδή η περιουσία τους ξεπερνά τα 22 εκατ. δολάρια.

Στόχος του μέτρου ήταν να μετάσχουν με αυτή την ελάχιστη επιβάρυνση οι ζάπλουτοι ώστε να μπορέσουν να συνεχιστούν τα βοηθήματα και να χορηγηθεί ένα ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα στις εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες που έχουν πληγεί από την κρίση που έφερε η πανδημία. Αλλά μόλις ελάχιστες ημέρες μετά την ιστορική ήττα της Δεξιάς στις εκλογές για την ανάδειξη της Συντακτικής Συνέλευσης, η Βουλή απέρριψε την τροπολογία χάρη στην καταψήφισή της από τον κυβερνώντα συνασπισμό του πολυεκατομμυριούχου προέδρου Σεμπαστιάν Πινιέρα.

«Σε αυτές τις εκλογές οι πολίτες έστειλαν ένα σαφές και ισχυρό μήνυμα στην κυβέρνηση και σε όλες τις παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις… Δεν έχουμε συντονιστεί επαρκώς με τα αιτήματα και τις προσδοκίες της κοινωνίας… Είναι καθήκον μας να ακούσουμε με ταπεινότητα και προσοχή το μήνυμα του κόσμου και να προσπαθήσουμε να ερμηνεύσουμε και να ανταποκριθούμε καλύτερα στις ανάγκες, τις προσδοκίες και τις ελπίδες των Χιλιανών». Αυτά είχε δηλώσει για την ήττα του το βράδυ των εκλογών για την ανάδειξη της Συντακτικής Συνέλευσης ο Σεμπαστιάν Πινιέρα, που βαδίζει προς τις προεδρικές του Νοεμβρίου με τη δημοτικότητά του να σέρνεται στο 9%, έπειτα από τον «πόλεμο» που κήρυξε κατά των διαδηλωτών και την κάκιστη διαχείριση της υγειονομικής και οικονομικής κρίσης λόγω της πανδημίας του κορονοϊού.

Το μόνο μήνυμα που δίνει με αυτή την ψηφοφορία είναι πως το σύστημα που αποδομήθηκε με αυτές τις εκλογές αντιδρά σαν πληγωμένο αγρίμι και ο ίδιος και η υπόλοιπη ελίτ της χώρας θα επιχειρήσουν με κάθε τίμημα να διαιωνίσουν τα προνόμιά τους, εν όψει και των εκλογών του Νοεμβρίου. «Οι βουλευτές του κυβερνώντος Vamos Chile απέρριψαν τον φόρο στις μεγάλες περιουσίες, προστατεύοντας ξανά τον πρόεδρο και τους πολυεκατομμυριούχους φίλους του που αύξησαν την περιουσία τους εν μέσω πανδημίας ενώ η πλειοψηφία αναστενάζει», κατήγγειλε η βουλεύτρια του Κ.Κ. Καμίλα Βαγέχο, από τις ηγέτιδες του ξεσηκωμού του φοιτητικού κινήματος το 2011.

Σύμφωνα με το Forbes, στη λίστα των δισεκατομμυριούχων του κόσμου μετέχουν 8 Χιλιανοί επιχειρηματίες, που το 2020 συνολικά αύξησαν τις περιουσίες τους κατά 73%, με τον πλούτο τους να ξεπερνά αθροιστικά τα 43 δισεκατομμύρια δολάρια.

Δεύτερος στη λίστα των Χιλιανών ζάπλουτων είναι ο Χούλιο Πόνσε Λερού, πρώην γαμπρός του δικτάτορα Πινοτσέτ, με 4,1 δισ. δολάρια: ο τσάρος του λιθίου, του οποίου η επιχείρηση συνδέθηκε με την παράνομη χρηματοδότηση πολιτικών, αύξησε πέρσι κατά 2,4 δισ. την περιουσία του σε σχέση με το 2019. Στη δε τέταρτη θέση δεσπόζει ο ίδιος ο επιχειρηματίας πρόεδρος Σεμπαστιάν Πινιέρα που πλούτισε κατά άλλα 300 εκατ. το 2020 φτάνοντας τα 2,9 δισ. δολάρια.

Αντίθετα, για τη συντριπτική πλειονότητα των Χιλιανών, η πανδημία στάθηκε καταστροφική και ο τεράστιος αριθμός από σκηνές στους δρόμους, η επαναλειτουργία εκατοντάδων συλλογικών κουζινών και ο σχεδόν διπλασιασμός των οικογενειών που ζουν σε αυτοσχέδιους οικισμούς δείχνουν το νέο πρόσωπο της αυξανόμενης φτώχειας στη Χιλή.

«Φτάσαμε εδώ και άλλαξε η ζωή μας εκ βάθρων. Πριν ζούσαμε στο νοίκι. Αλλά με την κρίση δεν έφταναν πια τα λεφτά. Μας έκαναν έξωση. Αναγκαστήκαμε να έρθουμε εδώ. Μια άλλη ζωή στην οποία δυσκολεύομαι πολύ να προσαρμοστώ», λέει η Ελίσαμπετ Γκονσάλες, περιγράφοντας στο γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων AFP την καθημερινότητα στην αυτοσχέδια παραγκούπολη Λα Κάντσα, πάνω σε έναν από τους λόφους του Λο Μπαρνετσέα, στα ανατολικά του Σαντιάγο. Μια κουκκίδα μιζέριας χωρίς καμία υποδομή ή πρόσβαση σε οποιαδήποτε υπηρεσία, στις παρυφές μιας από τις πλουσιότερες συνοικίες της πρωτεύουσας, όπου σαν και την Ελίσαμπετ, περίπου εκατό οικογένειες έχτισαν μια στέγη με χαρτόνια, τσίγκο, ξύλο κι ό,τι άλλο υλικό κατάφεραν να βρουν. «Δεν κοιμάμαι ήσυχη, φοβούμενη μήπως έρθουν και μας διώξουν κι από εδώ».

Το 2020 η χιλιανή οικονομία συρρικνώθηκε κατά 5,8%, η φτώχεια πέρασε από το 8,1% στο 12,1%, ενώ περισσότεροι από ένα εκατομμύριο πολίτες έμειναν άνεργοι. Φέτος καταγράφηκαν 167 νέοι «καταυλισμοί», όπως λένε τους αυτοσχέδιους οικισμούς οι κάτοικοι. Συνολικά περισσότερες από 81.643 οικογένειες ζουν σε 969 τέτοιες παραγκουπόλεις, την ώρα που το 2019 ήταν 47.050 οικογένειες που επιχειρούσαν να επιβιώσουν σε 802 καταυλισμούς, σύμφωνα με το «Ιδρυμα Στέγη», με τον διευθυντή του Σεμπαστιάν Μπόουεν να σημειώνει πως «είναι η πιο απότομη και μαζική αύξηση πληθυσμών σε καταυλισμούς που έχει σημειωθεί τα τελευταία 40 χρόνια στη Χιλή».

«Ομως το πιο δύσκολο είναι η πείνα που θερίζει ξανά». Η Ινγκριντ Λάρα μιλά χωρίς περιστροφές για αυτή την πραγματικότητα με την οποία ο δισεκατομμυριούχος πρόεδρος, που αρνείται να φορολογηθεί, ομολόγησε πως «δεν συντονίζεται επαρκώς». Ζει μαζί με τον σύζυγο και την κόρη της στον καταυλισμό Νουέβα Εσπεράνσα (τι ευφημισμός: Νέα Ελπίδα) στον Δήμο Λα Πιντάνα, νότια του Σαντιάγο, όπου ανέλαβε να οργανώσει μια «κοινή κατσαρόλα», όπως λένε εδώ τις συλλογικές κουζίνες. Καθημερινά προσφέρει φαγητό σε 46 οικογένειες που δεν μπόρεσαν να κάνουν οποιαδήποτε δουλειά στη διάρκεια της πανδημίας και δεν έχουν κανένα εισόδημα. «Η φτώχεια οξύνεται ακόμη περισσότερο όταν αγνοούν την ύπαρξή σου: κανείς δεν έρχεται να σε βοηθήσει γιατί γι’ αυτούς δεν υπάρχεις», λέει η Ινγκριντ Λάρα σαν να απαντά στο προσποιητό mea culpa του Πινιέρα. Του προέδρου που «αρέσκεται να κλείνει τις ομιλίες του με ένα «Ο Θεός να ευλογεί τους Χιλιανούς», αλλά ο ίδιος φροντίζει να ευλογεί μόνο τον εαυτό του και τη χούφτα των ζάπλουτων φίλων του.