Κρατικό έγκλημα α λα Γουατεμάλα

Η Μαρία Γκαρσία περίμενε με αγωνία την 30ή Μαρτίου, ημέρα όπου η 14χρονη εγγονή της, Μαντελίν Πατρίσια, θα έβγαινε από τον Ξενώνα Προστασίας Ανηλίκων «Η Παναγία της Αναλήψεως» έπειτα από μήνες εγκλεισμού για «επιθετική συμπεριφορά». Η μικρή, ορφανή από τα τρία της όταν μέλη συμμορίας σκότωσαν τη μητέρα της γιατί αρνήθηκε να τους πληρώσει «φόρο», δεν πρόλαβε τελικά να ξαναδεί τη γιαγιά της.

«Πέθανε στις 8 Μαρτίου, μαζί με άλλα 39 κορίτσια, ενώ διαμαρτύρονταν για τις άθλιες συνθήκες κράτησής τους», έλεγε η Γκαρσία, συμμετέχοντας παρά το πένθος της στις διαδηλώσεις που απαιτούν την παραίτηση του προέδρου Τζίμι Μοράλες και όλων των αξιωματούχων των υπηρεσιών προστασίας ανηλίκων.

Στις 7 Μαρτίου, δεκάδες παιδιά επιχείρησαν να δραπετεύσουν από τον ξενώνα-κολαστήριο, όπου υφίσταντο κάθε είδους κακοποίηση. Επειτα από αστυνομική επιχείρηση, όσα εντοπίστηκαν επιστράφηκαν με τη βία στον ξενώνα, όπου οι αρχές για τιμωρία έκλεισαν τα κορίτσια σε ένα μικρό δωμάτιο κλειδώνοντας την πόρτα και ασφαλίζοντας ερμητικά τα παράθυρα.

Σύμφωνα με την προκαταρκτική έρευνα, τα κορίτσια έβαλαν φωτιά σε ένα στρώμα διαμαρτυρόμενες για τον εγκλεισμό τους, αλλά η φωτιά ξέφυγε από τον έλεγχο και κάηκαν ζωντανές, γιατί δεν είχαν τρόπο διαφυγής. «Δεν ήταν οι φλόγες που πήραν τη ζωή τους, αλλά η αδιαφορία και η βία», λέει η Μαρία Γκαρσία.

Τα μαρτύρια των παιδιών

Γονείς και οργανώσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων μιλούν για ένα προαναγγελθέν έγκλημα του κράτους, που επί χρόνια έκανε τα στραβά μάτια για τις φρικαλεότητες που γίνονταν εκεί.

Ο Ξενώνας Προστασίας Ανηλίκων «Η Παναγία της Αναλήψεως» είχε ικανότητα φιλοξενίας 400 παιδιών, αλλά εκεί διέμεναν κάπου 800 ανήλικα αγόρια και κορίτσια: εγκαταλειμμένα ή ορφανά, παιδιά του δρόμου, θύματα ενδοοικογενειακής ή σεξουαλικής βίας, παραβατικά ή και μέλη συμμοριών, όλα μαζί, χωρίς ειδικά πρωτόκολλα εξειδικευμένης φροντίδας. Το 90% έχουν γονείς ή συγγενείς, αλλά βρίσκονταν στο ίδρυμα έπειτα από δικαστική εντολή.

Από το 2013 η αρμόδια Εισαγγελία είχε δεχτεί καταγγελίες για σωματική και ψυχική βία, συστηματικούς ξυλοδαρμούς, βιασμούς, εμπορία ανήλικων, διακίνηση ναρκωτικών, εκβιασμούς (φύλακες ζητούσαν χρήματα για να μην ξυλοκοπήσουν τα παιδιά) και πολλά ακόμη εγκλήματα, που αγνοήθηκαν επιδεικτικά. Ο Συνήγορος Ανθρώπινων Δικαιωμάτων είχε καταγγείλει από το 2015 τις καταχρήσεις που γίνονταν στο ίδρυμα, αλλά «τίποτα δεν έγινε».

Τον Ιανουάριο η Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων (CIDH) του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών ζήτησε από την κυβέρνηση ενημέρωση για τις συνθήκες σε αυτό τον ξενώνα και για τα μέτρα που πάρθηκαν για την προστασία των ανηλίκων, αλλά δεν έλαβε απάντηση. Πέρσι, δε, δικαστής διέταξε το κλείσιμο του ιδρύματος, αλλά… οι δικαστικές αρχές συνέχισαν να στέλνουν εκεί παιδιά.

Δικαιολογώντας τα αδικαιολόγητα (και με καθυστέρηση σχεδόν δύο ημερών), ο πρόεδρος της χώρας Τζίμι Μοράλες εξήγησε πως «το ίδρυμα θα κλείσει σταδιακά […] αυτά τα πράγματα δεν γίνονται από τη μια μέρα στην άλλη».

Αγνοώντας τους διαδηλωτές που ζητούν την παραίτησή του ως πολιτικού υπεύθυνου αυτής της τραγωδίας, μίλησε για «ενδελεχή έρευνα» για τυχόν ευθύνες υφισταμένων του και αρκέστηκε να υποσχεθεί την πλήρη μεταρρύθμιση του συστήματος προστασίας ανηλίκων της χώρας… εν καιρώ.

Τη Δευτέρα συνελήφθησαν ο γραμματέας Κοινωνικής Πρόνοιας, η υπεύθυνη Προστασίας Ανηλίκων της Προεδρίας και ο διευθυντής του Ξενώνα Προστασίας Ανηλίκων «Η Παναγία της Αναλήψεως», ενώ απαγορεύτηκε η έξοδος από τη χώρα πολλών από τους εργαζόμενους στο ίδρυμα. Αλλά, στα 73 της, η Μαρία Γκαρσία έχει δει αρκετές συλλήψεις που γίνονται «για τα μάτια», έως ότου ξεχαστεί η υπόθεση. Θέλει οι υπεύθυνοι να δικαστούν και καταδικαστούν.

«Η εγγονή μου έλεγε ότι τις χτυπούσαν και ότι βίαζαν κορίτσια και αγόρια, αλλά ποτέ δεν μου έλεγε ποιοι το έκαναν, φοβόταν. Αν και τώρα δεν αποδοθεί δικαιοσύνη, οι κακοποιήσεις θα συνεχιστούν και θα πεθάνουν κι άλλα παιδιά».