Υπό αμφισβήτηση θέτουν διεθνείς οργανισμοί ανθρωπίνων δικαιωμάτων τη συμβατότητα των χθεσινών αποφάσεων με το διεθνές δίκαιο –και ειδικότερα τη Συνθήκη της Γενεύης.
Την έντονη ανησυχία της για οποιαδήποτε συμφωνία η οποία περιλαμβάνει «την επιστροφή όλων των ατόμων από μία χώρα σε άλλη», χωρίς να ξεκαθαρίζεται επαρκώς η προστασία τους βάσει του διεθνούς δικαίου, εκφράζουν τα Ηνωμένα Έθνη σχετικά με τη χθεσινή σύνοδο Ε.Ε. – Τουρκίας.
«Νομικές εγγυήσεις θα πρέπει να κατευθύνουν οποιονδήποτε μηχανισμό βάσει του οποίου θα μεταφέρεται η ευθύνη για την εξέταση ενός αιτήματος ασύλου», τόνισε η Υπάτη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες.
«Η δέσμευση της Ευρώπης να επανεγκαταστήσει τους πρόσφυγες παραμένει “πολύ χαμηλή σε σύγκριση με τις ανάγκες, 20.000 θέσεις μέσα σε δύο χρόνια σε εθελοντική βάση», ανέφερε η ανακοίνωση της UNHCR.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα τον οργανισμό, ένας αιτών άσυλο πρέπει να επιστρέφεται σε ένα τρίτο κράτος, μόνο εφόσον:
- Την ευθύνη για την αξιολόγηση της συγκεκριμένης αίτησης ασύλου επί της ουσίας την έχει η τρίτη χώρα.
- Ο αιτούμενος άσυλο θα προστατεύεται εκεί από παράνομη επαναπροώθηση.
- Το άτομο θα είναι σε θέση να ζητήσει και, αν του αναγνωριστεί, να απολαύσει άσυλο, σύμφωνα με τα αποδεκτά διεθνή πρότυπα, έχοντας πλήρη και ουσιαστική πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην εργασία, στην υγειονομική περίθαλψη και, εφόσον απαιτείται, στην κοινωνική πρόνοια.
Ο Βενσάν Κοστέλ, διευθυντής της UNHCR για την Ευρώπη, δήλωσε στο ελβετικό ραδιόφωνο RTS πως τα ποσοστά αποδοχής από την Τουρκία προσφύγων από το Αφγανιστάν, το Ιράκ και το Ιράν είναι πολύ χαμηλά, περίπου 3%.
«Η επαναπροώθηση ανθρώπων, που δεν θα έχουν πρόσβαση σε προστασία στην Τουρκία, θέτει ένα ορισμένο αριθμό προβλημάτων σε όρους διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου», τόνισε ο ίδιος.
Εξέφρασε την ελπίδα ότι μέσα στις επόμενες 10 ημέρες ένας ορισμένος αριθμός επιπλέον εγγυήσεων θα τεθεί σε εφαρμογή, ώστε οι άνθρωποι που επαναπροωθούνται στην Τουρκία να έχουν πρόσβαση στην εξέταση της αίτησής τους για άσυλο.
«Ηθικά και νομικά κενά»
Με τη σειρά της η Διεθνής Αμνηστία έκανε λόγο για «ηθικά και νομικά κενά» της χθεσινής συμφωνίας για ανταλλαγή προσφύγων, σημειώνοντας ότι η ΔΑ αμφισβητεί έντονα την έννοια της «ασφαλούς τρίτης χώρας» εν γένει, καθώς υπονομεύει το ατομικό δικαίωμα για πλήρη και δίκαια επεξεργασία του αιτήματος ασύλου και μπορεί να οδηγήσει σε απελάσεις ατόμων στη χώρα καταγωγής τους – κατά παράβαση της αρχής της μη επαναπροώθησης.
«Στην περίπτωση της Τουρκίας, ιδίως, υπάρχει τεράστια πηγή ανησυχίας δεδομένης της τρέχουσας κατάστασης και της μεταχείρισης των προσφύγων και των μεταναστών » προσθέτει η ΔΑ.
Τα θέματα που κάνουν ανεφάρμοστη μία συμφωνία
Με βάση το προσχέδιο της συμφωνίας, υπάρχουν πέντε νομικά, πρακτικά και πολιτικά ζητήματα, τα οποία δυσχεραίνουν την υλοποίηση μίας ενδεχόμενης συμφωνίας.
Σύμφωνα, λοιπόν, με τους Financial Times, εγείρονται νομικά προβλήματα με τη μαζική επιστροφή προσφύγων, διότι η Τουρκία δεν έχει αποδεχθεί πλήρως τη συνθήκη της Γενεύης για τους πρόσφυγες. Παράλληλα, η 1 προς 1 ανταλλαγή Σύρων προσφύγων (δηλαδή, ένας Σύρος επιστρέφεται από την Ελλάδα και 1 Σύρος φεύγει από την Τουρκία για να πάει στην Ευρώπη) είναι δύσκολη, καθώς δεν υπάρχουν χώρες στην Ευρώπη να δεχθούν τους πρόσφυγες.
Όσον αφορά στην απελευθέρωση της βίζας που ζητά η Άγκυρα, θα πρέπει να αρθούν τα κριτήρια που θέτει η Κομισιόν, μεταξύ των οποίων είναι και η αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Θέματα εγείρονται και με το άνοιγμα των ενταξιακών κεφαλαίων για την Τουρκία, ενώ ένα πρακτικό πρόβλημα είναι το πώς θα πειστούν όλοι αυτοί οι μετανάστες να γυρίσουν πίσω στην Τουρκία (και μάλιστα οικειοθελώς).
Νόμιμη η απόφαση
«Η απόφαση είναι νόμιμη», διαβεβαίωσε, από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ, αποκλείοντας τον κίνδυνο καταδικαστικών αποφάσεων της ευρωπαϊκής δικαιοσύνης για την επαναπροώθηση αιτούντων άσυλο από τη Συρία σε μία χώρα όπως η Τουρκία.
