Ακραίος καύσωνας στην Ευρώπη: Το «Ωμέγα Μπλοκ» απειλεί τα ευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας – Οι κίνδυνοι από τα ρεκόρ ζέστης

Το ενεργειακό δίκτυο της Ευρώπης δοκιμάζεται, καθώς η γηραιά ήπειρος πλήττεται από τον τρίτο καύσωνα του έτους.

Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι οι θερμοκρασίες μπορεί να φτάσουν τους 43°C στη Μεσόγειο αυτή την εβδομάδα, ενώ η Δυτική Ευρώπη προετοιμάζεται για ενδεχόμενα ιστορικά ρεκόρ ζέστης.

Πώς οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν το δίκτυο ενέργειας της Ευρώπης

Όπως μεταδίδει σε ρεπορτάζ του το Euronews, η Ευρώπη συχνά καταγράφει αύξηση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας κατά τη διάρκεια καυσώνων, λόγω της αυξημένης ανάγκης για ψύξη. Στην πραγματικότητα, η ψύξη χώρων —κυρίως μέσω κλιματιστικών μηχανημάτων και ανεμιστήρων— αποτέλεσε την αιτία κατανάλωσης περίπου του 7% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας το 2022.

«Ο κόσμος “ψήνεται” σε ακραία ζέστη, αυξάνοντας τη ζήτηση για ψύξη», προειδοποίησε ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) το 2023. «Οι θερμοκρασίες που σπάνε ρεκόρ τροφοδοτούν τη ζήτηση για κλιματισμό και προκαλούν εκτίναξη της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας. Κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο αυξημένων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, οι οποίες με τη σειρά τους κάνουν τον κόσμο ακόμη πιο θερμό», προσέθεσε.

Κατά τη διάρκεια του καύσωνα στις αρχές του καλοκαιριού του 2025, η Γαλλία κατέγραψε υψηλό ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας το βράδυ, 25% ανώτερο από τον μέσο όρο εκτός καύσωνα, λόγω της ψύξης, και παρά το γεγονός ότι η χώρα έχει σχετικά χαμηλή διείσδυτικότητα κλιματισμού.

Ποιες χώρες θα δουν τις μεγαλύτερες αυξήσεις στη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας;

Ο ιστότοπος σύγκρισης τιμών Compare the Market ανέλυσε 85 χώρες, που αντιπροσωπεύουν περίπου το 90% της παγκόσμιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, για να εξετάσει πώς μεταβάλλεται η ζήτηση κατά τους μήνες ακραίων θερμοκρασιών.
Η μελέτη συνέκρινε τη ζήτηση κατά το θερμότερο 10% του έτους σε κάθε χώρα, με τη ζήτηση σε μήνες κανονικών θερμοκρασιών.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η Ελλάδα κατατάσσεται πρώτη παγκοσμίως, με τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας να αυξάνεται κατά 38,62%. Αυτό αντιστοιχεί σε επιπλέον 143,08 kWh ανά άτομο τον μήνα κατά τις περιόδους ακραίας ζέστης.

Το Μαυροβούνιο κατέλαβε τη δεύτερη θέση, με αύξηση ζήτησης 22,49%, ακολουθούμενο από την Τουρκία (21,91%), την Κροατία (17,76%), την Ιταλία (14,22%) και την Ισπανία (8,86%).

Ευρωπαϊκές χώρες με τις μεγαλύτερης διάρκειας διακοπές ρεύματος κατ’ έτος

Όταν η συνολική ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας υπερβαίνει τη διαθέσιμη παραγωγική ικανότητα, ή τα φυσικά όρια του δικτύου, μπορεί να προκληθεί πτώση της ηλεκτρικής συχνότητας του συστήματος και μπλακ άουτ.

Χρησιμοποιώντας δεδομένα διακοπών των τελευταίων πέντε διαθέσιμων ετών, το Compare the Market ανέλυσε επίσης τη μέση διάρκεια και το εκτιμώμενο κόστος, για τα νοικοκυριά, από τις διακοπές ρεύματος, σε επιλεγμένες χώρες.

Μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών που εξετάστηκαν, η Ουγγαρία κατέγραψε τη μεγαλύτερη μέση διάρκεια διακοπών, με 2,92 ώρες τον χρόνο, ακολουθούμενη από τη Σλοβενία με 2,16 ώρες και την Ελλάδα με 1,63 ώρες.

«Αν και η Ιταλία έχει μικρότερη μέση διάρκεια διακοπών από την Ελλάδα, ο μεγάλος αριθμός νοικοκυριών της οδηγεί στο να καταγράφει το υψηλότερο συνολικό εκτιμώμενο ετήσιο κόστος μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών που επισημαίνονται», αναφέρει η μελέτη.

«Οι διακοπές ρεύματος στην Ιταλία εκτιμάται ότι κοστίζουν στα νοικοκυριά περίπου 154,7 εκατομμύρια ευρώ ετησίως, με την Πολωνία να ακολουθεί στενά με 152,1 εκατομμύρια ευρώ».

Τα στοιχεία αυτά βασίζονται σε μια τυπική παραδοχή «αξίας της μη παρεχόμενης ηλεκτρικής ενέργειας» που χρησιμοποιείται στα οικονομικά της ενέργειας για να εκτιμηθεί το κόστος της απώλειας ρεύματος (π.χ. αλλοίωση τροφίμων, απώλεια θέρμανσης/ψύξης, διακοπή διαδικτύου και γενική ταλαιπωρία). Δεν βασίζεται στις τοπικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.

Μπορούν οι ανανεώσιμες πηγές να σώσουν το πιεσμένο ευρωπαϊκό δίκτυο;

Τον Ιούνιο και τον Ιούλιο πέρυσι, η Ευρώπη βίωσε καύσωνα με θερμοκρασίες που έφτασαν τους 40°C και προκάλεσαν αύξηση της ημερήσιας ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας έως και 14%. Αυτό, σε συνδυασμό με βλάβες σε θερμικούς σταθμούς παραγωγής, οδήγησε σε αύξηση των μέσων ημερήσιων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας κατά δύο έως τρεις φορές.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον οργανισμό ενεργειακής ανάλυσης Ember, η παραγωγή-ρεκόρ από ηλιακή ενέργεια στην ΕΕ βοήθησε στο να διατηρηθεί σταθερή η παροχή ρεύματος, παρά την αύξηση της ζήτησης.

«Τις ημέρες αιχμής του καύσωνα, η ηλιακή ενέργεια παρήγαγε έως και 50 GW στη Γερμανία, καλύπτοντας το 33–39% της ηλεκτρικής της παραγωγής», ανέφερε η Ember. «Η Γερμανία διαθέτει 14 GW αποθήκευσης μπαταριών και 10 GW αντλησιοταμίευσης, κάτι που βοήθησε στην αποθήκευση μέρους της ηλιακής ενέργειας ώστε να χρησιμοποιηθεί όταν έδυε ο ήλιος», προσέθεσε.

Γαλλία

Η Γαλλία συνεχίζει να αντιμετωπίζει συνθήκες ακραίου καύσωνα και κατέγραψε σήμερα Τρίτη 23 Ιουνίου, την πιο ζεστή ημέρα όλων των εποχών στην ιστορία της, με μέση θερμοκρασία 29,8 βαθμούς Κελσίου, σύμφωνα με την εθνική μετεωρολογική υπηρεσία. Η υψηλότερη θερμοκρασία που καταγράφηκε σήμερα στη Γαλλία ήταν 44,3°C, στον σταθμό Pissos (διαμέρισμα Landes, νοτιοδυτική Γαλλία).
Σύμφωνα με τη Météo-France, η σημερινή ήταν η θερμότερη ημέρα που έχει καταγραφεί ποτέ στη χώρα βάσει του Εθνικού Θερμικού Δείκτη (Indicateur Thermique National), ο οποίος είναι ο μέσος όρος των θερμοκρασιών από 30 αντιπροσωπευτικούς μετεωρολογικούς σταθμούς σε όλη τη χώρα.

Το προηγούμενο «ρεκόρ» ήταν η μέση ημερήσια θερμοκρασία 29,4°C. Η τιμή αυτή είχε καταγραφεί κατά τους καύσωνες του Αυγούστου 2003 και του Ιουλίου 2019.

Στο έδαφος της εν εξελίξει ακραίας ζέστης η Γαλλία αποτελεί μέχρι στιγμής την πιο πληγείσα χώρα όλης της Ευρώπης. Σύμφωνα με τις τελευταίες επίσημες ανακοινώσεις των γαλλικών αρχών και τα διεθνή πρακτορεία 40 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους. Οι περισσότεροι θάνατοι οφείλονται σε πνιγμούς, καθώς τα θύματα προσπάθησαν να δροσιστούν σε ποτάμια, λίμνες και κανάλια χωρίς επιτήρηση.

Βρετανία

Στην άλλη πλευρά της Μάγχης, η Μετεωρολογική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου προειδοποιεί ότι οι μέγιστες θερμοκρασίες στη νότια Αγγλία μπορεί να φτάσουν τους 38°C τις επόμενες ημέρες, μαζί με «επικίνδυνες» τροπικές νύχτες (όταν η θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 20°C, για διάστημα 24 ωρών).

Όπως μετέδωσε ο Guardian, η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν από τους πιο έντονους καύσωνες των τελευταίων ετών, καθώς η Μετεωρολογική Υπηρεσία (Met Office) έχει εκδώσει σπάνιες «κόκκινες» και «πορτοκαλί» προειδοποιήσεις για ακραία ζέστη σε πολλές περιοχές της Αγγλίας και της Ουαλίας. Οι αρχές προειδοποιούν για σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, ακόμη και για υγιή άτομα, ενώ έχουν ήδη καταγραφεί εκτεταμένες διαταραχές στην καθημερινότητα: σχολεία κλείνουν νωρίτερα ή τροποποιούν το ωράριό τους, σιδηροδρομικά δρομολόγια μειώνονται λόγω κινδύνου υπερθέρμανσης των γραμμών, και πολλές δημόσιες υπηρεσίες λειτουργούν με περιορισμούς.

Το κύμα καύσωνα προκαλεί έντονες πιέσεις στις υποδομές της χώρας, με το ενεργειακό δίκτυο, τις μεταφορές και τις δημόσιες υπηρεσίες να δοκιμάζονται σε πραγματικό χρόνο. Επιχειρήσεις και σχολεία σε ορισμένες περιοχές αναγκάζονται ακόμη και να αναστείλουν λειτουργίες λόγω αφόρητων εσωτερικών θερμοκρασιών, ενώ οι αρχές επισημαίνουν ότι η κατάσταση επιδεινώνεται από την κλιματική αλλαγή, η οποία καθιστά τέτοια επεισόδια πιο συχνά και πιο έντονα. Οι μετεωρολόγοι αναμένουν ότι το θερμό κύμα θα διατηρηθεί για αρκετές ημέρες πριν αρχίσει σταδιακά να υποχωρεί, όμως τονίζουν ότι η γενική τάση δείχνει αυξανόμενη συχνότητα ακραίων θερμοκρασιών στο Ηνωμένο Βασίλειο τα επόμενα χρόνια.

Υπόλοιπη Ευρώπη

Η Γερμανία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ελβετία αναμένουν επίσης καύσωνα, ο οποίος ήδη αρχίζει να παραλύει την καθημερινή ζωή.
Σε όλη την Ευρώπη, εκατοντάδες σχολεία έχουν κλείσει ή σχολάσει νωρίτερα, ενώ σιδηροδρομικά δρομολόγια σε πολυσύχναστες πόλεις όπως το Παρίσι και οι Βρυξέλλες έχουν περιοριστεί, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος βλαβών. Το φεστιβάλ Fête de la Musique στο Παρίσι πραγματοποιήθηκε το Σαββατοκύριακο, αλλά η κυβέρνηση απαγόρευσε την κατανάλωση αλκοόλ σε δημόσιους χώρους για να μειωθεί ο κίνδυνος αφυδάτωσης. Ωστόσο, υπάρχει και ένα ακόμη θύμα της ακραίας ζέστης που οι περισσότεροι δεν λαμβάνουν υπόψη: η ηλεκτρική ενέργεια.