ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ. Πώς να πείσεις μια έφηβη ότι τα σώματα που βλέπει στα social media δεν είναι για σύγκριση με το δικό της; Τι να πεις σε έναν πιτσιρίκο που παίζει videogame για να τον πείσεις πως ό,τι βλέπει εκεί και στα κοινωνικά δίκτυα δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική ζωή; Και πώς να δεσμεύσεις τις εταιρίες Big Tech, των οποίων ο σχεδιασμός, η λογική και ο σκοπός είναι το κέρδος, ότι πρέπει να σκεφτούν και την ψυχική υγεία των παιδιών;
Αυτά τα δύσκολα ερωτήματα επιχείρησε να απαντήσει η επιτροπή των ειδικών -ψυχιατρικής, δικαίου, εκπαίδευσης και άλλων ειδικοτήτων- που συγκροτήθηκε με εντολή της προέδρου της Κομισιόν για να μελετήσει το θέμα. Την ευθύνη της έκθεσης είχε η δρ Μαρία Μελχιόρ, διευθύντρια Ερευνών στο Γαλλικό Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ιατρικής Ερευνας, και ο καθηγητής δρ Γιοργκ Φέγκερτ, διευθυντής του Τμήματος Παιδιατρικής και Εφηβικής Ψυχιατρικής, Ψυχοσωματικής και Ψυχοθεραπείας στο Πανεπιστημιακό νοσοκομείο του Ουλμ της Γερμανίας.
Οι ειδικοί της Κομισιόν συνιστούν για παιδιά ώς τριών ετών να μην έχουν πρόσβαση καθόλου σε οθόνες. Ωστόσο, αποφεύγουν να μιλήσουν για πλήρη απαγόρευση στην πρόσβαση των παιδιών από 3 έως 13 ετών. Κάνουν λόγο για περιορισμένη πρόσβαση και με επιτήρηση. Και για παιδιά άνω των 14 ετών προτείνουν την αυξανόμενη πρόσβαση στο διαδίκτυο, αν και οι εταιρείες των κοινωνικών δικτύων και videogames συμμορφωθούν με μείωση του σχεδιασμού που προκαλεί εθισμό στο διαδίκτυο και άλλες προϋποθέσεις. Δεν αναφέρονται μόνο στα κοινωνικά δίκτυα όπως το TikTok, το Instagram και το Facebook, αλλά και στα διαδικτυακά παιχνίδια, μια κατηγορία που ονόμασαν «social media plus».
Ομως η πρόεδρος της Κομισιόν ήταν σαφής: «Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι παιχνίδι. Ενώ τελικά εναπόκειται στους γονείς να αποφασίσουν πότε τα παιδιά θα αποκτήσουν τα πρώτα τους smartphones, αυτό που έχουμε ήδη είναι μια συναίνεση ότι πρέπει να υπάρχει μια ημερομηνία έναρξης για την ηλικία κατά την οποία τα παιδιά μπορούν να εγγραφούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», τόνισε κατά την παράδοση της έκθεσης στην Κομισιόν.
Ουσιαστικά η Φον ντερ Λάιεν προανήγγειλε την ανακοίνωση απαγόρευσης της πρόσβασης των παιδιών στο διαδίκτυο τον Σεπτέμβριο, στην καταστατική της ομιλία State of the Union στο Στρασβούργο. «Οπως ακριβώς δεν δίνουμε στα παιδιά μας τα κλειδιά του αυτοκινήτου πριν πάρουν την άδεια οδήγησης ή δεν τα αφήνουμε να αγοράσουν αλκοόλ μέχρι να τους επιτραπεί νόμιμα, πρέπει να ορίσουμε την ηλικία στην οποία μπορούν να έχουν νόμιμη πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», σημείωσε.
Αλλωστε, το παράδειγμα της Αυστραλίας, που έγινε η πρώτη παγκοσμίως χώρα που ψήφισε την καθολική απαγόρευση πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών, αποτέλεσε έμπνευση για διάφορες χώρες της Ευρώπης που έχουν αρχίσει να ορίζουν ηλικιακό όριο στην πρόσβαση. Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκαν και Γαλλία και Ελλάδα, που μιλούν για απαγόρευση στην πρόσβαση νέων κάτω των 15 ετών. Τώρα η Κομισιόν ελπίζει ότι με τη σύστασή της τον Σεπτέμβριο θα δώσει ξεκάθαρες οδηγίες και στα κράτη-μέλη αλλά και στις εταιρείες τεχνολογίας για μια ομογενοποιημένη κατάσταση στην Ευρώπη.
Στοιχεία που σοκάρουν
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, σε όλη την Ευρώπη οι νέοι περνούν πλέον 4 έως 6 ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες. Εξι ώρες κάθε μέρα – αυτό αντιστοιχεί σε είκοσι χρόνια της ζωής τους! Ταυτόχρονα, σε όλη την Ευρώπη, σχεδόν το 60% των μικρών παιδιών έχουν βιώσει συναισθηματικά ή ψυχοκοινωνικά προβλήματα στο διαδίκτυο. Και μέρα-νύχτα, οι γονείς βλέπουν πολύ καλά τις συνέπειες: απώλεια ύπνου, κατάθλιψη, άγχος, διαδικτυακό εκφοβισμό, έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο. Ολα αυτά συμβαίνουν ενώ ο εγκέφαλος των παιδιών μας εξακολουθεί να αναπτύσσεται.
Η έκθεση δίνει μεγάλη έμφαση στην αρμοδιότητα και υποχρέωση των εταιρειών να αποδείξουν ότι οι υπηρεσίες τους δεν βλάπτουν. «Στην Ευρώπη, όποιος αναπτύσσει ένα προϊόν είναι υπεύθυνος για την ασφάλειά του. Οι κατασκευαστές αυτοκινήτων πρέπει να κάνουν τα οχήματά τους ασφαλή. Δεν περιμένουμε από τα παιδιά να σχεδιάζουν τις δικές τους ζώνες ασφαλείας. Δεν περιμένουμε από τους γονείς να τοποθετούν αερόσακους στο σπίτι. Και το ίδιο πρέπει να ισχύει και για τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας», σημείωσε η πρόεδρος. «Οι πλατφόρμες έχουν καθήκον φροντίδας προς τους χρήστες τους, ειδικά προς τους πιο ευάλωτους χρήστες τους».
Ηδη, ο Νόμος περί Ψηφιακών Υπηρεσιών (DSA) της Ε.Ε. δεσμεύει τους παρόχους να αφαιρούν επιβλαβείς λειτουργίες – εθιστικούς αλγόριθμους, σκοτεινά μοτίβα, επιβλαβές περιεχόμενο ή ανεπιθύμητες επαφές. Η Κομισιόν μάλιστα έχει ήδη λάβει μέτρα – κατά του εθιστικού σχεδιασμού του TikTok και μόλις την περασμένη εβδομάδα κατά της Meta.
Κατά την παρουσίαση της έκθεσης, τα μέλη της συντακτικής ομάδας ήταν πιο ευέλικτα. «Δεν θέλουμε να επιβάλουμε απαγορεύσεις γιατί αυτό θα οδηγήσει σε ποινικοποίηση παιδιών και γονιών και θέλουμε να το αποφύγουμε. Ο ευρωπαϊκός νόμος προβλέπει ήδη κυρώσεις για τις εταιρείες που δεν συμμορφώνονται και εκεί θέλουμε να ρίξουμε την πίεσή μας. Επίσης, θέλουμε να διαχωρίσουμε τα καλά του διαδικτύου από τα εθιστικά μοτίβα κάποιων πλατφορμών», είπε μέλος της ομάδας, απαντώντας σε ερώτηση της «Εφ.Συν.».
Κόστος σε τρισ.!
Μια ευρωπαϊκή απάντηση ζητούν πολλοί ευρωβουλευτές. «Ο περιορισμός της πρόσβασης των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι απαραίτητος, αλλά δεν είναι λύση. Οι εθιστικοί αλγόριθμοι, το επιβλαβές περιεχόμενο και οι αλληλεπιδράσεις που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη βλάπτουν την ψυχική υγεία των παιδιών μας. Εάν δεν δράσουμε, η ψυχική ασθένεια των νέων εκτιμάται ότι θα κοστίσει 1,68 τρισεκατομμύρια ευρώ μεταξύ 2024 και 2033. Πρόκειται για κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να την κηρύξει ως τέτοια και να ανταποκριθεί άμεσα, καθώς απαιτείται», σημείωσε η ευρωβουλεύτρια της Σλοβακίας, Βερόνικα Σιφροβά, των Φιλελευθέρων, η οποία συμμετέχει στην Επιτροπή Δημόσιας Υγείας του Ευρωκοινοβουλίου.
