Τις κρίσιμες διεκδικήσεις του εργατικού κόσμου για πραγματική προστασία της ανθρώπινης ζωής στους χώρους δουλειάς έχει φέρει στο προσκήνιο η φονική έκρηξη με θύματα πέντε εργάτριες την 26η Ιανουαρίου.
Μαρτυρίες για το μοιραίο εργοστάσιο της «Βιολάντα» «καίνε» τον προφυλακισμένο ιδιοκτήτη του, το κατηγορητήριο αναβαθμίστηκε σε κακούργημα με ενδεχόμενο δόλο και το πόρισμα της Πυροσβεστικής μιλά για εγκληματικές παραβιάσεις στοιχειωδών κανόνων βιομηχανικής ασφάλειας.
Λίγες μέρες πριν από το προδιαγεγραμμένο δυστύχημα ο αρμόδιος υφυπουργός Εργασίας, Κώστας Καραγκούνης, δήλωνε πως η Ελλάδα βρίσκεται στην 4η θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση με τα λιγότερα θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα, επικαλούμενος τα επίσημα στοιχεία της Eurostat. Πράγματι η χώρα μας παραμένει χαμηλά στη λίστα, αλλά τα στοιχεία της βασίζονται στα συστήματα καταγραφής που διαφέρουν ανά χώρα και δεν έχουν κοινά κριτήρια ταξινόμησης. Η ελληνική στατιστική αρχή δεν περιλαμβάνει αυτοαπασχολούμενους, αγρότες, ναυτικούς και μεταλλωρύχους στην καταγραφή της.
Διαφορές στην καταγραφή
Αντίθετα, η Ισπανία περιλαμβάνει την εξορυκτική βιομηχανία στην εθνική καταγραφή. Έτσι οι πέντε νεκροί εργάτες από δυστύχημα στο ορυχείο Cerredo τον περασμένο Μάρτιο προσμετρήθηκαν στις ανθρώπινες απώλειες στους χώρους δουλειάς του 2026, ενώ το 2025 είχαν σκοτωθεί συνολικά 735 άτομα εν ώρα εργασίας.
Και στην υπόθεση των μεταλλωρύχων παρατηρήθηκαν κενά και σημάδια, που είχαν αγνοηθεί. Σύμφωνα με τοπικά μέσα, αρκετοί εργαζόμενοι είχαν παρουσιάσει ήπια συμπτώματα δηλητηρίασης από αέριο ημέρες πριν, κάτι που θα μπορούσε να «δείχνει» παρουσία αερίου πριν την έκρηξη. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η ιδιοκτήτρια εταιρεία δεν είχε άδεια για εξόρυξη άνθρακα και ότι συνδικαλιστές υποπτεύονται παράνομη εξόρυξη. Οι δικαστικές αρχές απήγγειλαν κατηγορίες κατά τεσσάρων προσώπων εκ των οποίων τρεις επιχειρηματίες για ανθρωποκτονία από αμέλεια και άλλα αδικήματα διατάσσοντας παράλληλα και προληπτική δέσμευση 1.150.000 ευρώ.
Λιγότερο κόστος, καμία προστασία
Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι το ίδιο πλαίσιο της Eurostat για τα στατιστικά δεδομένα των εργατικών ατυχημάτων δεν περιλαμβάνει τους αυτοαπασχολούμενους, τους πρακτικάριους και τους οικογενειακούς βοηθούς, αφήνοντας στη διακριτική ευχέρεια των κρατών-μελών την επιλογή να στείλουν τα περιστατικά, που περιλαμβάνουν τις παραπάνω ομάδες, σε περίπτωση ατυχήματος ή δυστυχήματος.
Έτσι ο μεγάλος πληθυσμός των διανομέων – “free lancers” εξαιρούνται συνήθως από τις εθνικές καταγραφές, παρότι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο οδηγώντας στον δρόμο και παρότι οι πλατφόρμες φαγητού, Uber κλπ. στελεχώνονται κατά κόρον με αυτοαπασχολούμενους, προκειμένου να μην αναλαμβάνουν τις εργοδοτικές υποχρεώσεις απέναντί τους ούτε καν για σε ό,τι αφορά τις συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας.
Άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα η Φινλανδία, η οποία συγκαταλέγει τα ατυχήματα αυτοαπασχολουμένων μόνο εάν αυτοί έχουν προαιρετική ασφάλιση εργατικού ατυχήματος. Επομένως σημαντικό μέρος των αυτοαπασχολουμένων δεν εμφανίζεται πλήρως στα επίσημα δεδομένα.
Για το μείζον ζήτημα της απουσίας ενιαίας και πλήρους καταγραφής στην Ε.Ε. μιλήσαμε με τη Γαλλίδα ευρωβουλεύτρια της Αριστεράς και συντονίστρια της Επιτροπής Απασχόλησης & Κοινωνικών Υποθέσεων (EMPL), Λεϊλά Σαΐμπι.
Η ίδια χαρακτηρίζει υποτιμημένο τον υπολογισμό της Eurostat για 3.500 θανατηφόρα περιστατικά σε όλη την Γηραιά Ήπειρο και αναδεικνύει την προσπάθεια για την υιοθέτηση κοινοτικής Οδηγίας για τον περιορισμό των υπεργολάβων, που αποτελούν έναν από τους λόγους υποβάθμισης των συνθηκών εργασίας και υπο-αναφοράς των δυστυχημάτων στην Ευρώπη.
«Χωρίς δεσμευτική οδηγία, το “Vision Zero” κινδυνεύει να μείνει σύνθημα»
● Ποιοι παράγοντες συμβάλλουν στην υποδήλωση των ατυχημάτων στους χώρους εργασίας στην Ευρώπη; Και τι πιστεύετε ότι πρέπει να γίνει για να εξασφαλιστεί η ακριβής καταγραφή για μια πιο ολιστική προσέγγιση;
Οι στατιστικές μέτρησης των εργατικών ατυχημάτων και θανάτων στην εργασία δεν είναι μόνο κάτι τεχνικό, αλλά και ιδιαίτερα πολιτικό ζήτημα. Έχουμε το εργαλείο της Eurostat αλλά τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να επιλέξουν τον τρόπο με τον οποίο θα μετρούν και θα αναφέρουν τα ατυχήματα και τους θανάτους στο χώρο εργασίας. Αυτό σημαίνει ότι έχετε 27 διαφορετικούς τρόπους μέτρησης. Ο αριθμός των 3.300 θανάτων στην Ευρώπη είναι πολύ υποτιμημένος και εξαρτάται και από τον ορισμό των θανάτων από επαγγελματικές ασθένειες.
Πιστεύω ότι χρειαζόμαστε πραγματικά ευρωπαϊκούς δείκτες με έναν ευρύ ορισμό των εργατικών ατυχημάτων και σωστά κριτήρια για τον καθορισμό του, ώστε να έχουμε εναρμονισμένες στατιστικές και να γνωρίζουμε πραγματικά την κατάσταση.
● Πώς αξιολογείτε την έκθεση για την υπεργολαβία που εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο;
Η έκθεση ανέφερε τι θα ήθελε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να κάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, διότι, δυστυχώς, το κοινοβούλιο δεν έχει δικαίωμα νομοθετικής πρωτοβουλίας, πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορούμε ως ευρωβουλευτές να συντάξουμε το πρώτο σχέδιο μιας οδηγίας. Πρέπει να ασκήσουμε πίεση για να επηρεάσουμε την Κομισιόν, ώστε να την προτείνει. Αυτός ήταν και ο στόχος της έκθεσης πρωτοβουλίας για την υπεργολαβία. Όταν ξεκινήσαμε να την συντάσσουμε προτείναμε να ζητήσουμε από την Επιτροπή να εκδώσει οδηγία για τη ρύθμιση της υπεργολαβίας περιορίζοντας τα επίπεδά της σε δύο. Επίσης, να αποτραπεί η υπεργολαβία όταν πρόκειται για τις βασικές δραστηριότητες μιας εταιρείας.
Γιατί, για παράδειγμα, ένα ξενοδοχείο να αναθέσει σε υπεργολάβο την υπηρεσία καθαριότητας; Ένα ξενοδοχείο χωρίς υπηρεσία καθαριότητας δεν είναι πια ξενοδοχείο. Επομένως, πρέπει να είναι εσωτερική υπηρεσία. Δυστυχώς, η έκθεση δεν είναι όσο φιλόδοξη πρέπει. Δεν είναι κακή, αλλά έχει αποδυναμωθεί σε μεγάλο βαθμό από τη δεξιά πτέρυγα του Κοινοβουλίου, η οποία είναι πολύ ισχυρή και έχει μεγάλη επιρροή. Αποδυναμώθηκε στην Επιτροπή, αλλά κυρίως μετά την ψηφοφορία στην ολομέλεια.
● Τι σημαίνει αυτό τελικά;
Δεν υπάρχει πλέον ισχυρή έκκληση, προκειμένου να προτείνει η Επιτροπή οδηγία αναφορικά με ένα δεσμευτικό μέσο, μια δεσμευτική νομοθετική πρόταση -όπως επιδιώκαμε η ευρωομάδες της Αριστεράς, των Πρασίνων και του SND- και όχι απλώς μια σύσταση.
Θέλαμε τον περιορισμό του επιπέδου της υπεργολαβίας σε δύο διαφορετικά επίπεδα υπεργολαβίας αντί να έχουμε μεγάλη αλυσίδα υπεργολαβίας με δέκα υπεργολάβους. Νομίζαμε ότι θα μπορούσαμε να βρούμε έναν συμβιβασμό. Ο συμβιβασμός ήταν να γίνει ο περιορισμός τουλάχιστον σε κλάδους υψηλού κινδύνου αλλά ούτε αυτό συμπεριλήφθηκε. Οπότε αυτό είναι ένα πρόβλημα, ακόμα και αν η έκθεση έχει θετικά στοιχεία και κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση
● Ποια είναι τα επόμενα βήματα;
Το επόμενο βήμα είναι να βρούμε έναν άλλο τρόπο να επηρεάσουμε την Κομισιόν, ώστε να προχωρήσει σε οδηγία. Τον περασμένο Δεκέμβριο η αρμόδια Επίτροποςγια την Απασχόληση και Κοινωνικά Θέματα, Ροξάνα Μινζάτου, ανακοίνωσε ότι θα υπάρξει ένας χάρτης πορείας για την ποιότητα της εργασίας, ο οποίος θα περιλαμβάνει σχέδιο για νόμο σχετικά με την ποιότητα της εργασίας στο τέλος του 2026. Οο στόχος μας τώρα είναι να ασκήσουμε πίεση για να επηρεάσουμε την Επιτροπή, προκειμένου να εκδοθεί μια οδηγία ή τουλάχιστον ένα μέρος αυτού του νόμου να αφιερωθεί στην υπεργολαβία.
Όσον αφορά την έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, θα μπορούσε να ήταν μια πιο ισχυρή έκκληση για αυτό. Δυστυχώς, είναι πολύ αδύναμη, αλλά εξακολουθεί να κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Πρόκειται για σημαντικές εξελίξεις.
● Με βάση όλα τα παραπάνω, πιστεύετε ότι η στρατηγική “Vision Zero” για τα δυστυχήματα κινδυνεύει να καταστεί ένας ρητορικός στόχος;
Πιστεύω ότι είναι σωστός ο στόχος της στρατηγικής Vision Zero για την επίτευξη μηδενικών θανάτων στην εργασία, με τον ενδιάμεσο στόχο για μείωση τον αριθμό των θανάτων στην εργασία κατά 50% μέχρι το 2030, αν και έχει συμπεριληφθεί στη στρατηγική της Ε.Ε. για την περίοδο 2021-2027.
Αλλά το κύριο πρόβλημα είναι ότι δεν είναι δεσμευτικός. Και δεν είναι η πρώτη φορά. ‘Έχω κουραστεί πολύ από το γεγονός ότι η Ε.Ε. ανακοινώνει μη δεσμευτικούς στόχους, όπως αυτόν, που στο τέλος δεν εκπληρώνονται. Για παράδειγμα, δεν έχει γίνει τίποτα από το 2021 για την επίτευξη του στόχου για την εξάλειψη της αστεγίας ως το 2030 και βρισκόμαστε στο 2026. Δεν είναι δυνατόν να πεθαίνουν άνθρωποι λόγω της φτώχειας.
Αν θέλουμε μηδενικό αριθμό θανάτων στο χώρο εργασίας, χρειαζόμαστε μια ρεαλιστική οδηγία για την υπεργολαβία, όπως επίσης αναθεώρηση της οδηγίας για τις δημόσιες συμβάσεις, ώστε όλα τα χρήματα που δίνουν οι πόλεις ή οι περιφέρειες για την υλοποίηση δημόσιων υπηρεσιών να μην δίνονται στη φθηνότερη προσφορά αλλά να υπάρχει κοινωνική δέσμευση.
Θα ήταν ένας τρόπος για να επιτευχθεί ο ορθός στόχος αλλά χωρίς τα εργαλεία, χωρίς δεσμευτικά μέτρα, φοβάμαι ότι θα φτάσουμε στο 2030 και δεν θα τον έχουμε επιτύχει. Η Ευρώπη δεν έχει δημιουργηθεί μόνο για να είναι μια ενιαία αγορά, αλλά και για την αξιοπρέπεια των πολιτών της. Και νομίζω ότι ειδικά τώρα μέσα σε αυτό το διεθνές σκηνικό είναι πολύ σημαντικό να δείξουμε ότι η αξία της Ευρώπης είναι το γεγονός ότι έχουμε ένα ισχυρό κοινωνικό μοντέλο και να σεβόμαστε τους εργαζόμενους. Δεν μπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις, όταν προσλαμβάνεις ανθρώπους.
*Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκε η Lola García-Ajofrín (El Confidencial – Ισπανία).
