Αντιναζιστική κιβωτός μνήμης

Εδώ και χρόνια ο Ιατρικός Σύλλογος Βιέννης ασχολείται με τη διαχείριση της ιστορίας του την περίοδο της ναζιστικής κατοχής της Αυστρίας, μεταξύ 1938 και 1945. Τώρα, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Ηθικής, Συλλογών και Ιστορίας της Ιατρικής στο Ιατρικό Πανεπιστήμιο της αυστριακής πρωτεύουσας, παρουσιάζει στο κοινό ένα ψηφιακό «Βιβλίο Μνήμης» με το οποίο, έστω και αργά, αφενός, τιμά τους Βιεννέζους γιατρούς που έπεσαν θύματα άγριων διώξεων, απελάσεων ή δολοφονιών από τους ναζιστές και, αφετέρου, αποδέχεται τον ρόλο του θύτη για μια σειρά από τα τότε μέλη της.

Πολλοί εβραϊκής καταγωγής γιατροί της Βιέννης στερήθηκαν την άδεια άσκησης του επαγγέλματος, κατασχέθηκαν οι περιουσίες τους, απελάθηκαν και δολοφονήθηκαν. Γιατροί αντιφρονούντες ή με συγκεκριμένες ιδεολογίες διώχθηκαν, φυλακίστηκαν, δολοφονήθηκαν ή άλλοι, έχοντας κάποια αναπηρία, υποβλήθηκαν σε ευθανασία, στο πλαίσιο συγκεκριμένων ναζιστικών εκκαθαριστικών προγραμμάτων.

Στόχος του Συλλόγου κατά την ίδρυσή του το 1837 ήταν η προώθηση της ιατρικής ως επιστήμης, με τη διοργάνωση μαθημάτων συνεχιζόμενης εκπαίδευσης και τη δημοσίευση έργων για την ενημέρωση των Βιεννέζων γιατρών σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση της ιατρικής έρευνας και τις νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις.

Το ψηφιακό «Βιβλίο Μνήμης» συντάχθηκε χρησιμοποιώντας ιστορικά έγγραφα, τα περισσότερα εκ των οποίων προέρχονται από τα αρχεία του ίδιου του Συλλόγου στη Βιέννη, ενώ η έρευνα συμπληρώθηκε με τεκμήρια από άλλα αρχεία.

Οπως τονίζει ο Χέρβινγκ Τσεχ, ιστορικός της ιατρικής στο Ιατρικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης, «μπορούσαμε επίσης να βασιστούμε σε μεγάλο βαθμό στην υποστήριξη συναδέλφων που είχαν κάνει έρευνες για γιατρούς στη Βιέννη και για τους οποίους ήταν ήδη διαθέσιμα πολλά βιογραφικά στοιχεία».

Σύμφωνα με τον ιστορικό, το γεγονός ότι το «Βιβλίο Μνήμης» είναι ελεύθερα προσβάσιμο ψηφιακά και διαδικτυακά έχει δύο κρίσιμα πλεονεκτήματα. Πρώτον, δεδομένου ότι η ιστορική έρευνα για τους γιατρούς που είχαν υποστεί τις διώξεις συνεχίζεται, οι καταχωρίσεις μπορούν να εμπλουτίζονται συνεχώς. Και, δεύτερον, οποιοσδήποτε ενδιαφέρεται μπορεί να έχει πρόσβαση σε αυτό το ψηφιακό μνημείο ανά πάσα στιγμή και από οπουδήποτε.

Θύματα το 70% των μελών

Ο ίδιος αναφέρει ότι το 1938 ο Ιατρικός Σύλλογος είχε 890 μέλη και από αυτά, τα 623, δηλαδή το 70% του συνόλου, μπορούν σήμερα να αναγνωριστούν ως θύματα ναζιστικών διώξεων. Ωστόσο επισημαίνει πως «ο ίδιος ο Σύλλογος συμμετείχε στον αποκλεισμό και τις διώξεις εκείνη την εποχή, απελαύνοντας Εβραίους και πολιτικά ανεπιθύμητα μέλη, και όσοι γιατροί δεν κατάφεραν να ξεφύγουν διώχθηκαν από τους Εθνικοσοσιαλιστές και πολλοί δολοφονήθηκαν».

Ο Χέρβινγκ Τσεχ παραπέμπει σε κάποιες χαρακτηριστικές περιπτώσεις από το βιβλίο, όπως είναι ο γυναικολόγος και ιστορικός της ιατρικής Ισίντορ Φίσερ, ο οποίος διεξήγαγε έρευνα στο Ινστιτούτο Ιστορίας της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης πριν από το 1938 και ήταν υπεύθυνος για το αρχείο και τη βιβλιοθήκη του Συλλόγου.

Με τις διώξεις εναντίον του από τους ναζιστές, και αναγκασμένος να αφήσει όλα τα υπάρχοντά του πίσω, το διαμέρισμά του, το ιατρείο του, τη βιβλιοθήκη του, ο γιατρός κατάφερε να σώσει τη ζωή του μεταναστεύοντας το 1938 στο Λονδίνο, για να πεθάνει στο Μπρίστολ το 1943, χωρίς να ξαναδεί ποτέ την πατρίδα του.

Για τον Τσεχ, οι διώξεις εναντίον του Φίσερ, καθώς και εναντίον του τότε 71χρονου παιδιάτρου Βίλχελμ Κνεπφελμάχερ το 1938, καταδεικνύουν ότι ακόμα και εξέχοντα μέλη της ιατρικής κοινότητας της Βιέννης δεν μπορούσαν να περιμένουν καμία προστασία ή υποστήριξη από τον Ιατρικό Σύλλογο.

«Μόλις τον Φεβρουάριο του 1938, λίγες εβδομάδες πριν από την προσάρτηση της Αυστρίας στο Τρίτο Ράιχ, ο Βίλχελμ Κνεπφελμάχερ είχε αναλάβει σημαντικές θέσεις εντός του Συλλόγου, αλλά μετά την “Ανσλους”, τον Μάρτιο του 1938, αναγκάστηκε από έναν ναζιστικό όχλο να καθαρίσει το πεζοδρόμιο μπροστά από το Σανατόριο Φιούρθ στη Βιέννη και κάτω από την επίδραση αυτής της ταπείνωσης, αυτοκτόνησε λίγο αργότερα» αναφέρει ο Τσεχ.

Υπάρχει όμως και η άλλη, η σκοτεινή πλευρά της Ιστορίας. Ο Χανς Ασπεργκερ (1906-1980), ο διάσημος Αυστριακός παιδίατρος από τον οποίο πήρε το όνομά του το σύνδρομο Ασπεργκερ, συμμετείχε ενεργά στο ναζιστικό καθεστώς, συνδράμοντας στο διαβόητο «πρόγραμμα ευθανασίας» του Τρίτου Ράιχ στη βιεννέζικη παιδιατρική κλινική Αμ Σπίγκελγκρουντ. Υποστήριζε την έννοια της φυλετικής καθαρότητας και θεωρούσε ορισμένα παιδιά «ανάξια να ζήσουν». Αυτή η δράση του, για την οποία δεν μίλησε ποτέ, αποκαλύφθηκε μετά τον θάνατό του ως αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας του ιστορικού Χέρβινγκ Τσεχ.