Την 1η Νοεμβρίου 2024, ώρα 11.52, στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, συνέβη μια τραγωδία που αποτελεί σημείο ιστορικής καμπής για την πολιτική ζωή της Σερβίας. Η στέγη πάνω από την κύρια είσοδο του σιδηροδρομικού σταθμού της πόλης κατέρρευσε, σκοτώνοντας 15 άτομα – αριθμός που ανέβηκε στους 16, μετά τον θάνατο ενός τραυματία εφήβου, ο οποίος κατέληξε στις 21 Μαρτίου.
Σε αυτό το δυστύχημα συμπυκνώθηκε όλος ο μηχανισμός διαφθοράς, αισχροκέρδειας, διασπάθισης του δημοσίου χρήματος που μπορεί να μετατρέψει ένα απλό κατασκευαστικό έργο, ένα στέγαστρο σιδηροδρομικού σταθμού σε παγίδα θανάτου για ανυποψίαστους επιβάτες, πριν καν ανέβουν στο τρένο. Οι αναλογίες με τη δική μας πολύνεκρη τραγωδία, το έγκλημα των Τεμπών, ήταν από την πρώτη στιγμή ανατριχιαστικές.
Από την ημέρα του δυστυχήματος, οι φοιτητές έχουν μετατρέψει τη χώρα σε μια τεράστια διαδήλωση. Αυτό που ξεκίνησε ως αγώνας για τη δικαίωση των θυμάτων κατέληξε να συνιστά έναν αγώνα ενάντια στο πολιτικό σύστημα και το κυβερνών κόμμα. Μετά από οκτώ μήνες κινητοποιήσεων και σκληρής καταστολής, το φοιτητικό κίνημα έχει διευρύνει τις διεκδικήσεις του, ζητά πρόωρες εκλογές και καταρτίζει ψηφοδέλτιο με διακεκριμένες προσωπικότητες της χώρας.
Πρόσφατη δημοσκόπηση της εταιρείας Sprint Insight δείχνει ότι το 54,8% των Σέρβων πολιτών θα υποστήριζε τη «Λίστα των Φοιτητών» αν διεξάγονταν τώρα εκλογές, έναντι 42,1% που θα στήριζε τον συνασπισμό κομμάτων του οποίου ηγείται ο σημερινός πρόεδρος της χώρας Αλεξάνταρ Βούτσιτς (Προοδευτικό Κόμμα, Σοσιαλιστές, μειονοτικά κόμματα).
Ανάμεσα στα συνθήματα που ακούγονται κατά της κυβέρνησης και υπέρ της απόδοσης δικαιοσύνης, ξεχωρίζει η φράση: «Δεν θέλω να φοβάμαι το σκοτάδι». Στην κορύφωση των κινητοποιήσεων τον περασμένο Μάρτιο, στην πλατεία Σλάβια του Βελιγραδίου έγινε η μεγαλύτερη διαδήλωση στην ιστορία της χώρας. Ηταν κάτι σαν τη δική μας 28η Φεβρουαρίου, για το έγκλημα στα Τέμπη.
«Ηταν σαν ένα όνειρο. Περπατήσαμε ώς και 20 χιλιόμετρα από το κέντρο, σημαίες και σφυρίχτρες ακούγονταν παντού, το σημείο συνάντησης ήταν στη Σλάβια. Το κλίμα ήταν πολύ όμορφο, οι άνθρωποι έδιναν ο ένας στον άλλον φαγητό και αλκοόλ κατά τη διαδήλωση. Η κυβέρνηση λέει πως ήμασταν 180.000, αλλά στην πραγματικότητα ήμασταν πάνω από ένα εκατομμύριο», θυμάται ο 27χρονος Ζόραν για εκείνο το ιστορικό Σάββατο.
«Ηχητικό κανόνι» εναντίον διαδηλωτών
Το ήρεμο κλίμα της πολύωρης διαδήλωσης του περασμένου Μαρτίου διατάραξε το «ηχητικό κανόνι» που χρησιμοποίησαν οι Αρχές κατά του πλήθους. «Δεν έχω ξαναβιώσει κάτι τέτοιο», μας λέει ο Ζόραν. «Χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στη χώρα. Ηταν σαν να τρυπάει τα αυτιά μου μια σφαίρα, ήταν πολύ τρομακτικό. Το έκαναν πάνω στην ώρα που είχαμε ανοίξει όλοι τα κινητά μας και είχαμε ανάψει φακούς, τηρώντας 15 λεπτά σιωπής ως φόρο τιμής στα θύματα. Η αστυνομία και η κυβέρνηση αρνούνται μέχρι και σήμερα ότι έχουν στην κατοχή τους ηχητικό κανόνι LRAD».
Ο Ζόραν ανήκει στην ομάδα διοργανωτών διαδηλώσεων και συγκεντρώσεων για το Νόβι Σαντ στη δική του κωμόπολη, που ονομάζεται Πέτσιντσι. Ακόμα και αν πρόκειται για μια πόλη μόλις 2.000 κατοίκων, στις συγκεντρώσεις για το Νόβι Σαντ συγκεντρώνονται οι διπλάσιοι, ώς και 4.000 άνθρωποι και από τριγύρω περιοχές. «Ολες οι μικρές πόλεις –και οι μεγάλες– έχουν συνέχεια διαδηλώσεις, ακόμα και εκείνες στις οποίες η τοπική αυτοδιοίκηση ελέγχεται από την κυβέρνηση. Από το τέλος Γενάρη που άρχισαν οι διαδηλώσεις να επεκτείνονται μέχρι σήμερα, στην καρδιά του καλοκαιριού, οι φοιτητές, που είναι τελείως αυτοοργανωμένοι, καθημερινά διοργανώνουν κάποια εκδήλωση. Οι φοιτητικοί σύλλογοι οργανώνονται και ψηφίζουν για τα πάντα και τώρα υπάρχει μία συζήτηση να δημιουργηθούν μικροί σύλλογοι πολιτών που επίσης θα συμμετέχουν στις διαδηλώσεις».
Κάτι που μου προξένησε εντύπωση κατά τη συζήτησή μας είναι ότι ο Ζόραν επέμεινε αρκετά στην απουσία «κομματικοποίησης» στο κίνημα των φοιτητών. Μάλιστα, οι φοιτητές ζητούσαν ακόμα και από την αντιπολίτευση να αποχωρήσει από τις διαδηλώσεις, καθώς δεν θέλουν κανένα κόμμα να «καπηλευτεί» την προσπάθειά τους. Γι’ αυτό και η συζητούμενη σήμερα «Λίστα των Φοιτητών» αντιπαραθέτει στα κόμματα το κύρος των προσωπικοτήτων.
Από τις πρώτες κιόλας μέρες που ακολούθησαν το δυστύχημα, οι φοιτητές συγκεντρώνονταν έξω από τον σιδηροδρομικό σταθμό. Ο κόσμος σταδιακά ακολούθησε και ξεκίνησε να στέκεται στο πλευρό τους. Το γεγονός, όμως, που πυροδότησε περισσότερες εντάσεις ήταν η επίθεση ενός δημοτικού συμβούλου σε φοιτητές της Σχολής Θεατρικών Σπουδών της Σερβίας. Επειτα από αυτό, το κίνημα άρχισε να δυναμώνει, οι φοιτητές προχώρησαν σε μαζικές καταλήψεις στις σχολές και τις πρυτανείες και κατέληξαν στην πρώτη μεγάλη διαδήλωσή τους, στις 22 Δεκεμβρίου του 2024, στην οποία συμμετείχαν 100.000 άτομα.
Δίπλα στους φοιτητές στέκονται πολίτες και εργαζόμενοι από πολλούς κλάδους, όπως οι εκπαιδευτικοί, οι δικηγόροι και διάφορα πολιτιστικά ιδρύματα, πραγματοποιώντας κατά διαστήματα απεργίες.
Στα αιτήματα των φοιτητών συγκαταλέγονται τα εξής:
1. Να δημοσιευθούν τα αρχεία που αφορούν την κατάρρευση του υπόστεγου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ και να γίνουν τα απαραίτητα έργα για τη συντήρηση και αποκατάστασή του.
2. Να συλληφθούν όσοι επιτέθηκαν σε φοιτητές της Σχολής Θεατρικών Σπουδών της Σερβίας στις απαρχές των διαδηλώσεων.
3. Να αθωωθούν όσοι φοιτητές συνελήφθησαν άδικα κατά τις διαδηλώσεις.
4. Να αυξηθούν στο 20% του κρατικού προϋπολογισμού οι δαπάνες για τις σχολές.
«Εάν τα αρχεία αυτά δημοσιευθούν (σ.σ. αναφέρεται στα αρχεία που αφορούν το δυστύχημα και τον σιδηροδρομικό σταθμό), θα αποδειχθεί πως η κυβέρνηση είναι εντελώς διεφθαρμένη. Οι εταιρείες που έφτιαξαν τον σιδηροδρομικό σταθμό σχετίζονται με την κυβέρνηση, έχουν γίνει πολλές υπεξαιρέσεις. Στόχος είναι να παραιτηθεί η κυβέρνηση», εξηγεί ο Ζόραν.
Αν και οι διαδηλώσεις δεν είναι κομματικοποιημένες, η πολιτικοποίησή τους βρίσκεται στο ζενίθ. Μια ευρύτερη ιδέα που επικρατεί αυτή την περίοδο στη Σερβία είναι ότι διαδηλώνουν ενάντια «στη δικτατορία και στο όλο σύστημα», μας εξηγεί ο 27χρονος Ζόραν. «Αισθανόμαστε πως δεν έχουμε ελευθερία ούτε καν να σκεφτούμε».
Αλληλεγγύη για τα Τέμπη
Τις ομοιότητες που βλέπουμε εμείς με το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών, τις βλέπουν και οι Σέρβοι. «Είναι δύο παρόμοιες τραγωδίες», εκτιμά ο Ζόραν, σημειώνοντας ότι τις ημέρες που ολόκληρη η Ελλάδα πλημμύρισε συγκεντρώσεις, τον περασμένο Φεβρουάριο για τα δύο χρόνια από το έγκλημα στα Τέμπη, πολλοί Σέρβοι φοιτητές έδωσαν το «παρών», είτε ερχόμενοι στη χώρα μας, είτε διοργανώνοντας διαμαρτυρίες έξω από την ελληνική πρεσβεία.
Παρόλο που το μέλλον φαντάζει αβέβαιο για τη Σερβία και κανείς δεν ξέρει την έκβαση της αναμέτρησης φοιτητών και κυβέρνησης Βούτσιτς, η απάντηση κρύβεται μάλλον στη φράση που χρησιμοποίησαν οι εκπρόσωποι των φοιτητών απευθυνόμενοι στη φιλοκυβερνητική εφημερίδα Informer, η οποία υποτίμησε τις κινητοποιήσεις: «Αυτό δεν είναι το τέλος, αλλά η αρχή».
Οι δημοσκοπήσεις που δίνουν προβάδισμα σε ένα «κόμμα φοιτητών» μάλλον επιβεβαιώνουν την πρόβλεψη.
