Η ΕΕ παρουσίασε τα νέα σχέδιά της για τη μετανάστευση και την ασφάλεια των συνόρων, συμπεριλαμβανομένης της αμφιλεγόμενης πρότασης για τη δημιουργία «Κέντρων Επαναπροώθησης». Παράλληλα, τον ίδιο μήνα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιοποίησε το Χάρτη για τα Δικαιώματα των Γυναικών, καθώς και μια πρωτοβουλία για την ανάπτυξη Ένωσης Δεξιοτήτων, με στόχο την αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικού δυναμικού και της κρίσης δεξιοτήτων. Την ίδια στιγμή, διεξάγονται κρίσιμες συζητήσεις σχετικά με τη χρηματοδότηση των φορέων της κοινωνίας των πολιτών, ενώ οι απειλές που αφορούν το κράτος δικαίου και τις ατομικές ελευθερίες αυξάνονται διαρκώς. Τέλος, ένας από τους αναγνώστες μας αναλύει τη δυναμική πίσω από τη νέα τάση ενίσχυσης των στρατιωτικών επενδύσεων, γνωστή ως «ReArm Europe».
Υπεύθυνη σύνταξης: Martina Tresca
Συντακτική ομάδα: Ines Muñoz, Mariana Sampaio, Marlene Maehler
Υπεύθυνοι προγράμματος: Martina Tresca, Νίκος Παπακώστας
Επιμέλεια κειμένου: Στρατής Μπουρνάζος
Αυτό το μήνα «Το βλέμμα μας στην ΕΕ» φιλοξενεί την άποψη του αναγνώστη μας και νομικού, Κωνσταντίνου Βιέννα.
Στο μηνιαίο μας βίντεο, δύο νέα άτομα «συζητούν» τα κυριότερα νέα του δελτίου
Η ΕΕ Παρουσιάζει το Χάρτη για τα Δικαιώματα των Γυναικών εν μέσω αυξανόμενων αντιδράσεων
Αντιμέτωπη με μια παγκόσμια οπισθοδρόμηση στα δικαιώματα των γυναικών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 7 Μαρτίου έναν νέο χάρτη, επιβεβαιώνοντας τη δέσμευσή της στην ισότητα των φύλων. Το έγγραφο αυτό προετοιμάζει το έδαφος για τη νέα Στρατηγική Ισότητας των Φύλων της ΕΕ (2026-2030), αναδεικνύοντας τόσο τα προβλήματα όσο και τα πλεονεκτήματα της ισότητας των φύλων σήμερα, ενώ υπογραμμίζει τη σημασία της για την πολιτική και την οικονομία. Σύμφωνα με τα δεδομένα του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), η ενίσχυση της ισότητας θα μπορούσε να αυξήσει το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της ΕΕ από 6,1% έως 9,6% μέχρι το 2050. Ο εν λόγω χάρτης τονίζει επίσης ότι η αυξημένη ισότητα ενισχύει τη «δημοκρατική ανθεκτικότητα» και καλεί τα διαφορετικά θεσμικά όργανα της ΕΕ και τις εθνικές κυβερνήσεις να τον ακολουθήσουν. Ωστόσο, δεν εισάγει νέα νομοθετικά μέτρα, αλλά λειτουργεί ως ένα γενικό πλαίσιο κατευθυντήριων γραμμών, οι συγκεκριμένες δράσεις του οποίου θα καθοριστούν στο μέλλον. Η Επίτροπος Ισότητας Hadja Lahbib, μιλώντας στην Επιτροπή για τα Δικαιώματα των Γυναικών και την Ισότητα των Φύλων (FEMM) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, χαρακτήρισε το χάρτη «πυξίδα» για τις προσπάθειες της ΕΕ, τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων της.
Μολονότι το κείμενο ασχολείται με κομβικούς τομείς, όπως η υγεία, η εργασία, η εκπαίδευση, η εξουσία και η ασφάλεια, δεν περιγράφει με σαφήνεια τα συγκεκριμένα βήματα που πρέπει να γίνουν. Αναφέρει, λ.χ., τη βελτίωση της πρόσβασης σε προϊόντα υγιεινής και αντισύλληψης, την ενίσχυση των δικαιωμάτων σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας, καθώς και την ενσωμάτωση των αναγκών των γυναικών με αναπηρίες, χωρίς όμως να περιλαμβάνει δεσμευτικές υποχρεώσεις. Παρότι φορείς και οργανώσεις υποδέχθηκαν το έγγραφο ως θετικό βήμα, πολλοί θεωρούν ότι δεν είναι επαρκές. «Χρειαζόμαστε τολμηρές πολιτικές, σαφείς δεσμεύσεις και ισχυρή βούληση για να γίνει αυτή η στρατηγική πραγματικότητα», δήλωσε η Iratxe García Pérez, Πρόεδρος της Ομάδας Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D). Πρόσθεσε, επίσης, ότι η ισότητα πρέπει να διαπερνά όλες τις πολιτικές της ΕΕ αν υπάρχει πραγματική διάθεση για πρόοδο. Παράλληλα, ευρωβουλευτές της Αριστεράς υπογράμμισαν πως η συζήτηση για τα δικαιώματα των γυναικών είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την έξαρση της έμφυλης βίας, την κοινωνική δικαιοσύνη και την ανάγκη για μια διατομεακή προσέγγιση.
Η ανάγκη για ολοκληρωμένες στρατηγικές που θα διασφαλίσουν τα δικαιώματα των γυναικών έρχεται σε μια κρίσιμη χρονική στιγμή. Στις ευρωεκλογές του 2024 σημειώθηκε μείωση της γυναικείας εκπροσώπησης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για πρώτη φορά, γεγονός που συνδέεται με την άνοδο πολιτικών δυνάμεων που αντιτίθενται στην ισότητα των φύλων. Η Επίτροπος Lahbib αναγνώρισε την αυξανόμενη επιρροή αντι-φεμινιστικών κινημάτων, καθώς και τη συνεχιζόμενη βία κατά των γυναικών στην Ευρώπη, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο χώρο.
Η Διακήρυξη περιλαμβάνει μια λίστα οκτώ βασικών αρχών, καθεμία από τις οποίες συνοδεύεται από συγκεκριμένους στόχους της ΕΕ:
- Προστασία από την έμφυλη βία
- Πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου υπηρεσίες υγείας
- Ισότιμες οικονομικές απολαβές και οικονομική ενδυνάμωση
- Ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής
- Ίσες ευκαιρίες απασχόλησης και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας
- Ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση (συμπεριληπτική εκπαίδευση)
- Πολιτική συμμετοχή και ισότιμη εκπροσώπηση
- Ισχυροί θεσμικοί μηχανισμοί που θα διασφαλίζουν τα δικαιώματα των γυναικών
Κέντρα Επαναπροώθησης: μια αμφιλεγόμενη πρόταση και η πιθανή υλοποίησή της
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα προσχέδιο ενός νέου κανονισμού για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του συστήματος επαναπατρισμού, το οποίο αφορά άτομα που δεν έχουν το δικαίωμα της νόμιμης παραμονής. Η ιδέα είχε προταθεί ήδη από το 2024, αποτελώνταςαντικείμενο συζητήσεων μεταξύ των ηγετών των κρατών-μελών, στο πλαίσιο αναζήτησης «καινοτόμων λύσεων» για την απέλαση ατόμων που εισέρχονται παράνομα στην ΕΕ. Η δημιουργία Κέντρων Επαναπροώθησης αποτελεί, επίσης, βασική προτεραιότητα για τον Επίτροπο Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης, τον Αυστριακό Marcus Brunner. Σήμερα, η πρόταση έχει λάβει συγκεκριμένη μορφή: ένα από τα βασικά στοιχεία του σχεδίου είναι η δημιουργία κέντρων υποδοχής και ταυτοποίησης σε τρίτες χώρες εκτός ΕΕ, όπου θα φιλοξενούνται όσοι και όσες βρίσκονται υπό απέλαση πριν από την επαναπροώθησή τους στις χώρες καταγωγής τους. Ωστόσο, ορισμένες κατηγορίες ατόμων, όπως οι ασυνόδευτοι ανήλικοι και οι οικογένειες με παιδιά θα εξαιρούνται από αυτή τη διαδικασία.
Το εν λόγω προσχέδιο υπογραμμίζει ότι οποιαδήποτε συμφωνία με τρίτες χώρες για τη δημιουργία αυτών των κέντρων θα πρέπει να συμμορφώνεται με τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της μη επαναπροώθησης ατόμων σε χώρες όπου ενδέχεται να κινδυνεύσουν. Επιπλέον, επιδιώκει τη συστηματοποίηση των διαδικασιών απέλασης για όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ και τη θέσπιση αυστηρότερων κανόνων για την αποτροπή διαφυγής των ατόμων πριν από την απέλασή τους.
Αυτή τη στιγμή, το προσχέδιο θα εξεταστεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, τα οποία θα πρέπει να διαβουλευθούν και να εγκρίνουν το τελικό κείμενο προτού τεθεί σε ισχύ. Η διαδικασία αναμένεται να εστιάσει σε νομικά και ανθρωπιστικά ζητήματα, ιδιαίτερα όσον αφορά τη σκοπιμότητα των «Κέντρων Επαναπατρισμού» και τη συμμόρφωσή τους με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αν εγκριθεί, ο κανονισμός θα καθιερώσει ένα ενιαίο πλαίσιο για τις απελάσεις σε ολόκληρη την ΕΕ.
Κριτική για την Αναθεώρηση της Οδηγίας περί Διευκόλυνσης της Παράτυπης Μετανάστευσης
Τον Νοέμβριο του 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την αναθεώρηση της Οδηγίας για τη διευκόλυνση της παράτυπης μετανάστευσης, με την προσαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ ώστε να ποινικοποιείται η διευκόλυνση μη εξουσιοδοτημένης εισόδου, διέλευσης και παραμονής μεταναστών, εφόσον υπάρχει οικονομικό όφελος. Επιπλέον, προτείνει την επιβολή κυρώσεων για την υποκίνηση ή ανάπτυξη τέτοιων ενεργειών, ακόμη και αν πραγματοποιούνται μέσω διαδικτυακών πλατφορμών. Μια κριτική μελέτη της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εκφράζει ανησυχίες για τις πιθανές επιπτώσεις της πρότασης στα θεμελιώδη δικαιώματα και την ανθρωπιστική βοήθεια. Η μελέτη υποστηρίζει ότι ο ορισμός της «διευκόλυνσης» είναι υπερβολικά γενικός, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει ανασφάλεια δικαίου και να οδηγήσει στην ακούσια ποινικοποίηση ατόμων και οργανισμών που παρέχουν βοήθεια σε μετανάστες. Αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβεβαιώνει ότι η ανθρωπιστική βοήθεια δεν θα τιμωρείται, η μελέτη προειδοποιεί πως η έλλειψη σαφών νομικών διασφαλίσεων αφήνει περιθώριο για λανθασμένες ερμηνείες από τα κράτη-μέλη. Αυτό θα μπορούσε να αποθαρρύνει τόσο τις ΜΚΟ όσο και τους εθελοντές από την υποστήριξη μεταναστών, επιδεινώνοντας τις ήδη δύσκολες συνθήκες για τους πρόσφυγες.
Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων για την Ασφάλεια των Συνόρων
Στις 5 Μαρτίου, οι Υπουργοί Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ συναντήθηκαν για να συζητήσουν σχετικά με την ασφάλεια των συνόρων και τη μεταναστευτική πολιτική. Συμφώνησαν στην εφαρμογή του Συστήματος Εισόδου/Εξόδου (EES), ενός πληροφοριακού συστήματος που θα καταγράφει την είσοδο και έξοδο υπηκόων τρίτων χωρών που ταξιδεύουν στη ζώνη Σένγκεν με σκοπό τη διαμονή για μικρό διάστημα. Επιπλέον, συμφώνησαν στη δημιουργία μιας λειτουργίας σύζευξης που θα συνδέει διάφορες βάσεις δεδομένων με τα πληροφοριακά συστήματα που χρησιμοποιούν τα κράτη-μέλη για τον έλεγχο των συνόρων, την ασφάλεια και την επιβολή του νόμου. Ο στόχος είναι η ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ διαφορετικών τομέων, όπως η μετανάστευση, τα αρχεία αστυνομικού τύπου και τα ταξιδιωτικά στοιχεία, κάτι που θα ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των χωρών της ΕΕ.
Οι υπουργοί Δικαιοσύνης ενισχύουν τη στήριξη στα θεμελιώδη δικαιώματα
Οι υπουργοί Δικαιοσύνης της ΕΕ ενέκριναν νέα μέτρα για την ενίσχυση της εφαρμογής του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, μετά την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εν έτει 2024. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στις 7 Μαρτίου στις Βρυξέλλες, υπό τον συντονισμό της Πολωνίας, η οποία ανέλαβε την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ για τους επόμενους έξι μήνες. Οι υπουργοί τόνισαν την ανάγκη για σταθερή και διαφανή χρηματοδότηση, με στόχο την προώθηση, προστασία και εφαρμογή των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Παράλληλα, υπογράμμισαν τον καθοριστικό ρόλο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στη διαφύλαξη αυτών των δικαιωμάτων και ζήτησαν μεγαλύτερη υποστήριξη στο έργο τους.
Ωστόσο, ορισμένοι δεξιοί και ακροδεξιοί ευρωβουλευτές συνεχίζουν την προσπάθεια περιορισμού της χρηματοδότησης φορέων της κοινωνίας των πολιτών. Παράγοντες της Δεξιάς έχουν εντείνει τις προσπάθειές τους να ελέγξουν και να περιορίσουν τις επιδοτήσεις που χορηγεί η ΕΕ σε ΜΚΟ. Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) ηγείται πρωτοβουλιών που απαιτούν μεγαλύτερη διαφάνεια και λογοδοσία στις χρηματοδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς διάφορες ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται σε τομείς όπως η δικαιοσύνη, η μετανάστευση και η αγροτική πολιτική.
Από την πλευρά τους, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αντιδρούν, υποστηρίζοντας ότι οι ευρωπαϊκοί πόροι κατανέμονται με διαφάνεια και αποτελούν απαραίτητο αντίβαρο στις πιέσεις των εταιρικών λόμπι.
Έκθεση για το Κράτος Δικαίου 2025: βήματα προς τα πίσω
Η Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών της Ευρώπης (Civil Liberties Union of Europe) δημοσίευσε την ετήσια Έκθεση για το Κράτος Δικαίου 2025, όπως κάνει από το 2020. Πρόκειται για μια γερμανική ΜΚΟ με έδρα τις Βρυξέλλες, η οποία εργάζεται για την προώθηση των πολιτικών ελευθεριών στην Ευρώπη, ασκώντας πίεση τόσο στην ΕΕ όσο και στις εθνικές κυβερνήσεις. Η έκθεση, που συντάχθηκε σε συνεργασία με 43 εθνικές οργανώσεις από 21 χώρες, παρέχει μια ανεξάρτητη και εις βάθος ανάλυση των συστημικών προκλήσεων που επηρεάζουν το κράτος δικαίου στα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Η έκθεση καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, εστιάζοντας στην πολιτικοποίηση του δικαστικού συστήματος, τη στασιμότητα των πολιτικών καταπολέμησης της διαφθοράς, την (αν)ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και τον κυβερνητικό έλεγχο, τον περιορισμό του χώρου δράσης της κοινωνίας των πολιτών και τις συστηματικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επιπλέον, περιέχει μια σειρά συστάσεις προς τις εθνικές κυβερνήσεις και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.
Σύμφωνα με την έκθεση, το 2024 οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενίσχυσαν τις αυστηρές μεταναστευτικές πολιτικές, αυξάνοντας τους κινδύνους για τα δικαιώματα των μεταναστών και των αιτούντων άσυλο. Η ρητορική μίσους και οι διακρίσεις συνεχίζουν να εντείνονται στην ΕΕ, ενώ τα ανθρώπινα δικαιώματα εξακολουθούν να δέχονται σοβαρές απειλές. Τα δικαιώματα των παιδιών παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτα, ειδικά για τους ασυνόδευτους ανηλίκους και τις περιθωριοποιημένες ομάδες, λόγω ανεπαρκούς νομικής προστασίας και των κακών συνθηκών διαβίωσης.
Επιπλέον, οι διακρίσεις εις βάρος μειονοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των Ρομά και των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, παραμένουν ισχυρές, με τις κυβερνήσεις να αποτυγχάνουν να αντιμετωπίσουν τον ρατσισμό και τη ρητορική μίσους.
Η Έκθεση για το Κράτος Δικαίου 2025 επισημαίνει τις συνεχιζόμενες και εντεινόμενες απειλές κατά των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ελευθεριών σε ολόκληρη την ΕΕ:
Υποβάθμιση της Κοινωνίας των Πολιτών και των Ακτιβιστών: Οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να επιβάλλουν περιορισμούς μέσω οικονομικών εμποδίων, αυστηρών κανόνων εγγραφής και νόμων περί «ξένων πρακτόρων», σε χώρες όπως η Ουγγαρία, η Βουλγαρία και η Γαλλία.
Επιθέσεις στην Ελευθερία του Συνέρχεσθαι: Διαδηλώσεις υπέρ των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων και περιβαλλοντικών ζητημάτων βρέθηκαν αντιμέτωπες με απαγορεύσεις, υπερβολική αστυνόμευση και αυστηρές ποινές. Η Γερμανία, η Ουγγαρία και η Εσθονία επέβαλαν εκτεταμένους περιορισμούς, ενώ σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ελλάδα και η Ολλανδία καταγράφηκε υπέρμετρη χρήση βίας από τις αστυνομικές αρχές.
Απειλές κατά της Ελευθερίας της Έκφρασης και της Πληροφόρησης: Η πρόσβαση στην πληροφόρηση περιορίζεται όλο και περισσότερο, με νέους νόμους περί κρατικού απορρήτου στη Σλοβακία και στην Ισπανία. Παράλληλα, αν και οι νόμοι κατά του λόγου μίσους αποσκοπούν στην καταπολέμηση της ρητορικής μίσους, ορισμένες κυβερνήσεις τους χρησιμοποιούν καταχρηστικά για να καταπνίξουν την ελευθερία της έκφρασης, με την Εσθονία και την Ισπανία να δέχονται έντονη κριτική.
Κλιμάκωση της Παρενόχλησης και της Καταστολής: Ομάδες ΛΟΑΤΚΙ+, περιβαλλοντικοί ακτιβιστές και οργανώσεις αρωγής μεταναστών αντιμετωπίζουν αυξημένες διώξεις. Η Ουγγαρία διατηρεί τον κατασταλτικό νόμο «Stop Soros», ενώ η Ελλάδα και η Ιταλία συνεχίζουν να ποινικοποιούν τις προσπάθειες παροχής βοήθειας σε μετανάστες. Ταυτόχρονα, πολιτικοί και μέσα ενημέρωσης στη Σλοβακία, την Ιρλανδία και τη Σουηδία τροφοδοτούν εκστρατείες δυσφήμησης κατά οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και κατά ακτιβιστών.
ReArm Europe: Κίνδυνοι και Ευκαιρίες
γράφει ο Κωνσταντίνος Βιέννας, νομικός, υποψήφιος διδάκτωρ Κοινωνιολογίας του Δικαίου
Με τις ραγδαίες εξελίξεις στο ΝΑΤΟ και την Ουκρανία, το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ασφάλεια και την άμυνα υπόσχεται να αλλάξει το παιχνίδι τόσο για την ΕΕ όσο και για τον κόσμο. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ύπατου Εκπροσώπου στις 19 Μαρτίου, με τίτλο «ReArm Europe», στοχεύει στο να δοθεί προτεραιότητα στην αγορά ευρωπαϊκών αμυντικών εξοπλισμών, ενισχύοντας έτσι την πολεμική βιομηχανία των κρατών-μελών της ΕΕ και μειώνοντας την εξάρτηση από αμερικανικά όπλα, ιδίως μετά την επιδείνωση των σχέσεων ΕΕ-ΗΠΑ υπό την κυβέρνηση Τραμπ. Είτε το τελικό όνομα είναι «ReArm Europe» είτε κάποια πιο ήπια εναλλακτική όπως «Readiness 2030» ή «SAFE», το πλαίσιο που παρουσιάστηκε δείχνει ότι η ΕΕ λαμβάνει σοβαρά υπόψη της τις γεωπολιτικές εξελίξεις και προσαρμόζεται ενισχύοντας την άμυνά της και επενδύοντας στη στρατιωτική καινοτομία.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το σχέδιο συνδέει τη σημερινή ανάγκη για ετοιμότητα απέναντι σε βραχυπρόθεσμες κρίσεις με μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για την ασφάλεια όλων των κρατών-μελών, δημιουργώντας παράλληλα μια κοινή ευρωπαϊκή στρατιωτική βάση, σύμφωνα με τη βασική αρχή της έκθεσης Ντράγκι για περισσότερες επενδύσεις από την ΕΕ, για την ΕΕ και στην ΕΕ. Το σχέδιο απαιτεί 800 δισ. ευρώ, που θα συγκεντρωθούν από εισφορές των κρατών-μελών, κοινοτική χρηματοδότηση και δανεισμό από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.
Το ReArm Europe έχει ήδη προκαλέσει σημαντικές αντιρρήσεις από οικονομική, πολιτική και κοινωνική σκοπιά. Οικονομικά, υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με το ποιος θα αναλάβει το κόστος των νέων εξοπλισμών, με κάποιες χώρες να επιδιώκουν μεγάλη αύξηση των δαπανών και άλλες να ζητούν πιο συνετή δημοσιονομική διαχείριση. Πολιτικά, η Επιτροπή αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τις έκτακτες εξουσίες της, παρακάμπτοντας το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, γεγονός που έχει εγείρει ενστάσεις για έλλειψη δημοκρατικής λογοδοσίας. Από κοινωνική σκοπιά, προοδευτικοί πολιτικοί υποστηρίζουν ότι η αύξηση των αμυντικών δαπανών αποσπά πόρους από κοινωνικές υποδομές και μακροπρόθεσμα μπορεί να επιδεινώσει τη φτώχεια, ενώ επιστήμονες ανησυχούν ότι η στρατιωτικοποίηση θα οδηγήσει σε κλιμάκωση των εντάσεων.
Tο παράδειγμα της Γερμανίας αποτελεί μια ενδιαφέρουσα καινοτόμα προσέγγιση: το Κοινοβούλιο ψήφισε, με μεγάλη πλειοψηφία, την πρόταση του εν αναμονή καγκελαρίου Friedrich Merz, επενδύοντας παράλληλα σε στρατιωτικές και κοινωνικές υποδομές. Υιοθετεί έτσι, μια εκδοχή του New Deal, που θα μπορούσε να πείσει την ΕΕ να επενδύσει περισσότερο στους πολίτες της και να τους προστατεύσει όχι μόνο από την απειλή της Ρωσίας, αλλά και από την επιδείνωση των συνθηκών ζωής.
Για μια πιο προσεκτική ματιά! – Το βίντεο του μήνα
Δείτε το βίντεο του Μαρτίου: Ακούστε περισσότερες, διαφορετικές μεταξύ τους, απόψεις για το σχέδιο «ReArm Europe», την προσέγγιση της ΕΕ στην ισότητα των φύλων για το 2026-2030, και την πρόταση της Επιτροπής για την «Ένωση Δεξιοτήτων».
Παρακολουθήστε στο YouTube και βρείτε περισσότερες πληροφορίες σε Instagram, TikTok and Spotify!
Η Επιτροπή Εγκαινιάζει την Ένωση Δεξιοτήτων για την αντιμετώπιση της κρίσης των δεξιοτήτων στην Ευρώπη
Οι ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό και δεξιότητες στην Ευρώπη επιδεινώνονται σε διάφορους τομείς, με 18 εκατομμύρια ανειδίκευτους εργαζόμενους και την κοινωνία σε διαδικασία γήρανσης, κάτι που αναμένεται να μειώσει τον ενεργό πληθυσμό κατά 7 εκατομμύρια έως το 2030, σε σύγκριση με το 2022. Αντιμέτωπη με αυτή την κρίση δεξιοτήτων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την «Ένωση Δεξιοτήτων» (Union of Skills) για να απαντήσει στις προκλήσεις που εμποδίζουν την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, επενδύοντας στη διά βίου μάθηση και την προσαρμοστικότητα του εργατικού δυναμικού. Το σχέδιο εστιάζει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, ιδίως σε στρατηγικούς τομείς, στην εκπαίδευση και στην κατάρτιση των νέων, στην επένδυση στην εκπαίδευση ενηλίκων και στη διά βίου μάθηση για την υποστήριξη των εργαζομένων καθώς και των ατόμων που κινδυνεύουν από την ανεργία. Επίσης, στην αναγνώριση διαφορετικών τύπων κατάρτισης και προσόντων για τη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων και, τέλος, στην προσέλκυση ταλέντων από χώρες εκτός ΕΕ.
Ωστόσο, αυτό το φιλόδοξο σχέδιο έχει ορισμένα μειονεκτήματα, τα οποία επισήμανε η κριτική. Πρώτα απ’ όλα, η Ένωση Δεξιοτήτων δεν πρέπει να πραγματοποιηθεί εις βάρος της δημόσιας επένδυσης στην εκπαίδευση και τον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Η εκπαίδευση είναι θεμελιώδες δικαίωμα και θα πρέπει να είναι προσβάσιμη σε όλους – όχι μόνο για τα «ταλέντα και τους πιο λαμπρούς μαθητές», και όχι μόνο σε συγκεκριμένες κατηγορίες μεταναστών. Επίσης, το σχέδιο της Επιτροπής αναγνωρίζει μεν ότι οι εργαζόμενοι-μετανάστες από τρίτες χώρες αντιμετωπίζουν άδικες, ανθυγιεινές και επικίνδυνες συνθήκες εργασίας, ωστόσο δεν προτείνει καμία συγκεκριμένη λύση προς αυτή την κατεύθυνση.
Σύμφωνα με την Ομάδα Ενδιαφέροντος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Εκπαίδευση και τις Δεξιότητες, δεν προβλέπονται μέτρα που να διασφαλίζουν ότι οι εταιρείες θα αναλάβουν ρόλο στην εκπαίδευση των εργαζομένων τους. Οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν επίσης ότι πρέπει να υπάρξει σαφής δέσμευση, προτείνοντας ένα ειδικό πλαίσιο επενδύσεων για την εκπαίδευση και τις δεξιότητες στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλάνο. Επίσης, το Erasmus+ πρέπει να ενισχυθεί όσον αφορά τον προϋπολογισμό του και να γίνει πιο προσιτό.
Τέλος, τα προτεινόμενα στρατηγικά μέτρα δεν φαίνεται να ανταποκρίνονται στις κατεπείγουσες ανάγκες του παρόντος. Από τον Ιούνιο του 2024, χιλιάδες εργαζόμενοι έχουν χάσει τη δουλειά τους, ενώ 4,3 εκατομμύρια θέσεις εργασίας βρίσκονται σε κίνδυνο αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με την Eurostat. Η ανάγκη για αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων και επανακατάρτισή τους σε τομείς που υφίστανται αναδιάρθρωση (κυρίως στον βιομηχανικό τομέα) είναι ζωτικής σημασίας για να διασφαλιστεί ότι θα έχουν την ευκαιρία να προσανατολιστούν εργασιακά και σε άλλους τομείς. Δεν πρέπει να εστιάσουμε μόνο στην επένδυση στις δεξιότητες, αλλά κυρίως στη δημιουργία νέων, ποιοτικών θέσεων εργασίας που να εξασφαλίζουν δίκαιες συνθήκες εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων εκπαίδευσης. Καθίσταται απαραίτητο να υπάρξει νομοθεσία που να διασφαλίζει ότι η διαρκής μάθηση και η εκπαίδευση των εργαζομένων θα υλοποιούνται στην πράξη.
Πώς να Οικοδομήσουμε μια Ευρώπη της Κοινωνικής Συμπερίληψης;
Ενώ αυξάνονται οι ελλείψεις του εργατικού δυναμικού, εντείνονται και η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ESF+) ως βασικού εργαλείου για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων. Με έναν στους πέντε Ευρωπαίους να αντιμετωπίζει τον κίνδυνο της φτώχειας, οι ευρωβουλευτές τονίζουν την ανάγκη της ισχυρής, ανεξάρτητης και διαρκούς χρηματοδότησης του Ταμείου, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η βοήθεια προς ευάλωτες ομάδες και εργαζόμενους/ες για αλλαγή εργασιακού αντικειμένου.
Background
Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ είναι το μόνο Ευρωπαϊκό Ταμείο που επικεντρώνεται κυρίως στις κοινωνικές πολιτικές. Αποτελεί το κύριο χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ για τη βελτίωση της κινητικότητας των εργαζομένων, των ευκαιριών απασχόλησης και την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής. Με προϋπολογισμό 142,7 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027, συμβάλλει στην πολιτική της ΕΕ για την απασχόληση, την κοινωνική εκπαίδευση και την πολιτική δεξιοτήτων, καθώς και στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σε αυτούς τους τομείς.
Παρά τις προσπάθειες της ΕΕ, οι κοινωνικές πολιτικές παραμένουν υποχρηματοδοτημένες, και το ΕΚΤ+ δεν έχει λάβει την απαραίτητη μακροπρόθεσμη επένδυση για να αντιμετωπίσει τις τρέχουσες προκλήσεις. Οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν ότι το ΕΚΤ+ πρέπει να λάβει μεγαλύτερο προϋπολογισμό για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 και να παραμείνει ένα ξεχωριστό ταμείο αντί να απορροφηθεί από ευρύτερους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς της ΕΕ. Αυτό θα επιτρέψει στο ΕΚΤ+ να επικεντρωθεί πιο αποτελεσματικά στην κοινωνική ένταξη και στην επανακατάρτιση των εργαζομένων, ειδικά σε τομείς που υφίστανται σημαντικές αλλαγές λόγω της αυτοματοποίησης και της οικονομικής αναδιάρθρωσης.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι ένα ενισχυμένο ΕΚΤ+ μπορεί να προσφέρει υποστήριξη στους εργαζόμενους, ενισχυμένες επενδύσεις στην απασχόληση των νέων, αυξημένη στήριξη για τις περιθωριοποιημένες κοινότητες και, τέλος, σταθερή, μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση για να διασφαλιστεί η συνέχεια των κοινωνικών πολιτικών. Στην εποχή της οικονομικής μετάβασης, της επισφάλειας και της αβεβαιότητας, η ΕΕ πρέπει να φροντίσει να επενδύσει στη δημιουργία μιας περισσότερο κοινωνικά συνεκτικής Ευρώπης.
Συνδέοντας την ΕΕ με τη Νεολαία
Ο 11ος κύκλος του Διαλόγου της ΕΕ με τη Νεολαία άνοιξε αυτόν το μήνα με τη Διάσκεψη Νεολαίας της ΕΕ στο Λούμπλιν της Πολωνίας. Η εκδήλωση συγκέντρωσε 300 νέους από 40 ευρωπαϊκές χώρες, που συζήτησαν πώς να υλοποιήσουν το Στόχο Νεολαίας #1 «Σύνδεση της ΕΕ με τη Νεολαία» σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Διάσκεψη Νεολαίας, μέρος της Στρατηγικής Νεολαίας της ΕΕ 2010-2027, αποσκοπεί στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ της νεολαίας και των θεσμών της ΕΕ, δημιουργώντας μια πλατφόρμα όπου οι νέοι και οι υπεύθυνοι για τη χάραξη της πολιτικής μπορούν να μοιραστούν ιδέες, να συζητήσουν τις πολιτικές της ΕΕ για τη νεολαία και να συνεργαστούν πάνω σε προτάσεις.
Κύρια θέματα συζήτησης της Διάσκεψης ήταν οι τρόποι με τους οποίους οι αξίες της ΕΕ μπορούν να διαμορφώσουν μια κοινή ευρωπαϊκή ταυτότητα μεταξύ των νέων· η αντιμετώπιση των αντιλήψεων για την ασφάλεια, την ασφάλεια της ΕΕ και τις επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των νέων· η ψηφιοποίηση και η Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς και τρόποι για να καταπολεμηθούν η παραπληροφόρηση και η ρητορική μίσους· και, τέλος, η συμμετοχή των νέων στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων. Μέσω ομάδων εργασίας και συζητήσεων σε πάνελ, οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες παρουσίασαν τις απόψεις και τις συστάσεις τους.
Η έκθεση της διάσκεψης και οι τελικές συστάσεις από αυτές τις συζητήσεις θα είναι διαθέσιμες σύντομα και θα ενσωματωθούν στο έργο του Συμβουλίου. Για παράδειγμα, οι συστάσεις που προέκυψαν από τον προηγούμενο Διάλογο της Νεολαίας, ο οποίος επικεντρώθηκε στις Συμπεριληπτικές Κοινωνίες (Στόχος Νεολαίας #3), διαμόρφωσαν συγκεκριμένα τα Συμπεράσματα του Συμβουλίου για τις Συμπεριληπτικές Κοινωνίες για τους νέους, τα οποία εγκρίθηκαν τον Μάιο του 2024. Ωστόσο, παρά την αναγνώριση του ρόλου της νεολαίας, εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια στη δημιουργική και απρόσκοπτη συμμετοχή. Επιπλέον, οι δεσμεύσεις για τις πολιτικές νεολαίας μεταφράζονται σε κείμενα που δεν έχουν τη νομική ισχύ να διαμορφώσουν ενεργά τις πολιτικές σε εθνικό επίπεδο, με τον κίνδυνο αυτοί οι διάλογοι να παραμείνουν κυρίως μια διαδικασία διαβούλευσης και όχι κινητήριες δυνάμεις συστημικής αλλαγής.
Μια Συζήτηση για τη Διαγενεακή Δικαιοσύνη
Η έμφαση της ΕΕ στη συμμετοχή της νεολαίας συνδέεται με μια ευρύτερη ανησυχία: τη διαγενεακή δικαιοσύνη. Η Επίτροπος Micallef, αρμόδια για τη Διαγενεακή Δικαιοσύνη, τη Νεολαία, τον Πολιτισμό και τον Αθλητισμό, έχει αναλάβει το σχεδιασμό μιας στρατηγικής για την ενίσχυση της επικοινωνίας μεταξύ των γενεών, διασφαλίζοντας ότι τα συμφέροντα των πολιτών του σήμερα και του αύριο εμπερικλείονται στην πολιτική χάραξη της ΕΕ.
Αυτή η πρωτοβουλία προέκυψε ως απάντηση στις κλιματικές, οικονομικές και δημογραφικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ΕΕ, οι οποίες συχνά δημιουργούν πολιτικές αντιπαραθέσεις ανάμεσα στις νεότερες και τις μεγαλύτερες γενιές, είτε πρόκειται για μεταρρυθμίσεις στις συντάξεις, στις περιβαλλοντικές πολιτικές ή στα ψηφιακά δικαιώματα. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αυτή η στρατηγική αποσκοπεί στη συνδημιουργία μιας κοινής αντίληψης που να αντανακλά τις ανάγκες όλων των γενεών, προσκαλώντας τους πολίτες να υποβάλουν συνεισφορές και να σχολιάσουν τις υπάρχουσες προτάσεις. Η διαβούλευση είναι ανοιχτή και προσβάσιμη εδώ. Ορισμένοι πολίτες έχουν ήδη εκφράσει τις απόψεις τους για πολιτικές στήριξης, όπως η συνδιαβίωση, η εκπαίδευση και η κινητικότητα, η ανταλλαγή και η αμοιβαία υποστήριξη σε αστικά περιβάλλοντα.
Το επόμενο ερώτημα είναι πώς σκοπεύει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενσωματώσει τα αποτελέσματα αυτής της διαβούλευσης στη στρατηγική της, καθώς και το πώς η τελευταία θα γίνει αποτελεσματική και θα επιβληθεί. Θα επιφέρει αλλαγές στις πολιτικές ή θα παραμείνει ένας διάλογος σε θεωρητικό επίπεδο;
Inter Alia σημαίνει «μεταξύ άλλων» στα λατινικά. Βασισμένη σε μια φιλοσοφία συνεργασίας και αμοιβαιότητας, η Inter Alia εργάζεται διεθνώς για την προώθηση της πολιτικής εκπαίδευσης, του κοινωνικού μετασχηματισμού και της συλλογικής δράσης. Εκφράζει την πρόθεση να σταθούμε με προθυμία και χαρά ανάμεσα στους άλλους, τις άλλες και τα άλλα, να συνδημιουργήσουμε, να κάνουμε παραχωρήσεις και να προωθήσουμε την κοινή πρόοδο και τη συλλογική ευφυΐα.
