Μετά την Αγιά Σοφιά, η Μονή της Χώρας

Με την ίδια ακριβώς μεθοδολογία που είχε εφαρμοστεί και στην περίπτωση της Αγίας Σοφίας, ένα έτερο ανεκτίμητο πολιτιστικό μνημείο συνδεδεμένο με τη βυζαντινή παράδοση, η περίφημη Μονή της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη, η οποία από το 1958 λειτουργούσε ως μουσείο, με απόφαση του τουρκικού Ανώτατου Δικαστηρίου το 2019 η οποία επικυρώθηκε από την τουρκική κυβέρνηση με έκδοση ΦΕΚ στις 21 Αυγούστου 2020, είχε μετατραπεί σε τέμενος.

Έκτοτε δεν λειτούργησε ωστόσο ως λατρευτικός χώρος, καθώς συνεχίζονταν εργασίες αποκατάστασης του μνημείου που είχαν ξεκινήσει από την Άνοιξη του 2017. Τα έργα ολοκληρώθηκαν πρόσφατα όμως όπως και οι προετοιμασίες για τη μετατροπή του χώρου σε τζαμί. Έτσι σύμφωνα με δημοσίευμα της τουρκικής εφημερίδας Γενί Σαφάκ (που δεν διευκρινίζει εάν έχουν καλυφθεί τα διάσημα βυζαντινά ψηφιδωτά και οι τοιχογραφίες της Μονής, αν και αναφέρει ότι «διατηρήθηκαν» κατά τις εργασίες αποκατάστασης) με τίτλο «Άλλη μια ιστορική απόφαση μετά την Αγία Σοφία: Θα ανοίξει για προσκύνημα μετά από 79 χρόνια», όλα είναι έτοιμα για την πραγματοποίηση της πρώτης ισλαμικής προσευχής στις 23 Φεβρουαρίου.

Εξ ου και η ερώτηση που απευθύνει η Τομεάρχης Πολιτισμού του Σύριζα Κυριακή Μάλαμα προς την κυβέρνηση και ειδικά στους καθ’ ύλην αρμοδίους στο υπουργείο Πολιτισμού: «Το παγκόσμιο μνημείο της Μονής της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη αναμένεται σε λίγες μέρες να λειτουργήσει ως τέμενος μετά την άρση του χαρακτήρα του ως μουσείου. Η κυβέρνηση γνωρίζει το θέμα εδώ και τέσσερα χρόνια κι αναρωτιόμαστε τι έχει πράξει για να αποτρέψει αυτή την εξέλιξη. Ιδιαίτερα το υπουργείο Πολιτισμού θα πρέπει να απαντήσει εάν έχει προβεί σε όλα τα διαβήματα στους φορείς προστασίας της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς προστασίας των μνημείων, στους οποίους συμμετέχει κι η Τουρκία. Τα παγκόσμια θρησκευτικά μνημεία πρέπει να μένουν έξω από φανατισμούς και σκοπιμότητες, κι η Μονή της Χώρας είναι η δεύτερη περίπτωση που η Τουρκία δεν σέβεται αυτό τον κανόνα, μετά από εκείνη της Αγίας Σοφίας». 

Η Μονή της Χώρας, γνωστή σήμερα ως Καριγιέ Τζαμί, χτισμένη στη θέση της Πύλης της Αδριανούπολης, έξω από τα Θεοδοσιανά Τείχη (στη σημερινή συνοικία Εντιρνέ Καπί), νότια του Κεράτιου Κόλπου στην Κωνσταντινούπολη, υπήρξε Βυζαντινό χριστιανικό μοναστήρι που μετατράπηκε από τους Οθωμανούς σε τζαμί κατά το 16ο αιώνα. Γνωστή για τα περίφημα βυζαντινά ψηφιδωτά και τις τοιχογραφίες της η Μονή λειτούργησε από το 1958 ως μουσείο-καθώς είχε προηγηθεί το 1945 σχετική απόφαση του τότε τουρκικού Υπουργικού Συμβουλίου. Από την Άνοιξη του 2017 όταν ξεκίνησαν εργασίες αποκατάστασης, έπαψε να είναι επισκέψιμος ο κυρίως ναός.

Δύο χρόνια αργότερα το 2019 την μετατροπή του μοναστηριού σε τζαμί και την ακύρωση της πράξης του 1945 αποφάσισε το ανώτατο τουρκικό διοικητικό δικαστήριο,  που το 2020 έλαβε και την αντίστοιχη απόφαση για την Αγία Σοφία. Η δίκη στηρίχτηκε επίσης σε προσφυγή του «Συνδέσμου Προσφοράς στα Βακούφια, τα Ιστορικά Μνημεία και το Περιβάλλον», της ίδιας δηλαδή οργάνωσης που είχε προσφύγει στα τουρκικά δικαστήρια για την Αγία Σοφία.