Η είδηση ότι περίπου 1.000 πυροσβέστες-διασώστες, με 100 οχήματα και 9 πυροσβεστικά αεροσκάφη από εννέα χώρες έχουν επιστρατευτεί για να βοηθήσουν την Ελλάδα στο έργο της αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών είναι γνωστή. Αρκετά έχει επίσης προβληθεί ότι οι χώρες της Ε.Ε. που ανταποκρίθηκαν στην ελληνική έκκληση για βοήθεια ήταν η Κύπρος, η Σουηδία, η Γαλλία, η Ρουμανία, η Τσεχία, η Σλοβακία, η Κροατία, η Ισπανία, η Γερμανία και η Πολωνία. Εκείνο που ίσως δεν είναι αρκετά γνωστό ή σαφές στο ευρύ κοινό είναι ότι υπάρχει συγκεκριμένος μηχανισμός μέσω του οποίου ενεργοποιείται αυτή η βοήθεια και εκδηλώνεται η αλληλεγγύη μεταξύ των 27 της Ε.Ε., η οποία πάντως, όπως θα φανεί από τα παρακάτω, δεν είναι ακριβώς δωρεάν.
Ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της Ε.Ε. είναι αρκετά παλιός, από το 2001, αλλά μέχρι το 2019 περιοριζόταν στον ρόλο ενός κυρίως συμβουλευτικού φορέα στην αντιμετώπιση φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών, με τη συμμετοχή εκπροσώπων των εθνικών αρχών Πολιτικής Προστασίας, όπως η ελληνική αρμόδια Γενική Γραμματεία.
Από το 2019, και υπό την πίεση των αλλεπάλληλων πληγμάτων της κλιματικής κρίσης, η Ε.Ε. έκανε ένα ποιοτικό βήμα, με τη θέσπιση του RescEU (Απόφαση 2019/420 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου). Φιλοδοξία είναι το RescEU να αποτελέσει κοινή ευρωπαϊκή δεξαμενή μέσων (πυροσβεστικών αεροσκαφών, ελικοπτέρων κ.ά.) για την αντιμετώπιση καταστροφών ως λύση ύστατης ανάγκης τα οποία θα αγοράζονται ή θα νοικιάζονται από τα κράτη-μέλη με χρηματοδότηση έως 90% από την Ε.Ε. και θα εντάσσονται σε ένα κοινό «καλάθι» για να χρησιμοποιηθούν πρωτίστως για κοινούς ευρωπαϊκούς σκοπούς. Για εθνικούς σκοπούς τα μέσα αυτά θα είναι διαθέσιμα μόνο όταν δεν είναι απαραίτητα σε επιχειρήσεις του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας.
Ωστόσο, και ιδιαίτερα λόγω δυσκολίας να βρεθούν στην αγορά επαρκή εναέρια μέσα, μέχρι το 2025 επιλέχθηκε ένα μεταβατικό καθεστώς λειτουργίας του RescEU, στο πλαίσιο του οποίου τα κράτη-μέλη συνεισφέρουν για διάστημα 1 έως 3 χρόνια τα δικά τους μέσα στην κοινή «δεξαμενή», με αντάλλαγμα τη χρηματοδότηση του 75% του κόστους διάθεσής τους από τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Οπως είναι προφανές, και η αλληλεγγύη έχει την τιμή της…
Εκτός από πυροσβεστικά μέσα, στο ευρωπαϊκό απόθεμα εντάσσονται ιατρικά αεροσκάφη διάσωσης, ιατρικός εξοπλισμός και κινητά νοσοκομεία έκτακτης ανάγκης.
Οταν μια χώρα έχει ανάγκη βοήθειας, υποβάλλει αίτημα στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας και στο Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών (ERCC), το οποίο διοχετεύει τις προσφορές βοήθειας που διαθέτουν τα κράτη-μέλη και αποτελεί την καρδιά του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού.
Για τις ανάγκες της πανδημίας, ο Μηχανισμός δημιούργησε ένα ιδιαίτερο απόθεμα ιατρικού εξοπλισμού (κυρίως αναπνευστήρες και εξοπλισμό ατομικής προστασίας) για ταχεία παράδοση σε κράτη-μέλη που είχαν ανάγκη.
Πέρα από τη στήριξη των κρατών-μελών της Ε.Ε., ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας είναι και το επιχειρησιακό κέντρο παροχής της ανθρωπιστικής βοήθειας της Ε.Ε. σε τρίτες χώρες.
Υποδομές ανθεκτικές στην κλιματική κρίση
Οι εικόνες καταστροφής οδοστρωμάτων, γεφυρών, φραγμάτων, δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων και ολόκληρων οικισμών στις πρωτοφανείς πλημμύρες στη Γερμανία, αλλά και οι δασικές πυρκαγιές που σαρώνουν την Ελλάδα κι άλλες χώρες της Ε.Ε., αποκαλύπτοντας τη γύμνια των συστημάτων δασοπροστασίας και την αδυναμία των υποδομών να αντέξουν σε ακραίες μεταβολές καιρικών συνθηκών ώθησαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επισπεύσει μια κρίσιμη ανακοίνωση. Στις 29 Ιουλίου παρουσίασε τις νέες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη θωράκιση των έργων υποδομής έναντι της κλιματικής αλλαγής για την περίοδο 2021 – 2027.
Καθώς κανείς ορθολογικός άνθρωπος αμφιβάλλει πια ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα, τα ξεσπάσματα πολικού ψύχους, καυσώνων, καταρρακτωδών βροχών, παρατεταμένων ξηρασιών και ανεξέλεγκτων πυρκαγιών, με τις απρόσμενες και εκτός κύκλου εποχών εναλλαγές τους, σχετίζονται με την κλιματική κρίση, η Κομισιόν φιλοδοξεί να συνδέσει τόσο το Ταμείο Ανάκαμψης των 750 δισ. ευρώ όσο και τον νέο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό 2021-2027 ύψους 1,075 τρισ. ευρώ (για την Ελλάδα το νέο ΕΣΠΑ που είναι ήδη διαθέσιμο αντιστοιχεί σε 26,5 δισ.) με τους κεντρικούς στόχους της «Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας» και τις διεθνείς δεσμεύσεις της Ε.Ε. για κλίμα. Αυτό σημαίνει ότι οι μελλοντικές επενδύσεις σε δημόσια και ιδιωτικά έργα υποδομής, κτίρια και άλλα περιουσιακά στοιχεία πρέπει να είναι συμβατές με τους στόχους της Ε.Ε. για το κλίμα. Πολύ περισσότερο αν οι επενδύσεις αυτές χρηματοδοτούνται ή δανειοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους.
Αν και οι «κατευθυντήριες γραμμές θωράκισης των έργων υποδομής έναντι της κλιματικής αλλαγής» είναι σε μεγάλο βαθμό τεχνικές, είναι ταυτόχρονα εύγλωττες. Πέρα από την υποχρέωση των κατασκευαστών των έργων υποδομής, κρατικών φορέων ή ιδιωτών να δεσμεύονται και να αποδεικνύουν ότι ένα έργο που ενισχύεται με ευρωπαϊκούς πόρους ευθυγραμμίζεται με τον στόχο μείωσης των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% έως το 2030 και με την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, τα έργα αυτά θα πρέπει να αντέχουν και σε ακραίες εκδηλώσεις της κλιματικής κρίσης. Ιδιαίτερα οι υποδομές με μακρά διάρκεια ζωής, όπως οι σιδηρόδρομοι, οι γέφυρες, οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, οι αυτοκινητόδρομοι, που συχνά «λυγίζουν» κάτω από την πίεση μεγάλων πλημμυρών, τεράστιων όγκων χιονιού, ακραίων εναλλαγών θερμοκρασίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μάλιστα, επισημαίνει ιδιαίτερα την ανάγκη μιας προληπτικής πολιτικής στη δόμηση και οικιστική ανάπτυξη περιοχών που ενδέχεται να επηρεαστούν από μια άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Οι κατευθυντήριες γραμμές της Κομισιόν για τις υποδομές στηρίζονται σε δυο πυλώνες:
■ Στην κλιματική ουδετερότητα: που σημαίνει ότι θα πρέπει να εντοπιστεί αν και σε ποιο βαθμό κάθε έργο υποδομής συμβάλλει στους στόχους μείωσης των εκπομπών και με ποιες επενδύσεις μπορεί να μετριαστεί η αρνητική του επίπτωση.
■ Και στην κλιματική ανθεκτικότητα: που σημαίνει για μεν τις παλιές υποδομές, ιδιαίτερα με διάρκεια ζωής πέραν του 2050, κανόνες βάσει των οποίων θα γίνονται η συντήρηση, η λειτουργία ή ο τελικός παροπλισμός τους. Για δε τα νέα έργα υποδομής, ότι θα πρέπει να γίνεται εκτίμηση κλιματικών κινδύνων και να τεκμηριώνεται η αντοχή τους σε αυτούς.
● Περισσότερα για το RescEU εδώ
● Αναλυτικά, λεπτομέρειες για τις τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές περιέχονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής «Σχετικά με την τεχνική καθοδήγηση όσον αφορά τον έλεγχο βιωσιμότητας για το ταμείο InvestEU»
? Κάθε Δευτέρα η «Eφ.Συν.» ενημερώνει τους αναγνώστες της σταθερά μέσα από αυτήν τη σελίδα για ειδήσεις που «γεννιούνται» στα όργανα της θεσμικής Ευρώπης
