Eάν υπήρχε κάτι συνώνυμο για χρόνια με τη Σουηδία, αυτό ήταν το ιδανικό κοινωνικό μοντέλο: από την οικονομία έως το κράτος πρόνοιας. Συν τω χρόνω ωστόσο αυτό άρχισε να «ξεφτίζει».
Διαβρώθηκε από τις πιέσεις της παγκοσμιοποίησης, τον νεοφιλελευθερισμό και την άνοδο της -συγκυβερνώσας πια- Ακροδεξιάς. Τώρα πολλοί αναρωτιούνται εάν η κρίση του κορονοϊού θα το… αποτελειώσει. Ηδη το δεύτερο κύμα της πανδημίας πλήττει με τέτοια σφοδρότητα τη σκανδιναβική χώρα των 10 εκατομμυρίων κατοίκων, που κάνει το πρώτο -εξαιρετικά θανατηφόρο- κύμα της να φαντάζει εφιαλτικά κοντινό όσο και μακρινό. Οταν τον περασμένο Ιανουάριο ο κορονοϊός άρχισε να σαρώνει (και) την Ευρώπη, η Σουηδία πήγε κόντρα σε όλες τις στρατηγικές αντιμετώπισης της νέας, άγνωστης απειλής, εφαρμόζοντας το περιώνυμο υγειονομικο-κοινωνικο-οικονομικό πείραμα της «ανοσίας της αγέλης».
Για να μην πλήξει την οικονομία της, η πολυσχιδής κυβέρνηση συνασπισμού -επικαλούμενη βολικά κωλύματα στην κείμενη νομοθεσία- πόνταρε τα ρέστα της στην κοινωνική πειθαρχία και ευσυνειδησία των Σουηδών για να αποφευχθεί η καραντίνα. Αρκέστηκε σε συστάσεις στον πληθυσμό για κοινωνική αποστασιοποίηση, χωρίς την επιβολή προστίμων. Ουδέποτε κατέστησε υποχρεωτική τη χρήση μάσκας – κάτι που συνεχίζει μέχρι και σήμερα. Κράτησε ανοιχτά σχολεία, εστιατόρια, μπαρ και επιχειρήσεις.
Το τίμημα ήταν βαρύ σε θανάτους – κυρίως ηλικιωμένων. Σχεδόν οι μισοί από τους συνολικά περίπου 7.900 θανάτους από κορονοϊό που έχουν καταγραφεί στη χώρα ήταν σε οίκους ευγηρίας. Κι αν κανείς πίστευε κυνικά ότι αυτό θα ήταν το κόστος για την επίτευξη συλλογικής ανοσίας του πληθυσμού, ήλθε το δεύτερο κύμα για να αποδείξει ότι αυτή η μέθοδος δεν ήταν παρά μια αυτοκαταστροφική φενάκη.
«Πιστεύω πως αποτύχαμε. Ο λαός υπέφερε απίστευτα πολύ υπό δύσκολες συνθήκες» – Κάρολος ΙΣΤ’ Γουσταύος, βασιλιάς της Σουηδίας
Η αύξηση κρουσμάτων και θανάτων είναι πια εκθετική στη χώρα – σε πολλαπλάσια ποσοστά συγκριτικά με τα γειτονικά σκανδιναβικά κράτη και, σε αναλογία με τον πληθυσμό, από τα υψηλά στην Ευρώπη. Το ίδιο ανησυχητική είναι και η αύξηση των εισαγωγών ασθενών με Covid-19 στα νοσοκομεία. Μοιραία το σύστημα υγείας-πρότυπο της Σουηδίας είναι στα όρια της κατάρρευσης.
Ειδικά στη Στοκχόλμη και στην ευρύτερη περιφέρειά της η κατάσταση είναι τόσο τραγική, που από την Τρίτη δόθηκε εντολή να ακυρωθούν όλες οι μη επείγουσες χειρουργικές επεμβάσεις. Σήμερα δεν υπάρχει καμία διαθέσιμη κλίνη στις ΜΕΘ της σουηδικής πρωτεύουσας. Ακόμα και το σχέδιο για τη δημιουργία πρόσθετων μονάδων πλέον σκοντάφτει στην έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού.
Εξαντλημένοι από την πολύμηνη, άνιση μάχη με τον κορονοϊό, τον θάνατο, αλλά και τους πειραματισμούς της σουηδικής κυβέρνησης, οι «ήρωες με τις λευκές μπλούζες» πετούν πια «λευκή πετσέτα». Οι παραιτήσεις νοσοκόμων είναι μαζικές – περίπου 3.600 μέσα τους τελευταίους 9 μήνες, σύμφωνα με το κρατικό δίκτυο SVT. Οι περισσότερες είναι πρόσφατες, κοντά στις 500 τον μήνα. Οι αρχές της σουηδικής πρωτεύουσας αναγκάστηκαν να ζητήσουν τη συνδρομή του στρατού. Πρόθυμες στην παροχή βοήθειας δήλωσαν οι γειτονικές Φινλανδία και Νορβηγία. Επισήμως πάντως αίτημα δεν έχει κατατεθεί…
«Φοβάμαι ότι η κατάσταση θα γίνει πολύ χειρότερη» λέει στους «New York Times» η Καρίν Χίλντεμπραντ, καρδιολόγος στην μονάδα εντατικής του νοσοκομείου Sodersjukhuset της Στοκχόλμης. «Ολοι τρέμουμε τις επόμενες εβδομάδες. Και δεν έχουμε καν το απαιτούμενο προσωπικό». Και φυσικά οι ασθένειες που έχουν να αντιμετωπίσουν δεν είναι μόνο ο κορονοϊός.
Με το σύστημα υγείας στα όριά του, μέσα στο τελευταίο 30ήμερο καταγράφηκαν συνολικά 8.088 θάνατοι από διάφορες αιτίες στη Σουηδία καθιστώντας τον Νοέμβριο τον δεύτερο πιο θανατηφόρο μήνα στη σύγχρονη ιστορία της μετά την πανδημία της ισπανικής γρίπης προ αιώνα. «Ηλπιζα ότι αυτή η τραγική κατάσταση θα άλλαζε κάτι, όμως οι αρχές άνοιξαν προ ημερών και τα χειμερινά θέρετρα στη χώρα» λέει αποκαρδιωμένος στους NYT ο Φρέντερικ Ελι, καθηγητής κλινικής ιολογίας στο Πανεπιστήμιο Umea.
Πήραν… ημίμετρα
Προς το παρόν η σουηδική κυβέρνηση αρκείται στα περιοριστικά μέτρα που ανακοίνωσε στα τέλη Νοεμβρίου. Ηταν μια σημαντική μεταστροφή στην αμφιλεγόμενη στρατηγική της, παίρνοντας ουσιαστικά τα ηνία των χειρισμών της πανδημίας από τον εξίσου αμφιλεγόμενο επικεφαλής επιδημιολόγο της χώρας Αντερς Τέγκνελ.
Ομως και αυτά τα μέτρα ωχριούν μπροστά στις καραντίνες που επανέρχονται δριμύτερες ανά την Ευρώπη. Στη σουηδική εκδοχή τους περιλαμβάνουν απαγόρευση των δημόσιων συναθροίσεων άνω των οκτώ ατόμων, απαγόρευση πώλησης αλκοόλ σε μπαρ και εστιατόρια μετά τις 10 το βράδυ, κλείσιμο θεάτρων και χώρων εκδηλώσεων, τηλεκπαίδευση στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και ενθάρρυνση της -ούτως ή άλλως αυξημένης στη χώρα- τηλεργασίας.
«Οι περισσότεροι από τους υγειονομικούς ειδικούς δεν είδαν το κύμα μπροστά τους, μιλούσαν για τοπικές εστίες. Κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει ότι θα ήταν τόσο σαρωτικό όλο αυτό» επιχείρησε να δικαιολογηθεί ο πρωθυπουργός Στέφαν Λεβέν μιλώντας την Τρίτη στην εφημερίδα «Aftenposten».
Μία ημέρα νωρίτερα είχε δοθεί στη δημοσιότητα προκαταρκτική έκθεση κυβερνητικής επιτροπής για τον χειρισμό της υγειονομικής κρίσης, κατακεραυνώνοντας πρωτίστως την κυβέρνησή του αλλά και τις προηγούμενες για τις συστημικές ανεπάρκειες που υπάρχουν στη φροντίδα των γηραιών Σουηδών.
Ο Λεβέν παραδέχτηκε μεν την κατάρρευση του εγχώριου κράτους πρόνοιας, που απέτυχε να προστατεύσει τους ηλικιωμένους πολίτες του. Εσπευσε ωστόσο να πετάξει το μπαλάκι τις ευθύνης, υπογραμμίζοντας ότι για την υγεία και φροντίδα τους είναι υπεύθυνες οι περιφερειακές αρχές και όχι η κυβέρνηση. Η πλειονότητα των Σουηδών δεν συμφωνεί μαζί του. Σε τελευταία δημοσκόπηση της Ipsos μόλις το 42% θεωρεί ότι η κυβέρνηση έχει τον έλεγχο της κατάστασης έναντι 55% που πίστευε το ίδιο τον περασμένο Οκτώβριο. Το 44% θεωρεί ότι πρέπει να γίνουν περισσότερα (+13%).
Τώρα η κυβέρνηση προωθεί νομοσχέδιο που θα της επιτρέπει να διατάσσει την παύση λειτουργίας καταστημάτων, γυμναστηρίων και δημόσιων συγκοινωνιών στο πλαίσιο υγειονομικής κρίσης. Ακόμα όμως κι εάν εγκριθεί από τη Βουλή, δεν πρόκειται να τεθεί σε εφαρμογή πριν από τις 15 Μαρτίου…
Το μόνο ίσως σίγουρο για το οποίο έχει τώρα να επαίρεται για τη στρατηγική της η Στοκχόλμη είναι οι υπολογισμοί της για συρρίκνωση του ΑΕΠ μόλις 2,9% για φέτος – πολύ καλύτερα από τις προβλέψεις του περασμένου Μαΐου για 7% και απείρως καλύτερα από τις εκτιμήσεις της ΕΚΤ για ύφεση 7,3% στην ευρωζώνη της καραντίνας.
Ακόμα όμως και αυτό δείχνει να έχει «πήλινα πόδια». «Ολοένα και περισσότερα εστιατόρια, ξενοδοχεία και καταστήματα λιανικής κινδυνεύουν με λουκέτο στη Σουηδία» γράφει η «Wall Street Journal». «Σε αντίθεση με την υπόλοιπη Ευρώπη όπου οι κυβερνήσεις συνέδεσαν τα περιοριστικά μέτρα με γενναιόδωρο πακέτα οικονομικής στήριξης», εξηγεί, «οι αρχές της σκανδιναβικής χώρας παρείχαν συγκριτικά λιγότερη στήριξη στις επιχειρήσεις, επειδή δεν τις ανάγκασαν να κλείσουν».
