Ο Ερντογάν «πιάστηκε» στα δίκτυα

Νέο «ναυάγιο» ή συνέχιση μετ’ εμποδίων -εν μέσω και της πανδημίας- στο ανατολίτικο παζάρι; Στην χθεσινοαπογευματινή τηλεδιάσκεψη, ελέω κορονοϊού, «μεταξύ των ηγετών Τουρκίας, Ηνωμένου Βασιλείου, Γαλλίας και Γερμανίας», Ερντογάν, Τζόνσον (παρά το Brexit), Μακρόν και Μέρκελ, «οι πλευρές συζήτησαν κοινές προσπάθειες για την καταπολέμηση της εξάπλωσης του κορονοϊού, για ανθρωπιστική βοήθεια στη συριακή επαρχία Ιντλίμπ, το μεταναστευτικό ζήτημα, την κατάσταση στη Λιβύη και τις σχέσεις Τουρκίας – Ε.Ε.», ανέφερε σε μία άκρως λιτή και γενικόλογη ανακοίνωση η τουρκική προεδρία, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.

Αυτές ωστόσο ήλθαν αργότερα το βράδυ από τη γαλλική προεδρία. Υπήρξε σύγκλιση απόψεων για την κατάσταση στην Ιντλίμπ και την ανάγκη αύξησης της ανθρωπιστικής βοήθειας στους αμάχους, τόνισε το Ελιζέ, που ανακοίνωσε τη διάθεση επιπλέον 50 εκατομμυρίων ευρώ σε ανθρωπιστική βοήθεια για τη Συρία.

Ωστόσο, ως προς το προσφυγικό/μεταναστευτικό ζήτημα και τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ, «ζητήθηκε από τους Ευρωπαίους μία σειρά διευκρινίσεων», υπογράμμισε – ενόσω ο Τούρκος πρόεδρος συνεχίζει να εργαλειοποιεί για πολλοστή φορά το μεταναστευτικό/προσφυγικό, στέλνοντας ορδές κυρίως Αφγανών και Πακιστανών στα ελληνοτουρκικά σύνορα στον Εβρο.

ΝΑΤΟϊκή σύμμαχος

Την ίδια ώρα, στην Ουάσινγκτον και σε συνέντευξη Τύπου στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Μάικ Πομπέο έκλεινε το μάτι στην Αγκυρα, κραδαίνοντάς της «μαστίγιο και καρότο».

«Πιστεύουμε ότι η Ρωσία σκότωσε δεκάδες Τούρκους στρατιώτες στην πορεία των στρατιωτικών επιχειρήσεών της» στη Συρία, τόνισε, αποφεύγοντας να αναφερθεί στο πού ακριβώς και πότε (αν και ήταν μάλλον πρόδηλο ότι αναφερόταν στο πρόσφατο λουτρό αίματος στις τάξεις του τουρκικού στρατού στην Ιντλίμπ).

Σε κάθε περίπτωση, προσέθεσε ο Πομπέο, «στεκόμαστε στο πλευρό της ΝΑΤΟϊκής συμμάχου μας Τουρκίας και συνεχίζουμε να εξετάζουμε πρόσθετα μέτρα στήριξής της, καθώς και τερματισμού της βίας στην Ιντλίμπ και ευρύτερα στη Συρία». Μέχρι τώρα, εν τω μεταξύ, η Τουρκία δεν έχει ανακρούσει πρύμναν στις εξαγγελίες της για ενεργοποίηση του ρωσικού αντιπυραυλικού συστήματος S-400 εντός του Απριλίου…

Για τον Ερντογάν, το μήνυμα είναι πλέον σαφές. Τα περιθώρια ελιγμών σε γεωπολιτικό επίπεδο στενεύουν, ενόσω εντός των τουρκικών συνόρων η εθνική οικονομία δείχνει να εισέρχεται σε νέο κύκλο κρίσης, ομόκεντρο με αυτόν του κορονοϊού – κρίσεις τις οποίες η Αγκυρα πασχίζει να κρύψει «κάτω από το χαλί».

Ενεκα και της πανδημίας, οι ωμοί εκβιασμοί του προς την Ε.Ε. για άνευ όρων άμεση αναθεώρηση της συμφωνίας του 2016 για το προσφυγικό και αύξηση της οικονομικής βοήθειας (με αξιώσεις για εφεξής διαχείριση των κονδυλίων απευθείας από την τουρκική κυβέρνηση) δεν πιάνουν. Το ίδιο ισχύει και για την απαίτησή του οι Ευρωπαίοι και το ΝΑΤΟ να στηρίξουν τα σχέδιά του -κόντρα στη συμμαχία Μόσχας και Δαμασκού- για ακόμη μία κατοχική «ζώνη ασφαλείας», συνοδεία μίας «ζώνης απαγόρευσης των πτήσεων» στη βορειοδυτική επαρχία Ιντλίμπ, με την επίκληση της ανθρωπιστικής κρίσης κι ενός νέου επαπειλούμενου κύματος προσφύγων.

«Το μοναδικό ερώτημα που βρίσκεται στη σκέψη όλων είναι το πότε η [βάσει της πρόσφατης ρωσο-τουρκικής συμφωνίας] κατάπαυση του πυρός θα παραβιαστεί» στην Ιντλίμπ, γράφει ο -γνωστός για τις στενές διασυνδέσεις με την τουρκική κυβέρνηση- αρθρογράφος της εφημερίδας Hürriyet Αμντουλκαντίρ Σελβί, απηχώντας το αφήγημα της Αγκυρας. Οι κοινές μετ’ εμποδίων περιπολίες Τούρκων και Ρώσων, που άρχισαν την Κυριακή στην περιοχή, -παρατηρεί- είναι μόνον η αρχή και όχι το τέλος μίας μακράς διαδικασίας. Προχθές, εν τω μεταξύ, το ρωσικό ΥΠΕΞ κατήγγειλε ότι τζιχαντιστές στην Ιντλίμπ συνεχίζουν τις επιθέσεις κατά των συριακών δυνάμεων.

«Ο Ερντογάν επιχειρεί διαρκώς να μοχλεύσει τις ισορροπίες, φέρνοντας σε αντιπαράθεση μεταξύ τους τις ΗΠΑ, τη Ρωσία, την Ε.Ε., το συριακό καθεστώς και τις μοναρχίες του Κόλπου», γράφει στην Arab Weekly ο αναλυτής Φράνσις Γκίλες. Επιπλέον, «η απόφασή του να στέλνει Σύρους, Τουρκμένους, Τσετσένους και βορειοαφρικανικής καταγωγής Ευρωπαίους τζιχαντιστές στα μέτωπα της Λιβύης έχει προκαλέσει εκνευρισμό στο ΝΑΤΟ και στην Ε.Ε.», επισημαίνει. Το ίδιο ισχύει, ασφαλώς, και από πλευράς Ρωσίας…

Εσωτερική αντίδραση

Το αποτέλεσμα, υπογραμμίζει ο Γκίλες, είναι «η Τουρκία να παίζει τόσα πολλά γεωπολιτικά παιχνίδια σε τόσο πολλά ταμπλό ώστε να σκοντάφτει σε πολυάριθμες αντιθέσεις». Και σε αυτές, υπενθυμίζει, πλέον προστίθεται «η αυξανόμενη στο εσωτερικό της Τουρκίας αντίδραση στις πολιτικές του Ερντογάν»: από την κατάλυση του κράτους δικαίου και τις επιλογές του στη Συρία, έως την οικονομία και την κρίση με τον κορονοϊό.

Πιο γλαφυρά, το περιγράφει σε άρθρο του στην Washington Post ο πρώην αρχισυντάκτης της αντιπολιτευόμενης εφημερίδας Cumhuriyet, διωκόμενος στην Τουρκία για «τρομοκρατία» και πλέον αυτοεξόριστος στη Γερμανία, Τζαν Ντουντάρ. «Εδώ και καιρό ο Ερντογάν παίζει ένα επικίνδυνο παιχνίδι ισορροπιών μεταξύ Δύσης και Μόσχας. Αλλά, στο τέλος, δείχνει να έχει χάσει και τις δύο. Ισως τώρα είναι η ώρα να ξανασκεφτεί ένα διάσημο ρητό της τουρκικής διπλωματίας που λέει: “Στη Μέση Ανατολή, αν δεν είσαι στη λίστα προσκεκλημένων σε ένα σημαντικό δείπνο, θα πρέπει να ελέγξεις το μενού. Το όνομά σου μπορεί να αναγράφεται σε αυτό”»…