Ολο και περισσότεροι μετανάστες πεθαίνουν στη Μεσόγειο γιατί οι προσπάθειες εντοπισμού και διάσωσης της Ευρωπαϊκής Ενωσης έχουν μειωθεί. Η δήλωση-καταπέλτης της Καρλότα Σάμι, εκπροσώπου της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στη Νότια Ευρώπη, έγινε με αφορμή τον χαμό, την περασμένη Τρίτη, περισσότερων από 300 ανθρώπων που επιχειρούσαν με τέσσερα πλοιάρια το πέρασμα από τη Λιβύη στην Ευρώπη. Ενα από τα πλοιάρια δεν έχει ακόμη εντοπιστεί, ενώ είκοσι εννέα άνθρωποι πέθαναν από υποθερμία, κάποιοι μάλιστα πάνω στα πλοία που τους διέσωσαν. «Είναι μια τραγωδία που θα μπορούσε να είχε αποτραπεί αν η Ευρωπαϊκή Ενωση είχε καλύτερες πολιτικές διάσωσης. Η Ε.Ε. έκανε πολύ λίγα και έδρασε πολύ αργά».
Εξαιρετικά έντονη ήταν και η χθεσινή ανακοίνωση του ύπατου αρμοστή Αντόνιο Γκουτέρες: «Μετά τα γεγονότα αυτής της εβδομάδας, δεν μπορεί να υπάρξει αμφιβολία ότι η ευρωπαϊκή επιχείρηση “Τρίτων” είναι θλιβερά ανεπαρκής ως υποκατάστατο της ιταλικής επιχείρησης “Mare Nostrum”. Πρέπει να εστιάσουμε στη διάσωση ζωών. Στην κεντρική Μεσόγειο χρειαζόμαστε μια ισχυρή επιχείρηση έρευνας και διάσωσης, όχι μόνον επιτήρηση των συνόρων».
Εκφράζοντας την ανησυχία του ότι η ανταπόκριση της Ευρώπης σε αυτή την κλιμακούμενη τραγωδία δεν είναι να εντείνει τις προσπάθειες διάσωσης, αλλά σταδιακά να τις σταματήσει, ο κ. Γκουτέρες κάλεσε την Ε.Ε. να θεσπίσει επειγόντως μια επιχείρηση έρευνας και διάσωσης, παρόμοιας κλίμακας και έκτασης με τη «Mare Nostrum», προειδοποιώντας ότι «αν δεν το κάνει, πολύ περισσότεροι άνθρωποι αναπόφευκτα θα πεθάνουν, επιχειρώντας να φτάσουν στην ασφάλεια της Ευρώπης».
Τον Οκτώβριο του 2013, ως απάντηση στη ναυτική τραγωδία της Λαμπεντούζα όπου πέθαναν 366 άνθρωποι, η Ιταλία εγκαινίασε την επιχείρηση «Mare Nostrum», η οποία συνέβαλε καταλυτικά στη διάσωση χιλιάδων ζωών. Τον περασμένο Νοέμβριο αυτή η επιχείρηση σταμάτησε και έκτοτε η Frontex έθεσε σε εφαρμογή την επιχείρηση «Τρίτων», που εστιάζει κατά κύριο λόγο στην επιτήρηση των συνόρων, δρώντας μόνο πλησίον των ευρωπαϊκών ακτών, αν και μπορεί επίσης να συμβάλει (δευτερευόντως) και σε προσπάθειες διάσωσης. Η Υπατη Αρμοστεία είχε ειδοποιήσει από τον περασμένο Οκτώβριο ότι μειώνοντας την ένταση των προσπαθειών και την επιχειρησιακή δυνατότητα των αποστολών έρευνας και διάσωσης θα συνέβαιναν ανάλογες τραγωδίες, αλλά αρκετές ευρωπαϊκές χώρες αντέταξαν ότι μια «υπηρεσία διάσωσης θα ενθάρρυνε τις παράνομες ροές προς την Ευρώπη».
H Frontex νίπτει χείρας
Από την πλευρά της η Frontex, που έχει την ευθύνη της επιχείρησης «Τρίτων», διά της εκπροσώπου της Εβα Μονκιούρ, δήλωσε πως εντολή μας είναι να είμαστε μια υπηρεσία επιτήρησης των συνόρων. Η επιχείρηση «Τρίτων» δεν σχεδιάστηκε για να αντικαταστήσει το έργο της «Mare Nostrum»», προσθέτοντας ότι σε αυτό το πλαίσιο κάνει ό,τι μπορεί για να διασώσει όσους περισσότερους γίνεται.
Ωστόσο, οι δηλώσεις καλών προθέσεων για τη διάσωση μεταναστών και προσφύγων συχνά διαψεύδονται στην πράξη από τις ενέργειες Ευρωπαίων αξιωματούχων που στοχεύουν στην αντίθετη ακριβώς κατεύθυνση. Ο Αποστόλης Φωτιάδης, στο βιβλίο του «Εμποροι των Συνόρων: Νέα Ευρωπαϊκή Αρχιτεκτονική Επιτήρησης», που θα κυκλοφορήσει στα τέλη Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Ποταμός, αναφέρεται σε έγγραφο που εστάλη τον Δεκέμβριο του 2014 από τον διευθυντή Επιχειρήσεων της Frontex στον διευθυντή Μετανάστευσης και Αστυνομίας Συνόρων του υπουργείου Εσωτερικών της Ιταλίας. Σε αυτό ο αξιωματούχος της Frontex επισήμανε πως, ενώ τα πληρώματα που μετέχουν στην «Τρίτων» οφείλουν να ενεργούν μόνο στα ιταλικά χωρικά ύδατα, οι Ιταλοί συνέχιζαν να ζητούν από τη Frontex να ανταποκρίνεται σε σήματα κινδύνου και εκτός αυτών των συνόρων για να αποτρέψουν ναυάγια. Και τους ξεκαθάριζε πως αυτό δεν είναι συναφές με το επιχειρησιακό σχέδιο της «Τρίτων» και εφεξής δεν θα μετέχουν σε τέτοιες αποστολές διάσωσης.
Σύμφωνα με την Υ.Α., το 2014 σχεδόν 3.500 μετανάστες και πρόσφυγες έχασαν τη ζωή τους στη Μεσόγειο. Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης προειδοποιεί ότι το 2015 μπορεί να έχει πολύ περισσότερα θύματα καθώς αυτοί οι 300 νεκροί αυτής της εβδομάδας έρχονται να προστεθούν σε άλλους 115 που έχουν χάσει τη ζωή τους από τις αρχές του χρόνου στη Μεσόγειο: την ίδια περίοδο το 2013 είχαν σημειωθεί 27 θάνατοι.
