Σε αναζήτηση νέων ισορροπιών

«H εποχή που στιγματίστηκε από προσπάθειες για τη δημιουργία μιας συγκεντρωτικής μονοπολικής παγκόσμιας τάξης έχει πια παρέλθει» διακήρυξε χθες από το διαδικτυακό βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν, επιχειρώντας για πολλοστή φορά να εμφανιστεί από θέση αναμφισβήτητης ισχύος. Και τώρα, στους χαλεπούς καιρούς της πανδημίας -προειδοποίησε-, η διόγκωση των ανισοτήτων, της ανεργίας και του λαϊκισμού θα μπορούσε να γίνει η θρυαλλίδα νέων διενέξεων, ικανών να βυθίσουν τον κόσμο σε μια «σκοτεινή δυστοπία».

Ενα βήμα πίσω από αυτήν την άβυσσο πάντως έκαναν μέσα στο τελευταίο 24ωρο η χώρα του και οι επί προεδρίας του Δημοκρατικού Τζο Μπάιντεν ΗΠΑ. Η προχθεσινή πρώτη τηλεφωνική τηλεπικοινωνία των προέδρων δύο από τις μεγαλύτερες -αν και μεταξύ τους ανισομερείς- παγκόσμιες δυνάμεις μπορεί να μην ήταν εγκάρδια. Υπήρξε ωστόσο εποικοδομητική για την ανανέωση της -θνησιγενούς επί προεδρίας Τραμπ- Συνθήκης New Start για τον περιορισμό του αριθμού των στρατηγικών πυρηνικών κεφαλών, πυραύλων και βομβαρδιστικών που διαθέτουν Μόσχα και Ουάσινγκτον στα οπλοστάσιά τους.

Απαξίωση από Τραμπ

Πενταετούς διάρκειας, είχε υπογραφτεί για πρώτη φορά το 2010 και τεθεί σε εφαρμογή έναν χρόνο αργότερο -σε αντικατάσταση της Συνθήκης Start- από τους τότε προέδρους Μεντβιέντεφ και Ομπάμα. Οδηγήθηκε σε «αργό θάνατο» επί προεδρίας Τραμπ, που αξίωνε να συμπεριληφθεί στη συνθήκη και η Κίνα ως όρο για την ανανέωσή της και δη σε ετήσια βάση. Με τούτα και με τ’ άλλα η New Start έληγε σε μία εβδομάδα, στις 5 του μηνός, καθιστώντας ακόμη πιο εύθραυστες τις ισορροπίες τρόμου…

Επειτα από τουλάχιστον μία εβδομάδα παρασκηνιακών διμερών διεργασιών και μετά το τηλεφώνημα Μπάιντεν – Πούτιν, η ρωσική Ανω και Κάτω Βουλή έσπευσαν να επικυρώσουν από χθες κιόλας την πενταετή ανανέωση, παρά το γεγονός ότι δεν έχουν ολοκληρωθεί οι τελικές διμερείς συνεννοήσεις. Αξιώνοντας εξ αρχής να μην υπάρξουν αλλαγές στη βάση της συνθήκης, το Κρεμλίνο διατείνεται -διά του υφυπουργού Εξωτερικών, Σεργκέι Ριαμπκόφ- πως η παράτασή της εγκρίθηκε «με τους όρους μας». Μέχρι τους πανηγυρισμούς απομένουν βέβαια να μπουν οι τελικές προεδρικές υπογραφές (στις ΗΠΑ δεν απαιτείται η έγκριση του Κογκρέσου) και να φανούν οι πιθανές γεωπολιτικές επιδράσεις…

Αν και οι ανακοινώσεις του Λευκού Οίκου και του Κρεμλίνου για την τηλεφωνική επικοινωνία Μπάιντεν – Πούτιν εστίασαν σε διαφορετικά σημεία «και οι δύο πλευρές άφησαν να εννοηθεί ότι οι σχέσεις ΗΠΑ – Ρωσίας θα καθοδηγηθούν, τουλάχιστον στην αρχή της προεδρίας Μπάιντεν, από την επιθυμία να μην επιδεινωθούν» σχολιάζει το πρακτορείο AP, «χωρίς ωστόσο να υπάρχει και η αίσθηση του επείγοντος για την αποκατάσταση της ζημίας που έχει ήδη γίνει».

«Δεδομένων άλλωστε της βαριάς εσωτερικής ατζέντας», που έχει ο Αμερικανός νέος πρόεδρος, «και των αποφάσεων που εκκρεμούν [στην Ουάσινγκτον] ως προς το Ιράν και την Κίνα» -συμπληρώνει -«δεν φαίνεται να είναι μια μετωπική αντιπαράθεση με τη Ρωσία αυτό που ο Μπάιντεν πιθανόν επιδιώκει». Από τη δύσκολη αυτή «εξίσωση» δεν λείπει άλλωστε και η Ευρώπη.

Ουδόλως τυχαία πριν από την τηλεφωνική συνομιλία του με τον Ρώσο πρόεδρο ο Μπάιντεν είχε ήδη καλέσει στο τηλέφωνο κομβικούς συμμάχους των ΗΠΑ: τον Γάλλο πρόεδρο Μακρόν, τη Γερμανίδα καγκελάριο Μέρκελ, τον Βρετανό πρωθυπουργό Τζόνσον και τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ. Επίσης όχι τυχαία, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Τζεν Ψάκι, επέλεξε -εν μέσω αυτού του γύρου τηλεφωνικών επαφών- να υπενθυμίσει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος «συνεχίζει να θεωρεί πολύ κακή συμφωνία για τους Ευρωπαίους τον Nord Stream 2».

Ητοι τον υπό κατασκευή νέο αγωγό που θα μεταφέρει επιπλέον ρωσικό φυσικό αέριο στην Ευρώπη μέσω της Βαλτικής και της Γερμανίας παρακάμπτοντας έτσι τα εδάφη της Ουκρανίας – την αμέριστη αμερικανική στήριξη στην οποία έσπευσε να τονίσει εμφατικά, μεταξύ άλλων, ο Μπάιντεν στον Πούτιν. «Η προηγούμενη κυβέρνηση επέβαλε νέους περιορισμούς στις δραστηριότητες που σχετίζονται με αυτόν τον αγωγό στο πλαίσιο του νέου αμυντικού προϋπολογισμού. Σκοπεύουμε να τις επανεξετάσουμε» υπογράμμισε σιβυλλικά η Ψάκι.

«Ο Μπάιντεν και η Μέρκελ είναι πιθανό να αναζητήσουν μια εναλλακτική στο πρόβλημα, που θα επιτρέψει την ολοκλήρωση του Nord Stream 2, πλην όμως με αυστηρούς κανόνες ως προς τη χρήση του» γράφει σε ανάλυσή της η S&P Global Platts, μνημονεύοντας με νόημα τον χαρακτηρισμό που σχολιαστές αποδίδουν στον αγωγό: το «αγαπημένο σχέδιο της καγκελαρίου».

Αυστηρό μήνυμα Πούτιν

«Οι διεθνείς θεσμοί αποδυναμώνονται, οι περιφερειακές συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται και η παγκόσμια ασφάλεια υποβαθμίζεται» προειδοποίησε από το Νταβός ο Πούτιν, χαιρετίζοντας με την ευκαιρία ως θετική κίνηση -προς την αντίθετη κατεύθυνση- την παράταση της New Start. «Υπάρχει» ωστόσο «υπαρκτός κίνδυνος να βρεθούμε αντιμέτωποι με κάμψη της παγκόσμιας ανάπτυξης, εξαντλητικές διαμάχες, προσπάθειες επίλυσης διαφορών μέσω της αναζήτησης εσωτερικών και ξένων εχθρών και την καταστροφή βασικών παραδοσιακών αξιών» συμπλήρωσε ο Ρώσος πρόεδρος, «δείχνοντας» ως βασικό υπεύθυνο το φιλελεύθερο οικονομικό μοντέλο της Δύσης.

Τούτων λεχθέντων απευθύνθηκε στην Ευρώπη, καλώντας την «να επιστρέψουμε σε μια θετική ημερήσια ατζέντα» με αναθέρμανση των εμπορικών και οικονομικών σχέσεων κόντρα στις ποικίλες διαφορές -από την Ουκρανία μέχρι την υπόθεση Ναβάλνι- που τους χωρίζουν. Ετσι όπως πάει εν τω μεταξύ η χαοτική κατάσταση στην Ε.Ε. με τα δυτικής παρασκευής εμβόλια δεν αποκλείεται τελικά να είναι η πανδημία που θα τους φέρει λίγο πιο κοντά…