ΗΠΑ vs Κίνα με νικητή τον κορονοϊό

Θεωρίες συνωμοσίας, ανταλλαγή κατηγοριών, απειλές αντίμετρων για ευθύνες. Ενόσω η ανθρωπότητα βιώνει αυτό που πολλοί -δημοκρατικοί και μη- ηγέτες αρέσκονται να αποκαλούν «πόλεμο» κατά ενός κοινού «αόρατου εχθρού», οι διακρατικές διενέξεις εντείνονται και οι διαχωριστικές γραμμές ακόμη και μεταξύ συμμάχων ολοένα και βαθαίνουν.

Καλούμενες να χειριστούν μια πολυεπίπεδη πια κρίση -υγειονομική, οικονομική, αλλά και δημοκρατίας- κυβερνήσεις κρίνονται για την αξιοπιστία τους και την αποτελεσματικότητά τους. Απέναντι σε πολίτες που ασφυκτιούν από την καραντίνα και πνίγονται στην αβεβαιότητα της επόμενης ημέρας. Αλλά και απέναντι σε συμμάχους και σε εχθρούς που αναζητούν τη θέση τους στην άδηλη επόμενη ημέρα.

Με τη «μάσκα» της κατ’ επίφαση πολυμέρειας να πέφτει, οι ήδη διαταραγμένες γεωπολιτικές ισορροπίες υφίστανται νέους κλυδωνισμούς. Αναλυτές διαβλέπουν αναθεώρηση των όρων της παγκοσμιοποίησης και της παγκόσμιας τάξης. Οι νικητές και οι ηττημένοι ακόμα αναζητούνται, καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη η εμπορική κούρσα για το εμβόλιο κατά του Covid-19 και στον ορίζοντα η μεγαλύτερη παγκόσμια ύφεση εδώ και έναν αιώνα…

Η επιστήμη της προπαγάνδας

Προς το παρόν -παράλληλα με τη μάχη κατά του κορονοϊού- βρίσκεται σε εξέλιξη ένας αδυσώπητος πόλεμος εντυπώσεων, αλληλοκατηγοριών και προπαγάνδας μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, την ώρα που διατηρούν ακόμη μεταξύ τους πολλούς άλλους ανοιχτούς λογαριασμούς.

Το μεν Πεκίνο επιχειρεί μεθοδικά να αλλάξει την ατζέντα περί ευθυνών στην εξάπλωση της πανδημίας εξαιτίας της αδιαφάνειας και της αργής ανταπόκρισης των κινεζικών αρχών. Από τη συνωμοσιολογία (όπως π.χ. ότι ήταν ο αμερικανικός στρατός που έσπειρε στη Γουχάν τον Covid-19) πέρασε στη «διπλωματία της μάσκας» με την αποστολή ιατρικού υλικού ανά την υφήλιο, επιχειρώντας να εκμεταλλευτεί τις βαθιές ρωγμές στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα και το ηγεμονικό κενό που δημιούργησε η μονομέρεια των ΗΠΑ.

Εσχάτως δε, εν μέσω κλιμακούμενης καχυποψίας για την εν γένει στάση της, η Κίνα απευθύνει εκκλήσεις για διεθνή ενότητα στη μάχη κατά του κορονοϊού. Προχθές ανακοίνωσε τη δωρεά 30 εκατομμυρίων ευρώ στον -βαλλόμενο από τον Λευκό Οίκο- Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Λίγες μέρες νωρίτερα είχε αποδώσει σε «στατιστική επαλήθευση» την αναθεώρηση κατά 50% προς τα επάνω των θυμάτων του κορονοϊού στη Γουχάν, προσθέτοντας άλλους 1.290 νεκρούς στη «μαύρη» λίστα (ανεβάζοντας σε 4.632 τον απολογισμό σε εθνικό επίπεδο). Και ελαφρά τη καρδία επέτρεψε την επαναλειτουργία της αγοράς της Γουχάν: θεωρούμενο «σημείο μηδέν» της πανδημίας, με ακόμα άγνωστο τον «ασθενή μηδέν»…

Στη δε Ουάσινγκτον ο Ντόναλντ Τραμπ -αντιμέτωπος με το εσωτερικό χάος που δημιούργησε η δική του κωλυσιεργία απέναντι στην πανδημία, με ορδές νεκρών και ανέργων και την πτώση της δημοτικότητάς του λίγους μήνες πριν από τις κρίσιμες προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου- επιδίδεται σε ένα διαρκές «παιχνίδι» μετάθεσης ευθυνών εντός κι εκτός συνόρων.

Ενώ λοιπόν στην αρχή επαινούσε την Κίνα για τον χειρισμό της κρίσης, τις τελευταίες εβδομάδες ο Αμερικανός πρόεδρος ηγείται της εκστρατείας περί «κινεζικού ιού» και κατά του «κινεζο-κεντρικού» ΠΟΥ, στον οποίο «πάγωσε» τη χρηματοδότηση εν μέσω πανδημίας. Απείλησε το Πεκίνο με «συνέπειες» σε περίπτωση που εξακριβωθεί ότι «ευθύνεται εν γνώσει του» για την εξάπλωση του κορονοϊού. Οι ΗΠΑ, δήλωσε, πλέον ερευνούν εάν ο Covid-19 προήλθε από το Ινστιτούτο Ιολογίας της Γουχάν στην κεντρική Κίνα.

Ο ΠΟΥ, ειδικοί, ακόμα και στενοί συνεργάτες του Τραμπ επισημαίνουν ότι δεν υπάρχουν σχετικές ενδείξεις. Η Κίνα διαψεύδει το σενάριο. Ανεβάζοντας παρ’ όλα αυτά τον πήχη των απαιτήσεων, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάικ Πομπέο, ζήτησε διεθνείς επιθεωρήσεις όχι μόνον στο εργαστήριο της Γουχάν, αλλά και σε άλλα κινεζικά εργαστήρια όπου «υπάρχουν περίπλοκοι παθογόνοι παράγοντες».«Πρέπει να επιβεβαιώσουμε ότι η κινεζική κυβέρνηση χειρίστηκε αυτά τα υλικά ορθώς» τόνισε ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, κάνοντας μάλιστα παραλληλισμούς με την αναγκαιότητα των διεθνών επιθεωρήσεων του ΟΗΕ για τη μη διάδοση των όπλων μαζικής καταστροφής.

«Ενας από τους λόγους για τους οποίους μπορεί να μας άφησαν απέξω και να μη μας έδωσαν τα στοιχεία γι’ αυτόν τον ιό νωρίς, είναι ότι κάνουν έναν αγώνα ταχύτητας για να βρουν το εμβόλιο» εικοτολόγησε ο σύμβουλος του Λευκού Οίκου -και γνωστός επικριτής του Πεκίνου- Πίτερ Ναβάρο. Το δε -ρεπουμπλικανικού ελέγχου- Μιζούρι άνοιξε από την Τετάρτη τον χορό των αστικών μηνύσεων από αμερικανικές Πολιτείες κατά της κινεζικής κυβέρνησης για τους χειρισμούς της στην πανδημία με την αξίωση αποζημιώσεων. «Πολύ παράλογη» χαρακτήρισε την κίνηση το Πεκίνο.

Αυστραλιανός «λαγός»

Τις τελευταίες μέρες στο πλευρό του Λευκού Οίκου άρχισαν να συντρέχουν λεκτικά ορισμένοι σύμμαχοι των ΗΠΑ, οι περισσότεροι συγκρατημένα, με το βλέμμα στραμμένο στα δικά τους νότα και με τη σκέψη προφανώς στις γεωπολιτικές ανακατατάξεις της επόμενης ημέρας.

Η Βρετανία του Brexit, θιασώτρια αρχικά της ανο(η)σίας της αγέλης -για την οποία η κυβέρνηση Τζόνσον βάλλεται πανταχόθεν- τόνισε διά του ΥΠΕΞ, Ντόμινικ Ράαμπ, ότι η Κίνα ότι θα πρέπει να απαντήσει σε «δύσκολες ερωτήσεις». «Σαφείς απαντήσεις» από την (εμπορική εταίρο του) Κίνα για τον κορονοϊό τόνισε ότι αναμένει και το Βερολίνο, την ώρα που με τη σκληροπυρηνική στάση του προκαλεί εκ νέου τριγμούς στα θεμέλια της Ευρώπης. «Υπάρχουν προφανώς πράγματα που συνέβησαν και δεν γνωρίζουμε» δήλωσε στους Financial Times ο Γάλλος πρόεδρος Μακρόν, που επιδιώκει επαναπροσδιορισμό των ισορροπιών στην Ε.Ε. αλλά και στο ΝΑΤΟ, ενώ επίσης προωθεί περαιτέρω σύσφιγξη της εμπορικής συνεργασίας με το Πεκίνο (και τη Μόσχα).

Τόσο η Γαλλία όσο και η Βρετανία πάντως έβαλαν προσωρινά «πάγο» στην πρόταση που διατύπωσε η Αυστραλία -σε ρόλο «λαγού» των ΗΠΑ, κατά την Κίνα- υπέρ της διεξαγωγής ανεξάρτητης έρευνας για τον τρόπο με τον οποίο ο ΠΟΥ και το Πεκίνο διαχειρίστηκαν την κρίση. Το θέμα συζητήθηκε διεξοδικά σε τηλεφωνικές επικοινωνίες που είχε ο Αυστραλός πρωθυπουργός, Σκοτ Μόρισον, με τους ηγέτες των ΗΠΑ, της Γαλλίας και της Γερμανίας. Κάθε τέτοια συζήτηση χαρακτηρίστηκε ωστόσο πρώιμη από το Παρίσι και το Λονδίνο, ενόσω ακόμα μαίνεται η μάχη κατά του κορονοϊού.

Απτόητος ο Μόρισον επανήλθε δριμύτερος προχθές, ανακοινώνοντας ότι η Αυστραλία θα θέσει το θέμα στην επικείμενη ετήσια σύνοδο της Παγκόσμιας Συνέλευσης Υγείας (όργανο λήψης αποφάσεων στον ΠΟΥ), στις 17 Μαΐου, στη Γενεύη. Απηχώντας τη θέση της Ουάσινγκτον, πρότεινε τη θέσπιση μηχανισμού επιθεωρήσεων του ΠΟΥ με δυνατότητα άμεσων και υποχρεωτικών αυτοψιών σε χώρες-μέλη.

Δήλωσε ότι κανατονεί την επιφυλακτικότητα ορισμένων κρατών για τη χρονική συγκυρία, αν και σύμφωνα με το Reuters η Αυστραλία αναμένεται να ασκήσει πιέσεις στη Βρετανία και τον Καναδά, προκειμένου να εξασφαλίσει -μαζί με τις ΗΠΑ- την υποστήριξη κρατών «με παρεμφερείς απόψεις». Υποστήριξε, δε, ότι σκοπός δεν είναι να μπει στο στόχαστρο η Κίνα (προς δημόσια υπεράσπιση της οποίας έχει σπεύσει μόνο η Μόσχα), αλλά «να γίνει ο κόσμος μας ασφαλέστερος απέναντι στους ιούς». Πράγμα δύσκολο εάν λάβει κανείς υπόψη του την παντελή έλλειψη διεθνούς συνεργασίας. Τόσο ώστε να καθίσταται πλέον αδύνατη ακόμα και η έγκριση ενός απλού ψηφίσματος για την πανδημία στο διχασμένο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Απροθυμία

Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η κόντρα μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου δύσκολα θα οδηγήσει τελικά σε πλήρη ρήξη των σχέσεων, δεδομένης της αλληλοεξάρτησης των δύο μεγαλύτερων στον κόσμο οικονομιών τους (εμπόριο, τεχνολογικός τομέας κ.λπ.). Αλλοι ήδη διαβλέπουν έναν μετα-αμερικανικό κόσμο, απόρροια της εδώ και καιρό πρόδηλης ελλειμματικής ηγεσίας των ΗΠΑ υπό τον «Πρώτα η Αμερική» Τραμπ.

«Στριμωγμένες ανάμεσα στην απροθυμία τους για οποιαδήποτε πολυμερή δράση και την αντιπαράθεσή τους με το Πεκίνο, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα δυσκολευτούν να αποφύγουν ένα ξαναμοίρασμα της τράπουλας, αλλά εννοείται ότι πολλά θα εξαρτηθούν από τις εκλογές του Νοεμβρίου» γράφει στην επιθεώρηση Politique internationale ο πρώην γενικός διευθυντής του ΔΝΤ -και φερόμενος άτυπος σύμβουλος του Μακρόν- Ντομινίκ Στρος Καν. «Η Κίνα δεν είναι σε θέση να ασκήσει παγκόσμια ηγεσία», εκτιμά, «όμως δεν είναι βέβαιο αν και οι ΗΠΑ θα είναι ικανές να συνεχίσουν να το κάνουν».

«Μπορούμε να στοιχηματίσουμε πως κανένας μεγάλος πόλος ισχύος δεν θα βγει ενισχυμένος από την κρίση, είτε πρόκειται για κράτος είτε για μοντέλο» προβλέπει σε υπόμνημά του το γαλλικό Ιδρυμα Στρατηγικής Ερευνας (FRS). Οσο για την Ευρώπη της «ήπιας ισχύος»; Μέχρι να καταφέρει να επιλύσει τα πολλαπλά προβλήματά της (πολιτικής συνοχής, οικονομικής αλληλεγγύης και διπλωματικής αξιοπιστίας), οποιοσδήποτε στόχος γεωπολιτικής ισχύος φαντάζει ακόμα μακρινός…