Η χθεσινή τελετή μνήμης για τα 75 χρόνια από την απελευθέρωση του Αουσβιτς-Μπίρκεναου σημαδεύτηκε από σκηνές υψηλού ιστορικού και πολιτικού συμβολισμού, με αποκορύφωμα τη στιγμή που περίπου 200 υπερήλικες επιζώντες του ναζιστικού στρατοπέδου «παρέλασαν» κάτω από τη διαβόητη σιδερένια πύλη με την επιγραφή «Arbeit macht frei» («Η εργασία απελευθερώνει»), φορώντας ριγέ σκούφους και σάρπες που θύμιζαν τις στολές που φορούσαν το μακρινό 1945, όταν έφτασε λυτρωτής στη σημερινή νότια Πολωνία ο σοβιετικός Κόκκινος Στρατός.
Είχαν έρθει απ’ όλο τον κόσμο –από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία, το Περού, την Αυστραλία, εννοείται το Ισραήλ: πολλοί συνοδεύονταν από τα παιδιά, τα εγγόνια και τα δισέγγονά τους. Και αυτή είναι η μεγαλύτερη «εκδίκηση» των θυμάτων του Ολοκαυτώματος: όχι μόνον οι χιτλερικοί δεν μπόρεσαν να φέρουν σε πέρας την «τελική λύση» τους σε βάρος των Εβραίων, των Ρομά, των Σλάβων και άλλων «υπανθρώπων», αλλά η (δια-)σπορά των ξεριζωμένων ανθρώπων με το κίτρινο άστρο ζει και βασιλεύει σε ολόκληρο τον κόσμο. Πολλοί εξ αυτών είπαν από βήματος τις ιστορίες τους –τους συγγενείς που έχασαν, το τρομερό σιδηροδρομικό ταξίδι από τις ιδιαίτερες πατρίδες τους ώς το Αουσβιτς, όπου δολοφονήθηκαν περισσότεροι από 1 εκατομμύριο άνθρωποι.
Οι φωνές του μίσους
Ολοι όμως, τόσο οι επιζώντες όσο και οι περίπου 60 ηγέτες κρατών που βρέθηκαν εκεί, συμφώνησαν σε ένα πράγμα: ότι ο ναζισμός μπορεί να νικήθηκε στρατιωτικά το 1945, αλλά ο αντισημιτισμός ως ιδεολογία δεν πέθανε ποτέ και σήμερα επιστρέφει δριμύτερος, τόσο στον τόπο του αυθεντικού εγκλήματος –την Πολωνία και τη Γερμανία– όσο και στον υπόλοιπο πλανήτη, ιδίως αν κρίνουμε από τις εκλογικές επιτυχίες γνωστών ρατσιστών και ακροδεξιών. Γιατί, όπως έλεγε και ο Μπρεχτ, «Μη χαίρεστε που σκοτώσατε το κτήνος. H σκύλα που το γέννησε είναι ζωντανή και έχει πάλι οίστρο»…
«Θέλουμε η επόμενη γενιά να γνωρίζει αυτό που ζήσαμε και θέλουμε αυτό να μη συμβεί ποτέ ξανά», δήλωσε με φωνή σπασμένη από τη συγκίνηση ο 93χρονος Νταβίντ Μαρκς, ένας Ρουμανο-εβραίος επιζών του Αουσβιτς που έχασε 35 μέλη της ευρύτερης οικογένειάς του στο Ολοκαύτωμα.
«Σήμερα ακούμε φωνές που διασπείρουν το μίσος, στο Ιντερνετ, στους δρόμους και στα κέντρα της πολιτικής ισχύος. Είναι καθήκον μας να πολεμήσουμε τον αντισημιτισμό, τον ρατσισμό και τη νοσταλγία για τον φασισμό, τα βδελυρά τούτα κακά που απειλούν να υπονομεύσουν τα θεμέλια των Δημοκρατιών μας», δήλωσε ο Ισραηλινός πρόεδρος Ρεουβέν Ρίβλιν.
Και ο Πολωνός πρόεδρος Αντρέι Ντούντα, που «μποϊκοτάρισε» λόγω… Πούτιν την αντίστοιχη τελετή που έγινε την περασμένη Παρασκευή στο Ισραήλ, είπε πως η παρουσία του Ρίβλιν και των άλλων ηγετών «αποτελεί ένδειξη μνήμης, είναι ένα ορατό σημάδι για την αντίθεση στην απάνθρωπη μεταχείριση, στο μίσος, ενάντια σε κάθε μορφή μίσους, ιδίως του ρατσιστικού».
Ηχηρές απουσίες
Μετά τα… ρεζιλίκια των Ιεροσολύμων, και έχοντας ως δεδομένο ότι αρκετά από τα μεγάλα ονόματα που πήγαν στο Ισραήλ (όπως ο Πούτιν, ο Πενς και ο Μακρόν) δεν… έφτασαν ποτέ ώς το Αουσβιτς, οι Πολωνοί οργανωτές προσπάθησαν να «αποπολιτικοποιήσουν» τη χθεσινή τελετή. Οπως όμως είπε πριν από λίγες μέρες ο Γερμανός πρόεδρος Σταϊνμάγερ μιλώντας στο Ισραήλ, «πώς να υποστηρίξει κανείς ότι οι Γερμανοί έμαθαν το μάθημα της Ιστορίας, όταν ο μόνος λόγος που αποφύγαμε ένα νέο λουτρό αίματος πέρσι στη συναγωγή της Χάλε ήταν πως διέθετε μια βαριά ξύλινη πόρτα;»
Ετσι είναι: Ακόμη και μια 93χρονη σήμερα, που επέζησε από το Αουσβιτς και ζει στη Νέα Υόρκη, είπε πως φοβάται να βγει από το σπίτι της, γιατί οι επιθέσεις κατά Εβραίων έχουν αυξηθεί δραματικά. Το 2019 η Ενωση κατά του Αντισημιτισμού (Anti-Defamation League) με έδρα τη Νέα Υόρκη, δημοσίευσε μελέτη όπου τεκμαίρεται πως ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους εμφορείται από «ολετήριες και διαβρωτικές» απόψεις, έναντι 19% των Αμερικανών. Το 42% των Γερμανών θεωρεί πως «οι Εβραίοι συνεχίζουν να μιλούν υπερβολικά για το τι συνέβη στο Ολοκαύτωμα».
