Πώς να επιτύχετε έναν φυσιολογικό τοκετό

Ήδη από το 1985 οι οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, στηριζόμενες στην πιθανότητα εμφάνισης κάποιας παθολογίας στη διάρκεια της κύησης ή του τοκετού, μιλούν για ένα ποσοστό 10-15% ως το επιτρεπόμενο όριο των καισαρικών τομών σε μια χώρα.

Με το ανησυχητικό ποσοστό του 70% στη χώρα μας, θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε στις γυναίκες πως η προσεκτικά επιλεγμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη καισαρική τομή είναι ένα δώρο και μία ευλογημένη προσφορά της επιστήμης, η οποία έδωσε την ευκαιρία σε κάποιες μητέρες να γεννήσουν με ασφάλεια και σε κάποια παιδιά, που δεν θα είχαν τη δυνατότητα στα προηγούμενα χρόνια να έρθουν στη ζωή, να γεννηθούν. Μα, «μέτρον άριστον».

Η αλλαγή των στατιστικών, μέχρι αυτές να συμφωνούν με το επιτρεπόμενο όριο των ιατρικά αναγκαίων καισαρικών, είναι, δυστυχώς, μια αργή και επίπονη διαδικασία. Παρ’ όλα αυτά, αν καταφέρουμε κάποιες μικρές αλλαγές, μπορούμε να συμβάλουμε, έστω και λίγο, στη μεγάλη αλλαγή και στη βελτίωση των συνθηκών κάτω από τις οποίες ερχόμαστε στον κόσμο.

Ορισμένες συμβουλές για να επιτύχετε έναν φυσιολογικό τοκετό

1. Η χρήση ασύρματης καρδιοτοκογραφίας.

Η καρδιοτοκογραφία είναι μια τεχνολογία που χρησιμοποιείται τόσο κατά την εγκυμοσύνη όσο και κατά τον τοκετό για την παρακολούθηση της καρδιακής λειτουργίας του εμβρύου σε συνδυασμό με τη δραστηριότητα της μήτρας, δηλαδή τις συσπάσεις.

Η καταγραφή αυτή επιτρέπει την αξιολόγηση της κατάστασης του εμβρύου και είναι ιδιαίτερα σημαντική στην εγκυμοσύνη και στον τοκετό υψηλού κινδύνου, καθώς επίσης και για την εξασφάλιση του καλώς έχειν του εμβρύου όταν πραγματοποιούνται ιατρικές πράξεις, όπως είναι η επισκληρίδιος αναλγησία.

Η συμβατική καρδιοτοκογραφία περιλαμβάνει την τοποθέτηση δύο κεφαλών στην κοιλιά της γυναίκας, οι οποίες παραμένουν στη θέση τους με τη βοήθεια δύο ζωνών. Η μία καταγράφει την καρδιακή συχνότητα του εμβρύου και η άλλη τη δραστηριότητα της μήτρας.

Τα τελευταία χρόνια μια καινούργια τεχνολογία, αυτή της ασύρματης καρδιοτοκογραφίας, προσφέρει καινούργιες δυνατότητες και μεγαλύτερη ανεξαρτησία και άνεση στη γυναίκα που βρίσκεται σε τοκετό. Ας δούμε κάποια από τα πλεονεκτήματα της μεθόδου.

• Ο συνδυασμός των πέντε μικρών και διαφορετικών ηλεκτροδίων που τοποθετούνται στην κοιλιά της μητέρας επιτρέπουν την καλύτερη ανίχνευση του εμβρυακού παλμού ώστε να μη «χάνεται» κατά τη διάρκεια του τοκετού ή κατά την εναλλαγή των θέσεων και στάσεων.
• Ο ασύρματος καρδιοτοκογράφος δεν χρησιμοποιεί ζώνες για τη σταθεροποίηση των ηλεκτροδίων αλλά ειδικά αυτοκόλλητα μιας χρήσης. Επιπλέον, δεν χρησιμοποιεί καλώδια για την αποστολή των πληροφοριών αλλά, με τη σύγχρονη τεχνολογία Bluetooth, τα ευρήματα αποστέλλονται σε μια εφαρμογή στον υπολογιστή. Με αυτόν τον τρόπο, η νέα μητέρα έχει απόλυτη ελευθερία κινήσεων κατά τη διάρκεια της γέννησης του παιδιού της.
• Τα δεδομένα που αποστέλλονται στον ηλεκτρονικό υπολογιστή αναλύονται και αξιολογούνται με τη βοήθεια εφαρμογής.
• Η αποσύνδεση των ηλεκτροδίων μπορεί να γίνει χωρίς να αποκολληθούν τα αυτοκόλλητα από την κοιλιά της γυναίκας, τα οποία είναι αδιάβροχα. Ετσι, η καρδιοτοκογραφία μπορεί να διακοπεί για όσο χρονικό διάστημα χρειαστεί. Για παράδειγμα, για να χρησιμοποιήσει η επίτοκος το νερό και στη συνέχεια πολύ απλά να επανασυνδεθούν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
• Η ασύρματη καρδιοτοκογραφία είναι μια ιδανική εναλλακτική για τις γυναίκες εκείνες για τις οποίες απαιτείται συνεχής παρακολούθηση του εμβρύου κατά τον τοκετό – για παράδειγμα, για τις γυναίκες με ιστορικό καισαρικών τομών που θα επιχειρήσουν να γεννήσουν φυσιολογικά. Οι ίδιες οι γυναίκες αναφέρουν πολύ μεγαλύτερη ικανοποίηση από την εμπειρία του τοκετού τους με τη χρήση αυτής της νέας τεχνολογίας.

2. Η χρήση της τεχνολογίας TENS (Διαδερμικός Ηλεκτρικός Νευρικός Ερεθισμός)

Δεν είναι παράλογο, πολλές νέες μητέρες να αισθάνονται άβολα με την εφαρμογή νέων μεθόδων κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή του τοκετού του παιδιού τους.

Η τεχνολογία TENS είναι μια σύγχρονη τεχνολογία η οποία κατά τη διάρκεια του τοκετού μπορεί να ανακουφίσει τη νέα μητέρα από τις έντονες συσπάσεις της μήτρας. Τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί πολλές έρευνες που αποδεικνύουν πως η εφαρμογή των ηλεκτροδίων και η χρήση του TENS στη διάρκεια του τοκετού δεν μπορούν να προκαλέσουν καμία βλάβη στο έμβρυο ή επιπλοκή στον τοκετό.

Πώς λειτουργεί όμως η τεχνολογία TENS;

Η αίσθηση των συσπάσεων στη μήτρα στην αρχή του τοκετού μοιάζει με αυτή των συσπάσεων κατά τη διάρκεια της έμμηνου ρύσεως. Ωστόσο, καθώς ο τοκετός προχωράει προς τη γέννηση του μωρού, οι συσπάσεις γίνονται πιο έντονες και μοιάζουν περισσότερο με έντονες κράμπες.

Η χρήση της τεχνολογίας TENS για την ανακούφιση από αυτές είναι αρκετά δημοφιλής εναλλακτική λύση για τη διαχείριση του τοκετού, έτσι ώστε να αποφευχθεί η επισκληρίδιος ή άλλου είδους φαρμακευτική αναλγησία.

Η συσκευή TENS χρησιμοποιεί 4 συνήθως αυτοκόλλητα ηλεκτρόδια που συνήθως τοποθετούνται στη μέση της γυναίκας και συνδέονται με καλώδια με μια μικρή συσκευή χειρός που ελέγχει την ένταση των ηλεκτρικών κυμάτων που εκπέμπονται.

Τα μικρά αυτά κύματα ηλεκτρικού ρεύματος, τα οποία είναι ασφαλή και υπακούουν στην επιστήμη της ηλεκτροθεραπείας, διαπερνούν μέσω του δέρματος τους ιστούς και τους μυς και δίνουν μια αίσθηση μουδιάσματος-μασάζ στην περιοχή. Το μούδιασμα αυτό μπορεί να είναι ελαφρύ έως πολύ έντονο ανάλογα με τη ρύθμιση που έχει κάνει η γυναίκα στη συσκευή, την οποία μπορεί να κρατάει στο χέρι της σε όλη τη διάρκεια της χρήσης.

Τα ηλεκτρικά κύματα που εκπέμπονται από την ηλεκτρική συσκευή του TENS δρουν στα νευρικά κύτταρα εμποδίζοντας τα σήματα του πόνου να ταξιδέψουν από τους υποδοχείς προς τον εγκέφαλο, και έτσι η γυναίκα δεν αντιλαμβάνεται τον πόνο ή τον αντιλαμβάνεται μειωμένο πολύ σε ένταση.

Επιπλέον, η μικρή αυτή δόση του ηλεκτρικού ρεύματος δίνει εντολή στο σώμα της επιτόκου να παράγει τα φυσικά αναλγητικά του οργανισμού μας, τις ενδορφίνες. Τέλος, αποσπούν την προσοχή της γυναίκας από την ενόχληση των συσπάσεων.

Αν και η ασφάλεια της τεχνολογίας αυτής έχει μελετηθεί, η έρευνα υπολείπεται όσον αφορά την αποτελεσματικότητα της μεθόδου. Τα ερευνητικά δεδομένα που αναφέρουν πως η χρήση του TENS μειώνει αποτελεσματικά μέχρι ένα βαθμό την έντονη αίσθηση των συσπάσεων στη μήτρα είναι ελάχιστα, ωστόσο, τα σχόλια των γυναικών μετά τη χρήση του είναι περισσότερο από ενθαρρυντικά.

Ποια είναι τα πλεονεκτήματα από τη χρήση του TENS;

Η συσκευή TENS επιτρέπει την ελεύθερη κίνηση της επιτόκου, η οποία περιορίζεται όταν χρησιμοποιούνται άλλες μέθοδοι αναλγησίας. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για όσο χρονικό διάστημα χρειάζεται η επίτοκος και να αφαιρεθεί οποιαδήποτε στιγμή χρειαστεί με πολύ εύκολο τρόπο.

Η χρήση του είναι τόσο εύκολη, ώστε η γυναίκα να μη χρειάζεται βοήθεια για να το αφαιρέσει ή να το τοποθετήσει. Δεν έχει ανεπιθύμητες ενέργειες και η χρήση του είναι ασφαλής τόσο για τη μητέρα όσο και για το μωρό. Ταυτόχρονα, δεν έχει αρνητική επίδραση στον τοκετό, γι’ αυτό τον λόγο μπορεί να χρησιμοποιηθεί από την αρχή. Η γυναίκα έχει τον απόλυτο έλεγχο της λειτουργίας του.

3. Προετοιμαστείτε κατάλληλα κατά την εγκυμοσύνη, διαχειριστείτε κατάλληλα τον τοκετό.

Μεγάλο ποσοστό των καισαρικών τομών πραγματοποιείται σε γυναίκες που κυοφορούν μεγάλα μωρά. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή η μητέρα δεν «μπορεί» να γεννήσει το μωρό που έχει «φτιάξει» το ίδιο της το σώμα, αλλά κυρίως επειδή ο τοκετός ενός μεγάλου μωρού είναι, κατά κανόνα, πιο δύσκολος και διαρκεί περισσότερο.

Πολύ συχνά, δε, η υπερηχογραφική εκτίμηση του βάρους του μωρού δεν επιβεβαιώνεται μετά τη γέννηση. Τα υπερηχογραφήματα στο τέλος της κύησης έχουν απόκλιση +/- 10%.

Σε κάθε περίπτωση, η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης μπορεί να μειώσει τα ποσοστά των «μεγάλων μωρών», άρα και των καισαρικών τομών λόγω κεφαλοπυελικής δυσαναλογίας.

Αυτός ο υγιεινός τρόπος ζωής συνίσταται κυρίως στην τήρηση κάποιων κανόνων διατροφής, με μείωση της πρόσληψης ζωικών πρωτεϊνών, γαλακτοκομικών και γλυκών. Μία διατροφή που βασίζεται στα λαχανικά, τα σιτηρά και τις φυτικές πρωτεΐνες, με μέτρια κατανάλωση φρούτων και με όσο το δυνατόν περισσότερα βιολογικά προϊόντα είναι η κατάλληλη επιλογή για μια έγκυο.

Μπορείτε να συζητήσετε με τη μαία ή τον γιατρό σας ειδικότερα παραδείγματα που θα ανταποκρίνονται στις δικές σας προτιμήσεις.

Μια άλλη συχνή αιτία καισαρικής που μπορεί να προληφθεί με σωστή συμβουλευτική και επιστημονικά τεκμηριωμένες πρακτικές είναι η κακή θέση του εμβρύου.

Πολλά μωρά, για άγνωστους σε εμάς λόγους, επιλέγουν να ξεκινήσουν τον τοκετό τους σε μια θέση που δεν είναι και τόσο ιδανική για να εισέλθουν στην πύελο της μητέρας τους -να εμπεδωθούν- και να γεννηθούν. Και πάλι, η κακή θέση δεν σημαίνει απαραίτητα πως το μωρό δεν μπορεί να γεννηθεί έχοντας αυτή τη θέση. Απλώς ο τοκετός του θα είναι, κατά κανόνα, μεγαλύτερος σε δυσκολία και σε διάρκεια.

Η σωστή διάγνωση της θέσης, όσο το δυνατόν νωρίτερα, είναι το κλειδί στην αποτελεσματική αντιμετώπισή της και στην πρόληψη της καισαρικής τομής λόγω θέσης. Μετά τη διάγνωση, η οπίσθια θέση μπορεί να αλλάξει με το να ξοδέψετε αρκετό από τον καθημερινό σας χρόνο σε στάση στα τέσσερα, ώστε η βαρύτητα να συμβάλει στη διόρθωση της θέσης του μωρού.

Κατά τον τοκετό, η οπίσθια θέση μπορεί επίσης να διορθωθεί με ήπιες και ευγενικές κινήσεις του γιατρού ή της μαίας. Η ισχιακή προβολή μπορεί να διορθωθεί με την καθημερινή εκτέλεση ειδικών ασκήσεων, με τη βοήθεια της ομοιοπαθητικής και του βελονισμού και με τον εξωτερικό μετασχηματισμό που πραγματοποιείται από εξειδικευμένο και έμπειρο μαιευτήρα, όταν οι άλλες μέθοδοι έχουν αποτύχει.

Σε πολύωρους τοκετούς, όπου η υπομονή εξαντλείται και θα νιώθετε πως δεν αντέχετε άλλο ή πως η καισαρική μοιάζει με την εύκολη και γρήγορη λύση, είναι πολύ σημαντικό να έχετε μαζί σας ανθρώπους που θα σας στηρίζουν και θα σας ηρεμούν. Σε αυτή την περίπτωση το ζευγάρι, μαζί με τους επαγγελματίες υγείας, θα πρέπει να ζυγίσουν σωστά τις πιθανότητες. Κάντε ένα διάλειμμα χαλάρωσης για να σκεφτείτε, περπατήστε, αλλάξτε θέσεις, ακούστε μουσική, χαμηλώστε τον φωτισμό, προσπαθήστε να κοιμηθείτε μεταξύ των συσπάσεων, ενυδατωθείτε. Να θυμάστε πως όσο η γυναίκα και το μωρό είναι καλά, το πιθανότερο είναι πως και ο τοκετός πηγαίνει περίφημα.

Κίνηση, κίνηση, κίνηση. Περπατήστε, αλλάξτε θέσεις. Υπάρχουν σαφή και σημαντικά ερευνητικά δεδομένα που αποδεικνύουν πως το περπάτημα και οι όρθιες στάσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του τοκετού μειώνουν τη διάρκειά του, μειώνουν τον κίνδυνο ανάγκης για καισαρική τομή και για επισκληρίδιο ή άλλου είδους παρεμβάσεις.

Όταν μία γυναίκα είναι ενεργητική και σε όρθια θέση, συνεργάζεται με το σώμα της, τη βαρύτητα και το μωρό της για να επιτύχουν τη δοκιμασία του τοκετού. Καθώς το μωρό κινείται προς τα κάτω στη λεκάνη, χρειάζεται να κάνει κάποιες στροφές και κάμψεις για να καταφέρει τελικά να γεννηθεί. Δουλεύοντας μαζί του το διευκολύνετε· παραμένοντας ακίνητη τα πράγματα δυσκολεύουν.

4. Επιλογή της κατάλληλης ομάδας και πίστη στον εαυτό σας

Οι άνθρωποι που αποτελούν το περιβάλλον του τοκετού ασκούν άμεση επίδραση στις σκέψεις για το τι είναι πιθανό και τι εφικτό.

Είναι πολύ σημαντικό να αφιερώσετε αρκετό χρόνο προγεννητικά ώστε να επιλέξετε τους κατάλληλους ανθρώπους, και να είστε πολύ προσεκτικοί κατά την επιλογή σας.

Βεβαιωθείτε πως οι άνθρωποι που θα σας παρέχουν φροντίδα κατά τον τοκετό, είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι και έμπειροι ώστε να ικανοποιήσουν τις ανάγκες και τις προσδοκίες σας και να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις του τοκετού. Βεβαιωθείτε, επίσης, πως και ο σύντροφός σας συμμετέχει στη διαδικασία επιλογής και είναι ενημερωμένος.

Έχετε πίστη στον εαυτό σας. Πιστέψτε πως θα έχετε έναν τοκετό που θα σας αποζημιώσει για τη σκληρή δουλειά – γιατί τελικά θα τον έχετε.

Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο όταν υπάρχουν τόσο πολλές γυναίκες με αρνητικές εμπειρίες τοκετού, αλλά θυμηθείτε πως το γεγονός αυτό είναι κυρίως αποτέλεσμα της παραπληροφόρησης, του φόβου και της έλλειψης κατάλληλης υποστήριξης. Ακόμα και αν καταλήξετε με μία καισαρική τομή, εάν είστε κατάλληλα ενημερωμένη θα μπορέσετε να καταλάβετε πιο εύκολα το γιατί, όταν ξέρετε πως κάνατε κάθε δυνατή προσπάθεια.

* Καθηγητής Μαιευτικής – Γυναικολογίας & Εμβρυομητρικής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Stony-Brook N.Y. U.S.A, τ. διευθυντής ΕΣΥ Γενικού Νοσοκομείου Μαιευτηρίου «Ελενα Βενιζέλου».

** Η Ελένη Σερπετίνη και η Ειρήνη Παρασκευά είναι μαίες.