Ο εορτασμός των Χριστουγέννων δεν είναι απλώς μια ετήσια γιορτή αλλά μια θρησκευτικής προέλευσης κοινωνική τελετουργία, από την οποία κανείς δεν έχει το δικαίωμα να απέχει ή να την αγνοεί ατιμώρητα, όπως, αντίθετα, συμβαίνει με τις ονομαστικές γιορτές ή τα γενέθλια.
Εξού και το μεγάλο άγχος από την προσδοκία για κάτι ιδιαιτέρως ευχάριστο που, λίγο έως πολύ, όλοι οφείλουμε να νιώθουμε αυτές τις μέρες.
Πώς όμως εξηγείται, σήμερα, η τυπικά ανθρώπινη «συνήθεια» να ανταλλάσσουμε δώρα στις γιορτές; Από τις μελέτες των ανθρωπολόγων και των ιστορικών γνωρίζουμε ότι η προσφορά και η ανταλλαγή δώρων έπαιξε και παίζει μια θεμελιακή κοινωνική λειτουργία.
Ακόμη και οι πιο πρωτόγονοι πολιτισμοί διέθεταν περίπλοκα συστήματα ανταλλαγής δώρων τα οποία συνέβαλλαν στην ομαλή λειτουργία όχι μόνο των κοινωνιών αλλά και των διανθρώπινων σχέσεων και η σημασία των δώρων στις σύγχρονες και πολύ πιο ανεπτυγμένες κοινωνίες δεν αποτελεί εξαίρεση.
Η «αξία» των δώρων
Η ιδιαιτερότητα της ανταλλαγής δώρων κατά την περίοδο των Χριστουγέννων δεν είναι μόνο ότι είναι αμοιβαία αλλά και ταυτόχρονη.
Δεν υπάρχει η απαραίτητη χρονική καθυστέρηση για να σκεφτούμε και να αξιολογήσουμε το δώρο που μας έκαναν, ώστε να είμαστε σίγουροι για την τουλάχιστον ισοδύναμη αξία του δώρου που εμείς επιλέξαμε να τους προσφέρουμε.
Επομένως, η ταυτόχρονη ανταλλαγή δώρων την ημέρα των Χριστουγέννων ή την Πρωτοχρονιά μας δημιουργεί συνήθως κάποιο άγχος και αβεβαιότητα για τα δώρα που επιλέξαμε να προσφέρουμε.
Οταν σκεφτόμαστε αποκλειστικά με βάση τη χρηματική αξία ή τη σπανιότητα των δώρων που επιλέγουμε για τους άλλους τότε, προφανώς, η επιλογή μας δεν είναι ούτε ιδιαίτερα ειλικρινής ούτε αυθόρμητη.
Στην περίπτωση αυτή είναι σαφές ότι η δήθεν αυθόρμητη χαρά για τα «δώρα του Αϊ-Βασίλη» πάει περίπατο! Ειδικότερα όταν πρόκειται για δώρα σε παιδιά, από τα οποία δεν περιμένουμε, βέβαια, δώρο «ίσης αξίας».
Ωστόσο, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι ειδικά για τα παιδιά τα Χριστούγεννα αποτελούν μια χρυσή ευκαιρία για κοινωνική εκπαίδευση: παρατηρώντας την ανταλλαγή των δώρων, αποκτούν συνείδηση των κανόνων αυτής της κοινωνικής πρακτικής, την οποία πιθανά θα αναπαράγουν άκριτα ως ενήλικες, έχοντας μάθει καλά ότι όλα τα δώρα έχουν κάποια… τιμή!
Σε ποιον αλήθεια δεν έτυχε, μόλις δεχτεί ένα δώρο, π.χ. μια πένα, ένα ρολόι ή ένα ζευγάρι παπούτσια, να αρχίσει αυτομάτως να σκέφτεται (από μέσα του) πόσο στοιχίζει;
Πρόκειται ασφαλώς για μια μικροπρεπή σκέψη που, ωστόσο, σχεδόν οι πάντες την κάνουμε μόλις παίρνουμε ένα δώρο.
Αυτή η σκέψη, μάλιστα, θεωρείται απολύτως φυσική, δεδομένου ότι μεγαλώσαμε και ζούμε σε μια κοινωνία που επιφυλάσσει για τα «δώρα» ένα εντελώς παράδοξο καθεστώς: να έχουν μια συναισθηματική και, ταυτοχρόνως, μια οικονομική αξία.
Συνεπώς, η συνήθως καχύποπτη και μάλλον άβολη σχέση μας με τα δώρα -είτε τα κάνουμε είτε τα δεχόμαστε- οφείλεται στο ότι μάθαμε -από πολύ νωρίς!- να τα αποτιμάμε όχι τόσο με τη συναισθηματική όσο με τη χρηματική τους αξία.
Υπό αυτήν την έννοια, στις μέρες μας, τα Χριστούγεννα έχουν μετατραπεί σε ένα ιδιότυπο συναισθηματικό «χρηματιστήριο», όπου η «αξία» των δώρων προς τους άλλους εξαρτάται, αφενός, από τις αγοραστικές μας ικανότητες και, αφετέρου, από τις σχέσεις που έχουμε μαζί τους.
Αρκετές ψυχολογικές-στατιστικές έρευνες επιβεβαιώνουν αυτό που όλοι γνωρίζουμε εμπειρικά: ότι συνήθως η «αξία» ενός δώρου που κάνουμε είναι ευθέως ανάλογη με το πόσο στενές σχέσεις έχουμε με τους παραλήπτες.
