Συζητώντας περί ενσυναίσθησης στο Αιγινήτειο

Παρά τις «λογοκεντρικές» προκαταλήψεις μας, ο ανθρώπινος λόγος –προφορικός ή γραπτός– ίσως αποτελεί εν τέλει ένα μάλλον φτωχό και συχνά παραπλανητικό μέσο επικοινωνίας.

Ακριβώς γι’ αυτό όταν μιλάμε με κάποιο πρόσωπο δεν περιοριζόμαστε μόνο στο «τι λέει», αλλά και στο «πώς το λέει».

Πολύ συχνά, μάλιστα, καταλαβαίνουμε καλύτερα τι πραγματικά «θέλει να πει» από το πώς το λέει: στο αδιαφανές παιχνίδι της ανθρώπινης επικοινωνίας, η γλώσσα του σώματος αποδεικνύεται ιδιαίτερα εύγλωττη. 

Πρόσφατες έρευνες στον χώρο της νευροψυχολογίας και των νευροεπιστημών επιβεβαιώνουν και εξηγούν επιστημονικά αυτό που ανέκαθεν γνωρίζαμε ή μάλλον διαισθανόμασταν εμπειρικά: οι ανθρώπινες διαπροσωπικές σχέσεις βασίζονται και σε μεγάλο βαθμό διαμορφώνονται από «μη λεκτικούς» και εν μέρει μη συνειδητούς κώδικες επικοινωνίας.

Από τις ανεπαίσθητες αλλαγές στον τόνο της φωνής, στη στάση του σώματος, αλλά και από τις χειρονομίες ή από τις εκφράσεις του προσώπου του συνομιλητή μας καταλαβαίνουμε πολύ περισσότερα από όσα ο ίδιος μας λέει ή, ενδεχομένως, από όσα θα ήθελε να καταλάβουμε. 

Για να εξηγήσουν αυτή τη «μαγική» ικανότητα να ταυτιζόμαστε ή να εισδύουμε απρόσκλητοι στις «εσωτερικές» νοητικές καταστάσεις των άλλων προσώπων, οι ειδικοί χρησιμοποιούν την έννοια «empathy», όρο που ορθά αποδίδεται ως «ενσυναίσθηση» και όχι βέβαια ως «συμπάθεια» ή ακόμη χειρότερα ως «εμπάθεια». 

Η μέχρι πρόσφατα υποτιμημένη επιστημονικά και παραμελημένη ιατρικά ικανότητά μας για ενσυναίσθηση έχει μετατραπεί, σήμερα, σε αντικείμενο συστηματικής διερεύνησης τόσο των νευροεπιστημών όσο και της εξελικτικής ψυχολογίας.

Κοινός στόχος αυτών των ερευνών είναι να αποκαλύψουν τις βιολογικές (εξελικτικές και εγκεφαλικές) προϋποθέσεις και τους νευροψυχολογικούς μηχανισμούς που επιτρέπουν την εμφάνισή της. 

Διόλου περίεργο, λοιπόν, που η δραστήρια Μονάδα Νευροψυχολογίας και Παθολογίας του Λόγου της Α’ Νευρολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών διοργανώνει το επόμενο Σάββατο, 24 Μαρτίου, στις 11.00 στο Αμφιθέατρο «Κώστας Στεφανής» του Νοσοκομείου Αιγινήτειο (Βασ. Σοφίας 72-74, μετρό Μέγαρο Μουσικής) την επόμενη συζήτησή για τη «Συγκίνηση, τον Λόγο και το Συναίσθημα», με θέμα: «Η γνώση του θυμικού: Ενσυναίσθηση, θεωρία του νου και μετα-νόηση». 

Εισηγητής των επιστημονικών και ιατρικών διαστάσεων της ενσυναίσθησης θα είναι ο Γιώργος Κωνσταντακόπουλος, ψυχίατρος, επιστημονικός συνεργάτης της Α’ Ψυχιατρικής Κλινικής του ΕΚΠΑ και του Institute of Psychiatry, Psychology and Neuroscience, King’s College, London, ο οποίος θα παρουσιάσει και θα συζητήσει με τους ακροατές σχετικά με το πώς γνωρίζουμε τι αισθανόμαστε. 

Στη διαδικασία της ψυχολογικής ανάπτυξης η ταυτοποίηση και η επίγνωση των συναισθημάτων μας απαιτούν τον Αλλο, την ικανότητα του «συναισθάνεσθαι» (empathy). Ανώτερης τάξεως νοητικές ικανότητες (μετα-νοητικές) εμπλέκονται στην κατανόηση των συναισθηματικών καταστάσεων και αντιδράσεων τόσο των άλλων ανθρώπων (θεωρία του νου) όσο και των δικών μας (εναισθησία).

Η σύγχρονη έρευνα αποκαλύπτει ότι ιδιαιτερότητες και δυσλειτουργίες της μετα-νόησης αποτελούν υπόβαθρο συναισθηματικών (και όχι μόνο) ψυχικών διαταραχών.