Για το πόσο σημαντική για την υγεία είναι η μικροβιακή χλωρίδα του εντέρου σάς μεταφέρω απόσπασμα από άρθρο, δημοσιευμένο στο περιοδικό «Περισκόπιο της επιστήμης» το έτος 2008, όταν πλέον μιλάμε για μεταμόσχευση κοπράνων από υγιείς δότες σε ασθενείς με ανθεκτική λοίμωξη από κλωστηρίδιο, μια μέθοδος ελπιδοφόρα είτε σε μορφή υποκλυσμών είτε σε μορφή κάψουλας από το στόμα.
Το ανθρώπινο σώμα φιλοξενεί μικροοργανισμούς που επιβιώνουν σε συγκεκριμένα όργανα ή κοιλότητές του. Πρόκειται για μια σχέση συμβίωσης με αμοιβαία οφέλη, καθώς οι μικροοργανισμοί εκμεταλλεύονται για την επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό τους το άριστο γι’ αυτούς περιβάλλον του ανθρώπινου οργανισμού, ενώ ταυτόχρονα συνθέτουν ουσίες ή εξασφαλίζουν μηχανισμούς που είναι ευεργετικοί για την εύρυθμη λειτουργία του σώματός μας.
Οι επιστήμονες που ασχολούνται με τη μελέτη της βιολογίας του ανθρώπινου σώματος έχουν αποκαλύψει με τη σύγχρονη έρευνα ότι οι μικροοργανισμοί της χλωρίδας μας είναι δεκαπλάσιοι αριθμητικά από τα κύτταρά μας.
Δεδομένου λοιπόν ότι για κάθε ένα ανθρώπινο κύτταρο αντιστοιχούν δέκα μικρόβια και σε κάθε έναν από εμάς συμβιώνουν χιλιάδες διαφορετικά είδη μικροοργανισμών, η αριθμητική αναλογία μικροβιακών γονιδίων συγκριτικά με τα ανθρώπινα γονίδια σε έναν οργανισμό εκτιμάται σε 1.000 προς 1!
Αυτή η αριθμητική υπεροχή των μικροβίων δικαιολογεί τη θεώρηση του σώματος του ανθρώπου ως ενός πολύπλοκου οικοσυστήματος στο οποίο οι πληθυσμοί των μικροσκοπικών αντιπροσώπων της χλωρίδας επιτελούν κυρίαρχο ρόλο, όντας ικανοί να εκμεταλλευτούν κάθε θώκο του.
Στα οικοσυστήματα οι διάφοροι πληθυσμοί αναπτύσσουν ποικίλες αλληλεπιδράσεις, άλλοτε συνεργατικές και άλλοτε ανταγωνιστικές, μέσω των οποίων εξασφαλίζονται η ισορροπία των δομών του οικοσυστήματος και η επιβίωση των μελών της βιοκοινότητάς του.
Πρόσφατες μελέτες υποδεικνύουν πράγματι ότι στο εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος συντελούνται όμοιες με τα άλλα οικοσυστήματα αλληλεπιδράσεις τόσο μεταξύ των μικροβίων όσο και μεταξύ αυτών και του ανθρώπινου οργανισμού.
Προϊόν των αλληλεπιδράσεων είναι, μεταξύ άλλων και κατά κανόνα, η διατήρηση της καλής υγείας του ανθρώπου.
Αποδεικνύεται όμως ότι η ισορροπία δεν επιτυγχάνεται πάντα προς όφελος του ανθρώπου, διότι ποικίλες νοσηρές καταστάσεις, όπως η παχυσαρκία και ο διαβήτης, είναι πιθανό να προκαλούνται εξαιτίας της δράσης συγκεκριμένων ειδών μικροοργανισμών που συμβιώνουν μαζί μας.
Είτε ως σύμμαχοι είτε ως ανταγωνιστές, τα μικρόβια που συνιστούν τη φυσιολογική ανθρώπινη μικροχλωρίδα είναι αναπόσπαστο τμήμα της ανθρώπινης φύσης, δίχως το οποίο η επιβίωση δεν είναι δυνατή.
Στην πραγματικότητα, η μόνη περίοδος κατά την οποία ο άνθρωπος στερείται μικροχλωρίδα είναι η ενδομήτρια ζωή.
Ηδη κατά τη διάρκεια του τοκετού, το νέο άτομο έρχεται σε επαφή με τους μικροοργανισμούς του κόλπου της μητέρας και αργότερα με εκείνους του αναπνευστικού συστήματος και του δέρματός της.
Με τη μεταγενέστερη δραστηριότητα του νηπίου και την επαφή του με άλλους ανθρώπους, ζώα και αντικείμενα, ολοκληρώνεται, από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής του, η εγκατάσταση των ειδών μικροοργανισμών στο σώμα του.
Στο εξής τα μικρόβια θα παραμείνουν σε κοιλότητες και όργανα με εξαίρεση τον εγκέφαλο, τους νεφρούς, τους πνεύμονες και το αίμα μέχρι τον θάνατο του ανθρώπου.
Η ευεργετική επίδρασή τους στην υγεία του ανθρώπου, όπως ήταν γνωστή και στο παρελθόν, αφορά κυρίως δύο τομείς: την εξασφάλιση χρήσιμων ουσιών μέσω αυτών και την άμυνα έναντι παθογόνων μικροοργανισμών από το περιβάλλον.
Η πέψη της τροφής μας εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη μικροχλωρίδα του εντέρου, καθώς το πεπτικό σύστημα του ανθρώπου δεν διαθέτει όλα τα απαραίτητα ένζυμα για τη διάσπαση των χρήσιμων συστατικών της τροφής.
Μικρόβια που συμβιώνουν στο ανθρώπινο έντερο αναλαμβάνουν αυτή τη διαδικασία, ενώ κάποια άλλα είδη τους συνθέτουν ορισμένες ουσίες –βιταμίνες, αμινοξέα και άλλα– που ο ανθρώπινος οργανισμός δεν είναι σε θέσει να παράξει.
Βακτήρια, πρωτόζωα και μύκητες, που φυσιολογικά ζουν μαζί μας, αποτελούν ασπίδα κατά των παθογόνων μικροβίων καθώς δρουν ανταγωνιστικά έναντι αυτών στην περίπτωση που τα τελευταία επιχειρήσουν να καταλάβουν ορισμένους από τους οικολογικούς θώκους του οικοσυστήματος του σώματός μας.
Αραγε τι αλλάζει στη σχέση τους με τον ανθρώπινο οργανισμό ή τη συμπεριφορά τους και σε ορισμένες περιπτώσεις αυτά τα μικρόβια γίνονται απειλητικά για την υγεία, προκαλούν ασθένειες και ενίοτε τον θάνατο;
Μέλημα των σύγχρονων ερευνών αποτελεί η αποσαφήνιση εκείνων των μηχανισμών με τους οποίους διαταράσσεται η αρμονική συμβίωση μεταξύ ανθρώπου και μικροβίων.
Η περιορισμένη γνώση στο πεδίο αυτό οφείλεται πρωτίστως στην αδυναμία απομόνωσης των μικροοργανισμών της ανθρώπινης μικροχλωρίδας και της καλλιέργειάς τους στο εργαστήριο.
Επειδή ένα πολύ μικρό ποσοστό τους –μόλις 1-2%– είναι δυνατόν να απομονωθεί και να καλλιεργηθεί εργαστηριακά, ενώ οι υπόλοιποι πεθαίνουν μόλις απομακρυνθούν από το ανθρώπινο σώμα, κρίνονται, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, εξαιρετικά δύσκολες τόσο η ταυτοποίησή τους όσο και η μελέτη της συμπεριφοράς τους.
Ξέρετε ότι
Η ανάλυση της εντερικής μικροχλωρίδας με τις σύγχρονες τεχνικές μεταγονιδιωματικής αποκαλύπτει ότι η υγεία των ατόμων κάθε ηλικίας συνδέεται με τη σύστασή της.
Ατομα που πάσχουν από τη νόσο του Crohn, μια χρόνια φλεγμονώδη πάθηση, χαρακτηρίζονται από μειωμένο αριθμό βακτηρίων του φύλου Firmicutes συγκριτικά με τους υγιείς ανθρώπους.
Επιπλέον, τα μικρόβια που αναπτύσσονται στο παχύ έντερο δρουν πολύ συχνά ανταγωνιστικά μεταξύ τους και εξαιτίας αυτού του ανταγωνισμού περιορίζεται η αριθμητική αύξηση εκείνων των στελεχών που μπορεί να είναι παθογόνα.
*Σύμβουλος διατροφής [email protected]
