Οι πατέντες για τα εμβόλια πάνω από την υγεία των Ευρωπαίων

Οι χείμαρροι των «σωτήριων» εμβολίων που μας έταζαν κυβέρνηση και Ευρωπαϊκή Ενωση, αναπαράγοντας τις δηλώσεις των κολοσσών του φαρμάκου από το περασμένο καλοκαίρι, δεν… ξεχύθηκαν τελικά. Αντ’ αυτών, πέφτουν βασανιστικά αργά κάποιες σταγόνες ανοσίας, ενώ έχουμε ποταμούς σχεδιασμών για την περιβόητη «ελευθερία» των κοινωνιών από τον ιό.

Η φτώχεια –σε δόσεις εμβολίων– φέρνει γκρίνια. Η Ισπανία και η Τσεχία ανακοίνωσαν ότι ήδη ξέμειναν. Ο Γερμανός υπουργός Υγείας Γενς Σπαν τουίταρε ότι «ακόμη έχουμε μπροστά μας 10 δύσκολες εβδομάδες με ελλείψεις εμβολίων». Εδώ, ο πρωθυπουργός αρκέστηκε να δηλώσει το προφανές: «όσα εμβόλια έρχονται στην πατρίδα μας τόσα θα γίνονται».

Η Ε.Ε. προσπαθεί να δείξει ότι έχει τον έλεγχο, ότι είναι σε θέση ισχύος, αλλά ας μην κοροϊδευόμαστε. Τα βάζει, για τα μάτια του κόσμου, με τους γίγαντες του φαρμάκου που αλωνίζουν με την ανοχή της. Το τρίξιμο των δοντιών ή οι επικλήσεις στο συναίσθημα ποσώς αγγίζουν τις φαρμακευτικές, ούτε τις μετακινούν από τον στόχο τους που είναι το κέρδος.

Η πρόταση

Από την αρχή της πανδημίας, η Κόστα Ρίκα πρότεινε τη δημιουργία μιας πλατφόρμας τεχνολογίας που στοχεύει στην άρση των εμποδίων πρόσβασης σε αποτελεσματικά εμβόλια, φάρμακα και άλλα προϊόντα υγείας κατά του Covid-19, την οποία υιοθέτησε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) και στηρίζει σταθερά η Ευρωπαϊκή Αριστερά.

Η απαίτηση τα εμβόλια να γίνουν δημόσιο αγαθό επανέρχεται ορμητικά στο προσκήνιο, με τη Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τον κορονοϊό να την περιλαμβάνει στο πρόσφατο ψήφισμά της. Σύμφωνα με δημοσίευση στο κορυφαίο «Journal of Law and the Biosciences» («J Law Biosci», Ιαν.-Ιούν. 2020, Muhammad Zaheer Abbas), «είναι σαφές από την εμπειρία ήδη υπαρχουσών παγκόσμιων πλατφορμών […] ότι είναι πολύ ρεαλιστική και πρακτικά εφικτή (σ.σ. η πρόταση)» και η εφαρμογή της «προς όφελος ολόκληρης της παγκόσμιας κοινότητας που περιμένει απεγνωσμένα ένα ασφαλές, ισχυρό, προσιτό και καθολικά διαθέσιμο εμβόλιο κορονοϊού και άλλες απαραίτητες τεχνολογίες υγείας, πρώτης προτεραιότητας».

Τον περασμένο Μάιο, η Ευρωπαία επίτροπος Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν διοργάνωσε μεγάλες διαδικτυακές εκδηλώσεις για να συγκεντρώσει χρήματα για τη χρηματοδότηση της έρευνας και ανάπτυξης ενός εμβολίου κατά του Covid-19, θυμίζει ο Γιάννης Νάτσης, μέλος του Δ.Σ. του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκου. Σε αυτές, μάλιστα, ο Ελληνας πρωθυπουργός είχε θέσει ευθέως το ζήτημα της άρσης των πατεντών, προσθέτει.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, τον περασμένο Απρίλιο, με κοινό άρθρο του με τον καθηγητή Πολιτικής της Υγείας στο LSE Ηλία Μόσιαλο, στη γερμανική «FAZ», πρότεινε ανοιχτά την άρση των πατεντών, ωστόσο χαρακτήρισε την πρόταση που επανέφερε στη Βουλή ο ΣΥΡΙΖΑ «ανεδαφική». Μάλιστα, έλαβε και ατυχή ερμηνεία από τον υφυπουργό Υγείας Βασίλη Κοντοζαμάνη ότι «θα οδηγήσει σε λιγότερα ή καθόλου εμβόλια, γιατί καμία βιομηχανία δεν θα αναλάβει το κόστος έρευνας και ανάπτυξης νέων εμβολίων εάν γνωρίζει ότι θα εθνικοποιηθούν οι πατέντες τους».

Στα –πολύ– λιγότερα εμβόλια βρισκόμαστε ήδη, ενώ η ανάπτυξη ορισμένων οφείλεται στη γενναία χρηματοδότηση των Ευρωπαίων πολιτών. «Το σημερινό πλαίσιο είναι προβληματικό. Η Ε.Ε. έδωσε πάρα πολλά λεφτά για την έρευνα του εμβολίου, που κατέληξε σε κάποια προϊόντα τα οποία είναι ιδιόκτητα. Οταν πια ζητάει από τη φαρμακοβιομηχανία ανταποδοτικότητα για το δημόσιο χρήμα που δαπανήθηκε, βρισκόμαστε στη δυσάρεστη θέση να κάνουμε συζητήσεις περί ιδιοκτησίας», επισημαίνει ο Γιώργος Παπανικολάου, επ. καθηγητής στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. Κι αυτό «διότι δεν προστάτευσε την ιδιοκτησία του δημοσίου εξαρχής».

Ο Παπανικολάου θεωρεί «παράδοξο να κοιτάζουμε την άρση των πατεντών με τόσο πολύ δέος», «χρειάζεται να το απομυθοποιήσουμε», «δεν μιλάμε για κάτι υπερβολικό, αλλά για κάτι που οι διεθνείς και οι εθνικές νομοθεσίες προβλέπουν. Εάν η πολιτική βούληση ήταν σαφής, θα είχε λυθεί ήδη με συναινετικό τρόπο. Φαίνεται ότι η πολιτική βούληση είναι να μη δυσαρεστήσουμε τις εταιρείες», τονίζει.

Τα πράγματα είναι απλά: «εκεί που πέφτει το δημόσιο χρήμα οφείλουμε να εξασφαλίζουμε και τα συμφέροντα των φορολογουμένων ούτως ώστε να μην εγκαθιδρύονται από το δημόσιο χρήμα μονοπώλια. Διότι αυτή τη στιγμή δεν μιλάμε για αγορές, μιλάμε για μονοπώλια. Δεν μιλάμε για ελεύθερο ανταγωνισμό, μιλάμε για την απονομή μονοπωλιακών δικαιωμάτων τα οποία σε τελική ανάλυση εμποδίζουν τον ανταγωνισμό», εξηγεί. Και αλλιώς: όχι από τη σκοπιά της αριστεράς και των δικαιωμάτων, αλλά από τη σκοπιά καθαρά της οικονομίας, «για ποιο λόγο μία μεγάλη δημόσια επένδυση κατέληξε σε 1-2-3 εταιρείες και δεν κατέληξε σε όλες τις εταιρείες, ούτως ώστε να υπάρχει ελεύθερος ανταγωνισμός; Γιατί οδηγηθήκαμε σε μονοπωλιακά δικαιώματα;»

Διαφάνεια;

Ενα άλλο χαρακτηριστικό της αναζήτησης εμβολίου είναι το έλλειμμα διαφάνειας. Δεν είναι μόνο η χρηματοδότηση της Ε.Ε. που παραμένει ένα μυστήριο. Η φον ντερ Λάιεν τουίταρε προχθές ότι «η Ευρώπη έχει επενδύσει εκατομμύρια να βοηθήσει να αναπτυχθούν τα πρώτα εμβόλια COVID και να δημιουργήσει ένα παγκόσμιο κοινό αγαθό», χωρίς όμως να λέει πόσα χρήματα δόθηκαν συνολικά σε κάθε εταιρεία και ακόμα τι εννοεί όταν λέει «δημόσιο αγαθό».

Το μόνο που γνωρίζουμε είναι ότι η Ευρώπη έχει συμβόλαια για 2,3 δισ. δόσεις από 6 εταιρείες και διαπραγματεύεται με ακόμα δύο, όταν ο πληθυσμός της είναι 450 εκατ. άνθρωποι, δηλαδή μέχρι στιγμής αναλογούν πέντε δόσεις στον καθένα μας! Είναι όμως και τα συμβόλαια που έχει υπογράψει με τις εταιρείες, τα συμβόλαια που έχουν υπογράψει οι εταιρείες με τα εργοστάσια για το κόστος παραγωγής, οι τιμές των εμβολίων, που παραμένουν και αυτά καλά κρυμμένα μυστικά. Χρησιμοποιούνται για το θεαθήναι, με την επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να απειλεί την AstraZeneca ότι θα βγάλει το συμβόλαιό της στη φόρα και λίγες ώρες αργότερα να συμφωνούν ότι αυτό θα γίνει αφού μαυρίσουν τα σημεία που δεν θέλουν να διαβαστούν, όπως και έγινε χθες.

Γιατί όμως η Ε.Ε. απασφάλισε και κατηύθυνε επιλεκτικά τον θυμό της στην AstraZeneca; Η εταιρεία ενημέρωσε στις 22 Ιανουαρίου ότι δεν θα καταφέρει να παραδώσει τις αναμενόμενες 80 εκατ. δόσεις μέχρι τα τέλη Μαρτίου, αλλά μόνο τα 31 εκατ. δόσεις. Δεν ήταν όμως η Pfizer που στις 15 Ιανουαρίου ανακοίνωσε ότι δεν μπορεί να παραδώσει τα συμφωνηθέντα;

Τότε η επικεφαλής της Επιτροπής είχε δηλώσει λακωνικά: «Εκπλαγήκαμε όλοι από την ανακοίνωση της Pfizer-BioNTech ότι θα καθυστερήσουν». Γιατί η φον ντερ Λάιεν δημοσιοποίησε, φυσικά με αρκετά αποσιωπημένα σημεία, το συμβόλαιο της CureVac προ πενθημέρου και όχι όλων των εταιρειών και χωρίς σβησίματα;