Εκλογές με «κουτί» και ψηφοδέλτιο-σεντόνι

Δύο ρυθμίσεις με αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο θα ασκούν οι πολίτες το εκλογικό τους δικαίωμα, αρχής γενομένης από τις επόμενες εκλογές, εξετάζει το υπουργείο Εσωτερικών. Η πρώτη αφορά την προσθήκη ενός μικρού «κουτιού» στα ψηφοδέλτια, το οποίο υπόσχεται να βάλει τέλος σε φαινόμενα αθέμιτου κομματικού ανταγωνισμού που έχουν καταγγελθεί στη Βουλή.

Η δεύτερη αφορά την πλήρη αλλαγή των ψηφοδελτίων: κατάργηση των πολλαπλών ψηφοδελτίων των κομμάτων ανάμεσα στα οποία καλείται να επιλέξει ο ψηφοφόρος μπροστά στην κάλπη και θέσπιση ενός, ενιαίου ψηφοδελτίου, όπου θα καταγράφονται όλα τα πολιτικά κόμματα και οι υποψήφιοι βουλευτές τους. Σε αμφότερες των περιπτώσεων, το αρμόδιο υπουργείο δεν έχει προσώρας καταλήξει εάν θα υιοθετήσει ή εάν θα απορρίψει τις σχετικές εισηγήσεις.

Οι ερωτήσεις

Στις ευρωεκλογές του 2024 τα ψηφοδέλτια της επιστολικής ψήφου περιείχαν ένα «κουτάκι» στο οποίο ο ψηφοφόρος έγραφε τον αριθμό των σταυρών που έβαλε στους υποψηφίους του κόμματος της επιλογής του. Για παράδειγμα: έστω ότι σε κάποια εκλογική περιφέρεια ο ψηφοφόρος μπορεί να βάλει έως τρεις σταυρούς. Εάν εξαντλούσε και τους τρεις, καλούνταν να βάλει στο «κουτάκι» τον αριθμό 3. Εάν επέλεγε δύο υποψηφίους, συμπλήρωνε στο «κουτάκι» τον αριθμό 2 κ.ο.κ.

Την προσθήκη αυτού του «κουτιού» και στα ψηφοδέλτια που πέφτουν στις κάλπες των εθνικών εκλογών έχει ζητήσει με δύο ερωτήσεις του προς τον υπουργό Εσωτερικών, Θοδωρή Λιβάνιο, ο βουλευτής της Ν.Δ. Δημήτρης Καιρίδης. Ο λόγος;

Ο βουλευτής επικαλέστηκε άρθρο του Ανδρέα Δρυμιώτη στις 5/1/2025. Ο αρθρογράφος της «Καθημερινής» είχε γράψει ότι: «Είναι σε όλους γνωστό ότι κατά τη διαλογή των ψηφοδελτίων στο εκλογικό τμήμα, οι κομματικοί αντιπρόσωποι προσθέτουν σταυρούς σε υποψηφίους της προτίμησής τους. Η πρακτική αυτή, της οποίας κανένας δεν γνωρίζει την έκταση, “φαλκιδεύει” την εκλογή των βουλευτών, χωρίς να επηρεάζει το εκλογικό αποτέλεσμα σε επίπεδο κομμάτων. Πρέπει να σταματήσει».

Στην ερώτηση που κατέθεσε στη Βουλή στις 22/1/2025, ο βουλευτής θύμιζε στον υπουργό ότι του είχε προτείνει ο ίδιος τη ρύθμιση για το πλαίσιο αναγραφής σταυρών, σε συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου στις αρχές του 2024 –οπότε ο κ. Καιρίδης ήταν υπουργός Μετανάστευσης–, επιδιώκοντας «τη διασφάλιση του αδιάβλητου της καταγραφής και καταμέτρησης σταυρών προτίμησης». Η ρύθμιση που πρότεινε ο κ. Καιρίδης «εξετάζεται, όπως κάθε πρόταση που μπορεί να βελτιώσει τη διεξαγωγή της εκλογικής διαδικασίας, από το υπουργείο Εσωτερικών», απάντησε ο κ. Λιβάνιος στις 2/4/2025.

Ακολούθησε στις 14/5/2025 πανομοιότυπη ερώτηση με αυτήν του κ. Καιρίδη –σε πιο αυστηρό ύφος, απαιτώντας ακόμα και χρονοδιάγραμμα– που υπογραφόταν από συνολικά 8 βουλευτές της Ν.Δ. Πέρα από τον βουλευτή του Βόρειου Τομέα Αθηνών, συνυπογραφόταν από τους Θεόδωρο Καράογλου (Β΄ Θεσσαλονίκης), Μακάριο Λαζαρίδη (Καβάλας), Δημήτρη Μαρκόπουλο (Β΄ Πειραιώς), Στέλιο Πέτσα (Ανατολικής Αττικής), Γιώργο Κωτσό (Καρδίτσας), Σοφία Βούλτεψη (Νότιου Τομέα Αθηνών) και Περικλή Μαντά (Μεσσηνίας). Η δεύτερη ερώτηση ουδέποτε απαντήθηκε από τον υπουργό.

Οι παραπάνω ερωτήσεις αποκαλύπτουν ότι «γαλάζιοι» βουλευτές νιώθουν ανίσχυροι μπροστά σε μηχανισμούς άλλων υποψηφίων της Ν.Δ., θεωρώντας ότι οι τελευταίοι μπορούν να λειτουργήσουν ανταγωνιστικά εις βάρος τους, προσθέτοντας σταυρούς σε ψηφοδέλτια μετά το άνοιγμα της κάλπης. Αποτυπώνουν επίσης την αγωνία επανεκλογής από μια μερίδα βουλευτών της Ν.Δ. ενόψει των επόμενων εθνικών εκλογών που είναι πολύ πιθανό να φέρουν ανακατατάξεις στην κατανομή των κοινοβουλευτικών εδρών ανά κόμμα.

Πληροφορίες ήθελαν το υπουργείο να εξετάζει το ενδεχόμενο να προωθήσει προς ψήφιση τη ρύθμιση που ζητούσαν οι «8» με διάταξη στο νομοσχέδιο για την επέκταση της επιστολικής ψήφου στις εθνικές εκλογές. Κάτι τέτοιο δεν έγινε. Σημερινές πληροφορίες εμφανίζουν βουλευτές της Ν.Δ. να εξετάζουν το ενδεχόμενο κατάθεσης τρίτης κατά σειρά ερώτησης για το θέμα.

Κυπριακό μοντέλο

Ετερο σενάριο που εξετάζει το υπουργείο Εσωτερικών είναι η θέσπιση ενός ενιαίου ψηφοδελτίου που θα περιέχει όλα τα κόμματα και τους υποψηφίους βουλευτές. Θεωρητικά, σε μια τέτοια περίπτωση, σε μια εκλογική περιφέρεια όπως ο Νότιος Τομέας Αθηνών, το ψηφοδέλτιο με το οποίο θα καλούνταν να ψηφίσουν οι πολίτες θα απαιτούσε επιφάνεια τέτοια που θα πρέπει να καταγράφει περισσότερα από 30 κόμματα και περισσότερα από 700 ονόματα υποψηφίων. Το υπουργείο επεξεργάζεται μοντέλα πάνω στα πρότυπα των ψηφοδελτίων της Κύπρου. Συγκριτικά όμως με την Ελλάδα, στη μεγαλόνησο τα πολιτικά κόμματα είναι λιγότερα σε αριθμό.

Στην Κύπρο το ενιαίο ψηφοδέλτιο τέθηκε σε εφαρμογή από τη δεκαετία του 1990. Ενδεικτικά, στις ευρωεκλογές του 2024 το ψηφοδέλτιο αποτελούνταν από ένα μακρύ έντυπο, μήκους περίπου 70 πόντων και πλάτους 20-25 πόντων, σύμφωνα με περιγραφές από την κυπριακή κοινωνία, όπου τα πολιτικά κόμματα κατατάσσονται οριζόντια και από κάτω στοιχίζονται οι υποψήφιοι. Χαρακτηρίζονται «ψηφοδέλτια-εφημερίδα» στην πολιτική αργκό της Κύπρου. Δεν αποκλείεται στην Ελλάδα να δικαιώσουν τον τίτλο «ψηφοδέλτιο-σεντόνι».

Στο «ζύγι» του υπουργείου μπαίνουν διάφορες πτυχές αναφορικά με την υπόθεση της κατάργησης των πολλαπλών ψηφοδελτίων. Από τη μια πλευρά υποστηρίζεται ότι θα εξοικονομηθούν οικονομικοί πόροι συγκριτικά με τη σημερινή διαδικασία του τυπώματος ξεχωριστών ψηφοδελτίων για κάθε κόμμα. Επιπλέον, υπολογίζεται ότι θα επιταχυνθεί η διαδικασία διαλογής ψήφων, κατ’ επέκταση και η μετάδοση των εκλογικών αποτελεσμάτων.

Υπάρχει όμως προβληματισμός ότι το ενιαίο ψηφοδέλτιο θα είναι πιο δύσχρηστο ειδικά για τους ηλικιωμένους ψηφοφόρους που έχουν συνηθίσει την υφιστάμενη διαδικασία που ακολουθείται επί σειρά ετών, αν και ο αντίλογος λέει ότι και τα πολλαπλά κομματικά ψηφοδέλτια είναι εξίσου ικανά να μπερδέψουν όσους ψηφοφόρους βρουν δυσκολίες και με το ενιαίο ψηφοδέλτιο.

Εκλογικοί αναλυτές που σχολίασαν στην «Εφ.Συν.» τις σχετικές πληροφορίες τόνισαν ότι μεταξύ άλλων υπάρχει μια βασική προϋπόθεση που πρέπει να τηρηθεί για να έχει αποτέλεσμα το μοντέλο του ενιαίου ψηφοδελτίου: να δοθούν σαφείς και κατανοητές οδηγίες στους ψηφοφόρους ώστε να μη σχηματιστεί ένα φαινόμενο μαζικών άκυρων ψηφοδελτίων.

Υπενθυμίζεται ότι στις τελευταίες ευρωεκλογές –οπότε για πρώτη φορά εφαρμόστηκε στην Ελλάδα η επιστολική ψήφος– περίπου 20.000 επιστολικές ψήφοι απορρίφθηκαν για μια σειρά λόγων: είτε ο ψηφοφόρος αμέλησε να συμπεριλάβει ένα φωτοαντίγραφο της ταυτότητάς του, είτε δεν έκανε ηλεκτρονική ταυτοποίηση, ή τοποθέτησε τα στοιχεία του σε λάθος σημείο, με αποτέλεσμα να κριθεί ότι παραβιάζεται η αρχή της μυστικότητας της ψήφου.

Σύμφωνα με τους ίδιους αναλυτές, σε γενικότερο επίπεδο τα ενιαία ψηφοδέλτια μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε περιπτώσεις μονοεδρικών περιφερειών, όπως συμβαίνει σε χώρες του εξωτερικού. Αλλά στην περίπτωση των ελληνικών βουλευτικών εκλογών, όπου μπορεί να συμμετέχουν 30, ίσως και 40 πολιτικά κόμματα, αναρωτιούνται εάν το σενάριο του ενιαίου ψηφοδελτίου είναι στα όρια του ανέφικτου. «Ακόμα και το πόσο εφικτό είναι να εφαρμοστεί το μοντέλο του ενιαίου ψηφοδελτίου στην Ελλάδα είναι κάτι που εξετάζεται από τα υπηρεσιακά στελέχη του υπουργείου», αναφέρει πηγή του υπουργείου Εσωτερικών στην «Εφ.Συν.».

Το χρονοδιάγραμμα

Σε περίπτωση που τα παραπάνω σενάρια λάβουν πράσινο φως από την κυβέρνηση, εγείρεται αυτομάτως το ερώτημα για το πότε θα προωθηθούν στη Βουλή. Το επόμενο νομοσχέδιο που θα καταθέσει το υπουργείο Εσωτερικών είναι ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης.

Σε περίπτωση που στο ογκώδες νομοσχέδιο των περίπου 1.000 διατάξεων και 1.800 σελίδων κατατεθούν ρυθμίσεις ή τροπολογίες που δεν σχετίζονται με την Αυτοδιοίκηση –πολλώ δε μάλλον εάν προτείνουν σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που θα ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα οι πολίτες στις επόμενες εθνικές εκλογές– μοιάζει δεδομένο ότι θα εγερθούν αντιδράσεις, επομένως το χρονοδιάγραμμα φαίνεται να παραπέμπεται για πιο μετά.