«Τώρα δεν είναι η ώρα να μιλήσουμε για τη νομιμότητα» είχε πει ο Κυριάκος Μητσοτάκης μετά την επέμβαση Τραμπ στη Βενεζουέλα. Και αυτή η φράση ήταν η αφορμή και ο τίτλος με μια παράφραση («Τώρα είναι η ώρα») της κοινής αναφοράς που υπέβαλαν οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για τέταρτη χρονιά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το κράτος δικαίου στην Ελλάδα το 2025 στο πλαίσιο του ετήσιου ελέγχου των εθνικών συστημάτων που πραγματοποιεί η Κομισιόν.
Την πολυσέλιδη αναφορά συνυπογράφουν οι οργανώσεις HIAS Ελλάδος, Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA), Vouliwatch, Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), Ελληνική Ενωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ), Homo Digitalis, Reporters United και Solomon και τα βασικά στοιχεία της παρουσιάστηκαν χθες σε συνέντευξη Τύπου στην Ιριδα του Πανεπιστημίου Αθηνών ενώπιον δεκάδων φοιτητών που προσήλθαν.
Συγκρίνοντας την περσινή και τη φετινή έκθεση, η τελευταία φαίνεται πως δεν περιορίζεται στη διεξοδική καταγραφή προβλημάτων, αλλά προσπαθεί να δείξει ότι η υποχώρηση του κράτους δικαίου επιταχύνεται και γίνεται πιο ρητή: η κακή νομοθέτηση, η στοχοποίηση των ΜΚΟ, η περαιτέρω συγκέντρωση του Τύπου, η επέκταση των ποινικών διατάξεων κατά προσφύγων και εργαζομένων σε ΜΚΟ δείχνουν ένα συνεκτικό πολιτικό σχέδιο σκιαγραφώντας την εικόνα ενός συστήματος που οργανώνεται για να αποφεύγει τη λογοδοσία.
Στην παρουσίαση της έκθεσης ο Στέφανος Λουκόπουλος, διευθυντής του Vouliwatch, δήλωσε πως «τα θεσμικά αντίβαρα παρουσιάζονται απροετοίμαστα και ευάλωτα για να αντιμετωπίσουν το κύμα του αυταρχισμού. Ενας αυταρχισμός που δεν επιβάλλεται βίαια, αλλά ένα κομμάτι συμπολιτών λόγω ανασφάλειας οικονομικής και φόβου, εξαιτίας της ασάφειας που επικρατεί, τον κανονικοποιεί και τον φέρνει στην εξουσία». Ο ίδιος υποστήριξε επίσης πως «η ρίζα των προβλημάτων είναι στον τρόπο που παράγουμε τη νομοθεσία. Η κακή νομοθέτηση δεν είναι τεχνικό πρόβλημα, αλλά η αιτία που παράγει πολλά συμπτώματα στο κράτος δικαίου».
Χωρίς διαβούλευση
Πράγματι το 2025, περισσότερα από 250 άρθρα ψηφίστηκαν χωρίς καμία διαβούλευση. Σύμφωνα με την αναφορά, το 80% των νομοσχεδίων που ψηφίστηκαν περιείχαν στον τίτλο διατυπώσεις τύπου «και λοιπές διατάξεις», συχνά με ρυθμίσεις για πολλαπλά και άσχετα μεταξύ τους θέματα. Επίσης 51 από τις 53 τροπολογίες περιείχαν διατάξεις «που δεν σχετίζονταν με το κύριο αντικείμενο», ενώ 44 από τις 53 κατατέθηκαν είτε την ίδια μέρα είτε την παραμονή της ψήφισης.
Ο Μίνως Μουζουράκης (δικηγόρος στην RSA) ένωσε με μία φράση τις μεγάλες υποθέσεις της τελευταίας περιόδου με το αίτημα λογοδοσίας: «Το αίτημα για ανεξάρτητη, πραγματική διερεύνηση και απόδοση δικαιοσύνης είναι επιτακτικό και συλλογικό, από την Πύλο ώς τα Τέμπη, από τη θάλασσα ανοιχτά της Χίου ώς τους σέρβερ των υποκλοπών. Μέχρι να είναι η χώρα κράτος δικαίου και κράτος δίκαιο για όλες και όλους μας».
Η Δανάη Μαραγκουδάκη (δημοσιογράφος στο Solomon), αφού αναφέρθηκε στην πρόσφατη επίθεση του κυβερνητικού εκπροσώπου στον Χρήστο Αβραμίδη, στάθηκε στο πεδίο της ενημέρωσης, που στην αναφορά καταγράφεται ως συστημικό πρόβλημα. Υπογράμμισε την εξάρτηση ρυθμιστικών αρχών όπως το ΕΣΡ από πολιτικές παρεμβάσεις, μίλησε για την αδιαφάνεια στην ιδιοκτησία των ΜΜΕ, προσθέτοντας πως τα περισσότερα ΜΜΕ είναι επιβαρυμένα με δάνεια και δεν αναρτώνται πουθενά τα ποσά που εισπράττει το κάθε μέσο από κρατική διαφήμιση.
Η Δικαιοσύνη
Η αναφορά περιγράφει ότι η ελληνική Δικαιοσύνη εξακολουθεί να στερείται «της απαραίτητης ανεξαρτησίας, αμεροληψίας και αποτελεσματικότητας» όταν καλείται να διερευνήσει αυθαιρεσίες και παράνομες ενέργειες κρατικών λειτουργών. Στα ενδεικτικά παραδείγματα περιλαμβάνονται:
● το σκάνδαλο των υποκλοπών και η εικόνα μιας ποινικής διαχείρισης που αφήνει εκτός κάδρου κρίσιμες πτυχές,
● η μη συμμόρφωση της ΕΥΠ με απόφαση του ΣτΕ για την ενημέρωση πολιτικού προσώπου και η εκκρεμοδικία στο ΕΔΔΑ,
● το δυστύχημα των Τεμπών (28/2/2023) ως υπόθεση που συνοδεύτηκε από κοινωνική απαίτηση δικαιοσύνης και καταγγελίες για «συστημικές ελλείψεις», κατακερματισμένες έρευνες και καθυστερημένη/ανεπαρκή αξιοποίηση στοιχείων,
● η συνέχιση των pushbacks και η στασιμότητα των ερευνών «στο στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης», χωρίς πειθαρχικά μέτρα,
● η αστυνομική βία και η «κουλτούρα ατιμωρησίας», με αναφορά -μεταξύ άλλων- στο αρχειοθετημένο σκέλος για τον θάνατο του Μοχάμεντ Καμράν.
Αδρανείς κανόνες
Στο κεφάλαιο για διαφθορά/διαφάνεια/λογοδοσία οι οργανώσεις σημειώνουν ότι «εξακολουθούν να μην υπάρχουν προβλέψεις για τους in-house λομπίστες», ενώ ο αριθμός εγγεγραμμένων και καταχωρισμένων συναντήσεων στο Μητρώο Διαφάνειας παραμένει «ανησυχητικά χαμηλός». Για τα δώρα προς πολιτικά πρόσωπα αναφέρεται πως «η λίστα δώρων προς τους/τις βουλευτ(ρι)ές δεν δημοσιοποιείται», ενώ τα δώρα προς υπουργούς δημοσιοποιούνται «με καθυστέρηση» και μετά από αιτήματα πρόσβασης. Οι δηλώσεις «Πόθεν Εσχες» δεν καθίστανται «άμεσα και έγκαιρα προσβάσιμες», ενώ η Επιτροπή Ελέγχου Δηλώσεων Περιουσιακής Κατάστασης εμφανίζει «ασυνέπειες» και αιτήματα/αναφορές «σπάνια απαντώνται».
Αλλοίωση
Οι οργανώσεις έβαλαν στο τραπέζι και μια κρίσιμη παράμετρο: ότι «η εικόνα που σκιαγραφείται τελικώς από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή» συχνά «αποκλίνει ουσιωδώς» από όσα οι ίδιες καταγράφουν, δημιουργώντας «πρόσφορο έδαφος» ώστε η ευρωπαϊκή έκθεση να χρησιμοποιείται «προς υποστήριξη ενός εγχώριου αφηγήματος περί συνολικής βελτίωσης» παρά τις «σοβαρές και μακροχρόνιες διαρθρωτικές αδυναμίες».
Στη συνέντευξη Τύπου παρενέβη και η Αικατερίνα Παπανικολάου, δικηγόρος και πρώην μέλος της ΑΔΑΕ, σημειώνοντας ότι «η έκθεση δεν επιτρέπει αισιοδοξία. Σε όλες τις εκφάνσεις του το κράτος δικαίου εμφανίζεται σημαντικά υπολειπόμενο. Το λιγότερο που οφείλουμε είναι να ανανεώσουμε τη διαθεσιμότητά μας. Δεν έχουμε παρά τη δύναμη της φωνής μας».
-320x213.png)
