Σε ισχύ τίθεται από σήμερα 13 Σεπτεμβρίου 2025, στο σύνολό του, πλην του ορίου των 30 χλμ./ώρα εντός πόλεων, ο νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ), ο οποίος διαφημίστηκε πλουσιοπάροχα από τον Ιούνιο, όταν ψηφίστηκε, για την αυστηροποίηση των ποινών στους παραβάτες των διατάξεών του.
Πολλά θα εξαρτηθούν από την πιστή εφαρμογή των νέων ποινών και το εύρος της αστυνόμευσης αλλά και την επιμέλεια των αρμοδίων στη διατήρηση των αρχείων, καθώς για πρώτη φορά προβλέπεται η διόγκωση των κατά περίπτωση κυρώσεων λόγω υποτροπής. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η κυβέρνηση έριξε όλο της το βάρος να πείσει ότι με τα μεγαλύτερα πρόστιμα «κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί» για να μειωθούν οι ανθρώπινες απώλειες στην άσφαλτο, παραβλέποντας ότι τα τροχαία ατυχήματα γεννιούνται όχι μόνον από το στιγμιαίο λάθος που θα διαπράξει ένας οδηγός, αλλά και από τη συνολική οδηγική παιδεία, τη διαδικασία χορήγησης των διπλωμάτων, όπως και την κατάσταση στην οποία βρίσκονται δρόμοι και οχήματα.
Στην Ελλάδα, χειρότερα
Ενώ συνολικά στην Ευρωπαϊκή Ενωση τα θύματα των τροχαίων ατυχημάτων μειώθηκαν το 2024 κατά 3% σε σχέση με το 2023, η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στην οποία ο ήδη υψηλός δείκτης θνησιμότητας επιδεινώθηκε.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία του περασμένου έτους, η χώρα μας βρίσκεται μέσα στην πρώτη εξάδα των χωρών με τους περισσότερους νεκρούς από τροχαία ανά εκατομμύριο πληθυσμού. Κατέγραψε 61 νεκρούς ανά εκατομμύριο, όσους δηλαδή και η Πορτογαλία, ενώ στην κορυφή είναι Βουλγαρία και Ρουμανία με 81 νεκρούς και ακολουθούν η Λετονία με 75 και η Κροατία με 71 νεκρούς ανά εκατομμύριο. Δυστυχώς, όμως, στην Ελλάδα, ο δείκτης χειροτέρεψε σε σχέση με το 2023 κατά 4%, ενώ στις υπόλοιπες πέντε χώρες καταγράφηκε μείωση: 9% στη Βουλγαρία, 4% στη Ρουμανία, 7% στην Πορτογαλία, 13% στην Κροατία και 22% στη Λετονία.
Το μόνο κεφάλαιο του νέου ΚΟΚ (νόμος 5209) που παραμένει σε εκκρεμότητα για εφαρμογή μετά την 1η Ιανουαρίου 2026 είναι εκείνο που αφορά τη μείωση του ορίου ταχύτητας στις κατοικημένες περιοχές.
Το όριο αυτό σχεδιαζόταν αρχικά να πέσει οριζόντια από τα 50 στα 30 χιλιόμετρα ανά ώρα, αλλά μετά τις αντιδράσεις που εκδηλώθηκαν, το όριο των 30 χιλιομέτρων θα εφαρμοστεί σε μικρό μέρος των πιο στενών οδών, ενώ στις υπόλοιπες, ακόμη και στους μονόδρομους με δύο λωρίδες, θα παραμείνει στα 50 χλμ./ώρα.
Οι εισηγητές του ορίου των 30 χιλιομέτρων προσπάθησαν να πείσουν ότι αυτό δεν μειώνει μόνο τις φυσικές συνέπειες μιας σύγκρουσης αλλά δημιουργεί και ένα αντικίνητρο για τη χρήση των Ι.Χ. οχημάτων μέσα στις πόλεις. Πάνω σε αυτή τη βάση, επικράτησε τελικά στην κυβέρνηση η άποψη της μερικής εφαρμογής.
Αλλωστε, τέτοιας μορφής αντικίνητρα θα προϋπέθεταν να υπάρχουν δίκτυα αστικών συγκοινωνιών που να λειτουργούν άψογα, ενώ η παρούσα κυβέρνηση έχει αποδείξει πως αυτός δεν είναι ένας τομέας που την απασχόλησε ιδιαιτέρως αφού θεωρεί ότι αυτό θα σήμαινε αύξηση των κρατικών επενδύσεων και διόγκωση του «μισητού» δημόσιου τομέα.
Σε κάθε περίπτωση, εκτιμάται ότι το όριο των 30 χιλιομέτρων θα καταλήξει στην αφάνεια καθώς θα έπρεπε έως την 1/1/2026 να έχουν αποφασίσει οι δήμοι ποιοι είναι οι δρόμοι στους οποίους θα ισχύσει και να τοποθετήσει εκεί την απαραίτητη οριζόντια και κάθετη σήμανση.
Ως νομικό κείμενο, ο ΚΟΚ είναι εξαιρετικά δύσχρηστος για να μελετηθεί από κάποιον που δεν έχει ασχοληθεί εντατικά με το θέμα και θα χρειαστεί αρκετή προσπάθεια το επόμενο διάστημα προκειμένου να εκλαϊκευτούν ευρύτερα οι συνολικές προβλέψεις του, πέραν εκείνων που αφορούν τα πιο οικεία θέματα, όπως αυτά για τη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών την ώρα της οδήγησης αλλά και την κατανάλωση αλκοόλ.
Υπενθυμίζεται ότι και οι προηγούμενοι ΚΟΚ, δηλαδή ο νόμος 2696 του 1999, όπως και οι τροποποιήσεις του το 2021, οδήγησαν σε μια πανσπερμία διατάξεων και μεγάλη δυσκολία στις συγκρίσεις με τον 5209/2025. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας υποσχόταν από το 2020 να ψηφίσει τον νέο εκσυγχρονισμένο Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, τον κατέθεσε τελικά στις αρχές του 2025 και τον άλλαξε σε αρκετά σημεία πριν από την τελική ψήφιση στις 13 Ιουνίου.
Ποινές και υποτροπή
Ο νέος ΚΟΚ εισάγει ένα σύστημα κατηγοριοποίησης των παραβάσεων (Ε1-Α, Ε1-Β, Ε2-Α, Ε2-Β, Ε3-Α, Ε3-Β, Ε4, Σ), με κάθε κατηγορία να αντιστοιχεί σε συγκεκριμένα διοικητικά μέτρα και πρόστιμα.
● Προβλέπονται πολύ αυστηρότερες κυρώσεις για σοβαρές παραβάσεις και για την υποτροπή μέσω του πόιντ σίστεμ (Σύστημα Ελέγχου Συμπεριφοράς Οδηγών – ΣΕΣΟ). Για παράδειγμα, η δεύτερη διάπραξη οδήγησης υπό την επήρεια οινοπνεύματος ή η εκ νέου εγκατάλειψη θύματος τροχαίου ατυχήματος εντός πέντε ετών επισύρει αφαίρεση της άδειας οδήγησης για 7 έτη. Η τρίτη διάπραξη της ίδιας παράβασης μπορεί να οδηγήσει σε αφαίρεση άδειας οδήγησης για 10 έτη και πρόστιμο 8.000 ευρώ.
● Σε περιπτώσεις παραβάσεων που οδηγούν σε βαριά σωματική βλάβη, θάνατο ή σημαντική βλάβη σε κοινωφελείς εγκαταστάσεις, ο ΚΟΚ του 2025 παραπέμπει σε ποινές του άρθρου 290Α του Ποινικού Κώδικα (περί επικίνδυνης οδήγησης). Βάσει του άρθρου αυτού, προβλέπεται φυλάκιση έως 10 χρόνια αν προκλήθηκε βαριά βλάβη, έως 20 χρόνια για πρόκληση θανάτου και μέχρι ισόβια αν χαθούν πολλές ζωές.
● Απαγορεύεται ρητά η χρήση ακουστικών συνδεδεμένων με φορητά ραδιόφωνα, μαγνητόφωνα και άλλες παρεμφερείς ηχητικές συσκευές, καθώς και τηλεόρασης εν κινήσει.
● Η εν κινήσει χρήση κινητού τηλεφώνου επιτρέπεται μόνο όταν είναι τοποθετημένο σε ειδική θέση για ανοικτή ακρόαση ή όταν χρησιμοποιείται με ακουστικό ασύρματης επικοινωνίας.
● Προστίθεται απαγόρευση χρήσης ηλεκτρονικών συσκευών για βιντεοσκόπηση ή ζωντανή αναμετάδοση από τη θέση του οδηγού, εκτός εάν έχουν τοποθετηθεί σε ειδική θέση.
Οι τροποποιήσεις του 2021 (ενσωματώνονται και στον νέο ΚΟΚ) αφορούσαν θέματα που πίεζαν για ρύθμιση, όπως εκείνο για την κυκλοφορία των ηλεκτρικών πατινιών (ΕΠΗΟ: Ελαφρά Προσωπικά Ηλεκτρικά Οχήματα) που κατακλύζουν τους δρόμους και δυστυχώς τα πεζοδρόμια των πόλεων. Ορίζονται κατηγορίες ΕΠΗΟ ανάλογα με την ταχύτητα που επιτυγχάνουν: αυτά έως 6 χλμ./ώρα θεωρούνται πεζοί, ενώ αυτά από 6 έως 25 χλμ./ώρα θεωρούνται ποδήλατα και οφείλουν να τηρούν τους κανόνες σηματοδότησης και σήμανσης των ποδηλάτων. Προβλέπονται ειδικοί κανόνες κυκλοφορίας για τους οδηγούς ΕΠΗΟ, όπως η υποχρέωση να κατεβαίνουν και να περπατούν όταν δημιουργείται κίνδυνος για πεζούς, καθώς και η απαγόρευση μεταφοράς επιβατών που συχνά βλέπουμε στα ενοικιαζόμενα πατίνια.
Το πρόστιμο για υπέρβαση του ορίου των 25 χλμ./ώρα είναι 30 ευρώ, ενώ σε περίπτωση υπέρβασης των 35 χλμ./ώρα αφαιρείται και η άδεια οδήγησης (που θεωρητικά απαιτείται για ΕΠΗΟ) για 10 ημέρες.
Νόμιμες «σφήνες»
«Διήθηση» μοτοσικλετών: Εισάγονται ειδικές διατάξεις που επιτρέπουν και ρυθμίζουν τη «διήθηση» (κίνηση μεταξύ ακινητοποιημένων ή βραδυπορούντων οχημάτων) για δίκυκλα μοτοποδήλατα και μοτοσικλέτες, με υποχρεώσεις για φώτα διασταύρωσης, παραχώρηση προτεραιότητας, ασφαλή απόσταση και μείωση ταχύτητας.
Διαφήμιση: Ο χρόνος θα δείξει τον βαθμό και την έκταση στον οποίο θα εφαρμοστούν οι εκτενείς και πιο περιοριστικές διατάξεις που περιλαμβάνονται για την υπαίθρια διαφήμιση, με απαγορεύσεις σε συγκεκριμένους χώρους (αρχαιολογικοί χώροι, μνημεία, δημόσια κτίρια, τεχνικά έργα, οχήματα εκτός δημόσιων μεταφορών κ.λπ.) και αναλυτικές διαδικασίες αδειοδότησης και κυρώσεων.
