Ανησυχία από πυρκαγιές σε μονάδες ανακύκλωσης

Σειρά από πυρκαγιές σε μονάδες ανακύκλωσης τον τελευταίο καιρό, στη Θεσσαλονίκη, την Αλεξανδρούπολη, τη Λέσβο και άλλες περιοχές της χώρας, φέρνει στο προσκήνιο τις τεράστιες αντιφάσεις ανάμεσα στην περιβαλλοντική ρητορική της κυβέρνησης και την πραγματικότητα. Ενα φαινόμενο με διεθνείς διαστάσεις εξελίσσεται στη χώρα χωρίς σοβαρές απαντήσεις – μόνο με πρόχειρες συσκέψεις και πολλή αμηχανία.

Μέσα σε ελάχιστες ημέρες, η περιοχή της Σίνδου θύμιζε πολεμική ζώνη: μια πυρκαγιά ξέσπασε σε εργοστάσιο ανακύκλωσης που είχε καεί και πέρσι τον Οκτώβριο, ενώ ακολούθησε δεύτερη φωτιά σε γειτονική μονάδα επεξεργασίας οικοδομικών απορριμμάτων.

Παρά τον κίνδυνο έκλυσης διοξινών, οι αιτίες παραμένουν μέχρι σήμερα «άγνωστες». Το ανακριτικό τμήμα της Πυροσβεστικής διερευνά τις συνθήκες των πυρκαγιών, ενώ εξειδικευμένο κλιμάκιο της υπηρεσίας έχει πραγματοποιήσει επανειλημμένες επιτόπιες αυτοψίες στις μονάδες. Ωστόσο, η ανησυχία εντείνεται, όπως και οι πολιτικές αιχμές.

Ερώτηση Μυλόπουλου

Στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας επικράτησαν ένταση και προβληματισμοί. Η παράταξη «Αλλαγή στην Περιφέρεια», του καθηγητή Γιάννη Μυλόπουλου, κατηγόρησε τη διοίκηση για ολιγωρία, ενώ ο αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλονίκης, Κώστας Γιουτίκας, την περασμένη Παρασκευή συγκάλεσε κατεπείγουσα σύσκεψη με Πυροσβεστική, Πολιτική Προστασία και επιχειρηματίες του κλάδου, εξαπολύοντας αιχμές για ανευθυνότητα.

«Είναι φανερό ότι είτε οι μελέτες πυρασφάλειας είναι ανεπαρκείς είτε οι εταιρείες δεν τηρούν τα προβλεπόμενα μέτρα. Εκδίδουμε άδειες, αλλά δεν ελέγχουμε τη λειτουργία. Το κόστος για το κράτος είναι δυσβάσταχτο: σε ανθρώπινη υγεία, οικονομικούς πόρους και κινητοποίηση των μηχανισμών έκτακτης ανάγκης. Στο εργοστάσιο της Σίνδου, όταν ξέσπασε η φωτιά, δεν υπήρχε ψυχή. Κανείς. Εύφλεκτα υλικά αφημένα εκτεθειμένα, με 40 βαθμούς θερμοκρασία. Πώς να μην πάρει φωτιά; Αν δεν τη σταματήσεις στα πρώτα λεπτά, μετά απλά δεν σταματάει», μας είπε.

Με πιο αιχμηρό τόνο, ο Γιάννης Μυλόπουλος -επικεφαλής παράταξης της μειοψηφίας στην περιφέρεια- απηύθυνε ερώτηση προς την περιφερειάρχη Νανά Αηδονά. «Οταν έχεις επαναλαμβανόμενα περιστατικά στο ίδιο εργοστάσιο, κάτι δεν πάει καλά. Είτε η περιφέρεια δεν κάνει ελέγχους είτε επιβάλλει μέτρα που αγνοούνται. Λίγες μέρες μετά την πρώτη φωτιά, ξέσπασε και δεύτερη δίπλα. Δεν είναι σύμπτωση.

»Ο κόσμος κλείστηκε στα σπίτια του με 40 βαθμούς, λόγω της ρύπανσης. Αυτό είναι κρίση δημόσιας υγείας. Οταν τέτοια γεγονότα επαναλαμβάνονται, ή μιλάμε για σκοπιμότητα ή για κενό κρατικής παρουσίας». Προχώρησε, μάλιστα, σε μια ακόμη πιο ανησυχητική αποκάλυψη: «Ο σταθμός μέτρησης ατμοσφαιρικής ρύπανσης στη Σίνδο είναι εκτός λειτουργίας. Κι όμως, οι διοξίνες είναι από τις πιο τοξικές ουσίες που μπορεί να αναπνεύσει άνθρωπος».

Ο Μιχάλης Τρεμόπουλος, πρώην ευρωβουλευτής και έμπειρος αυτοδιοικητικός, έχει ασχοληθεί με το ζήτημα όσο λίγοι στη χώρα μας. Θέτει την παγκόσμια εικόνα σε άμεση αντιπαραβολή με την ελληνική πραγματικότητα: «Από το 2018, όταν η Κίνα σταμάτησε να δέχεται πλαστικά απορρίμματα από τη Δύση, άρχισε να ξετυλίγεται ένα παγκόσμιο ντόμινο.

»Οι χώρες της Ευρώπης δεν μείωσαν την παραγωγή πλαστικού. Απλώς αναζήτησαν νέους “προορισμούς”: Αφρική, Νοτιοανατολική Ασία. Ομως ούτε εκεί θέλουν πια τα υπολείμματά μας. Τα πλαστικά είναι σύνθετα υλικά, δύσκολα στην ανακύκλωση. Και όταν καίγονται, παράγουν τις πιο θανατηφόρες χημικές ουσίες. Η μόνη πραγματική λύση είναι η μείωση της παραγωγής».

Η τοποθέτηση αυτή αποκαλύπτει και το βαθύτερο πρόβλημα: Η ανακύκλωση στην Ελλάδα μοιάζει περισσότερο με εργαλείο απορρόφησης ευρωπαϊκών κονδυλίων παρά με ουσιαστική περιβαλλοντική στρατηγική. Σας θυμίζει κάτι; Τα νούμερα είναι αμείλικτα. Σύμφωνα με το Energy Mag:

● Η Ελλάδα ανακυκλώνει μόλις το 16-17% των απορριμμάτων της (ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι περίπου 50%).
● Τα ποσοστά ταφής απορριμμάτων παραμένουν στο 77-80%, όταν στην Ε.Ε. βρίσκονται γύρω στο 20%.
● Στην ανακύκλωση αστικών απορριμμάτων (municipal waste), η Ελλάδα βρισκόταν στο 21% το 2022.
● Στο circular material use rate φτάνει μόλις το 5,2% το 2023 – λιγότερο από το μισό του ευρωπαϊκού μέσου όρου (11,8%).

Οι εθνικοί στόχοι για 10% ταφή έως το 2030 και 65% ανακύκλωση ώς το 2035 μοιάζουν όλο και περισσότερο με σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Εν τω μεταξύ, οι μονάδες παραμένουν γεμάτες υλικά που δεν μπορούν να διατεθούν εμπορικά. Και τότε γεννάται το υπονοούμενο που κανείς δεν λέει φωναχτά: «Μια φωτιά λύνει πολλά προβλήματα…».

Αιτίες και δεδομένα

Για τις φωτιές σε μονάδες ανακύκλωσης, η διεθνής βιβλιογραφία εστιάζει σε συγκεκριμένες αιτίες:

● Μπαταρίες λιθίου: όταν υπερθερμαίνονται ή τραυματίζονται, ενεργοποιείται μια αλυσιδωτή αντίδραση θερμικής εκτόνωσης (thermal runaway). Στην Ελλάδα δεν έχουμε πολλές τέτοιες περιπτώσεις.
● Συσσώρευση εύφλεκτων υλικών: πλαστικά, λάστιχα, χαρτί – υλικά με τεράστιο θερμικό φορτίο.
● Μηχανικά ή ανθρώπινα λάθη: σπινθήρες, βλάβες, αμέλεια κατά την αποθήκευση ή διαλογή.

Στις ΗΠΑ, καταγράφηκαν 390 σοβαρές φωτιές σε εργοστάσια ανακύκλωσης μόνο το 2022 – αύξηση 30% από το 2017.

Στην Ελλάδα, μόνο το πρώτο πεντάμηνο του 2025 σημειώθηκαν οκτώ περιστατικά. Συνολικά, πάνω από 70 φωτιές την τελευταία δεκαετία. Τα περισσότερα εργοστάσια ανακύκλωσης (ιδίως στην Ελλάδα) συγκεντρώνουν τεράστιες ποσότητες πλαστικού και ελαστικών, που είναι υλικά με υψηλό θερμικό φορτίο («fire load»):

● Πλαστικό: 20-35 MJ/kg
● Ελαστικά: 30-40 MJ/kg
● Χαρτί: 15-17 MJ/kg

Εμπειρογνώμονες επισημαίνουν ότι η κακή αποθήκευση και ο ανεπαρκής εξαερισμός καθιστούν τις εγκαταστάσεις εξαιρετικά ευάλωτες. Μια μικρή θερμική πηγή -ακόμη και το φως του ήλιου μέσω ενός σπασμένου τζαμιού- αρκεί για να προκαλέσει μια κόλαση. Ακόμη και φαινομενικά «αδρανή» υλικά, όπως το γυαλί ή το αλουμίνιο, μπορούν να προκαλέσουν αυτανάφλεξη όταν είναι μολυσμένα με οργανικά υπολείμματα (λάδια, κόλλες, βαφές).

«Η αποθήκευση χρησιμοποιημένων ελαστικών είναι καθαρή ωρολογιακή βόμβα», λέει αξιωματικός της Πυροσβεστικής. «Οταν καίγονται, δεν σβήνουν εύκολα λόγω της σύνθεσής τους. Οι φωτιές σε τέτοιους όγκους μπορεί να διαρκούν για εβδομάδες, απελευθερώνοντας πυκνό καπνό και τοξικά αέρια».

Περιπτώσεις

Αν και πολλές μελέτες δίνουν έμφαση στις μπαταρίες, υπάρχουν ενδείξεις ότι πάνω από το 60-70% των πυρκαγιών συμβαίνει σε μονάδες χωρίς ηλεκτρονικά απόβλητα. Για παράδειγμα:

● Η φωτιά του 2024 σε μονάδα πλαστικού στην Πάτρα (μόνο ΡΕΤ-HDPE) ξεκίνησε από υπερθέρμανση συμπιεστή.
● Στην Κοπεγχάγη (2022), εργοστάσιο μόνο αλουμινίου και γυαλιού έγινε παρανάλωμα του πυρός από χημική αντίδραση μεταξύ απορρυπαντικών υπολειμμάτων και υγρασίας.
● Το 2023 στην Καλιφόρνια, πυρκαγιά ξέσπασε σε εργοστάσιο ανακύκλωσης ελαστικών, με τη φωτιά να διαρκεί 16 μέρες, δημιουργώντας βαρύτατο επεισόδιο ατμοσφαιρικής ρύπανσης.