«Στο Χιλιοστό»: Το παρασκήνιο των επαφών με τη Ρωσία – «Δεν είχαν διαβάσει το μνημόνιο», λέει ο Κοστέλο [βίντεο]

Τα γεγονότα της κρίσιμης περιόδου του 2015 επέστρεψαν το βράδυ της Δευτέρας μέσα από το τρίτο επεισόδιο της σειράς ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό» στον ΣΚΑΪ, με πρόσωπα-κλειδιά να δίνουν περισσότερο φως για τις διαπραγματεύσεις.

«Όταν η αποτυχία σε κοιτάζει στα μάτια»

Ο τότε πρόεδρος του Euroworking Group, Τόμας Βίζερ, βρισκόταν πίσω από κάθε κρίσιμη διαπραγμάτευση. Το ελληνικό ζήτημα ξεκίνησε να τον απασχολεί μόλις στο 2% το 2009, για να φτάσει να απορροφά το «110%» του χρόνου του το 2015, όπως ο ίδιος αναφέρει στην κάμερα.

«Πιθανότατα ήταν η πιο έντονη περίοδος της ζωής μου, όπου πέντε-έξι ημέρες την εβδομάδα η αποτυχία σε κοιτάζει στα μάτια».

Στις 27 Φεβρουαρίου 2015, η παράταση του ελληνικού προγράμματος είχε συμφωνηθεί και οι Ευρωπαίοι ήλπιζαν ότι η ελληνική κυβέρνηση είχε συνειδητοποιήσει τη σοβαρότητα της κατάστασης. Πίστευαν πως μέσα στο νέο χρονικό πλαίσιο θα μπορούσαν να καταλήξουν σε ένα «τρίτο μνημόνιο», το οποίο θα λάμβανε υπόψη του αυτά που ήθελε η νέα ελληνική κυβέρνηση σε συνδυασμό με όσα έλεγαν οι θεσμοί για τις υποχρεώσεις ενός τέτοιου προγράμματος.

Την ίδια στιγμή, ο Αλέξης Τσίπρας διέψευδε κατηγορηματικά στο υπουργικό του συμβούλιο τα περί νέου μνημονίου, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Γνωρίζω ότι κάποιοι έχουν ποντάρει στο ενδεχόμενο ενός τρίτου μνημονίου τον ερχόμενο Ιούνη. Λυπάμαι πολύ αλλά δυστυχώς και πάλι θα τους απογοητεύσουμε».

Κωνσταντοπούλου: «Είπα στον Τσίπρα “αυτό είναι τρίτο μνημόνιο” και μου είπε “μη λες τέτοιες λέξεις”»

Η τότε πρόεδρος της Βουλής, Ζωή Κωνσταντοπούλου τόνισε πως όταν είδε το κείμενο της 20ης Φεβρουαρίου για το οποίο «κανείς δεν ρωτήθηκε και το οποίο παραβίαζε όλες τις δεσμεύσεις μας, έχανα τον ύπνο μου, ήταν στιγμή πολύ μεγάλης δοκιμασίας». «Αμέσως επεδίωξα να δω τον Τσίπρα του είπα “αυτό είναι τρίτο μνημόνιο” και μου είπε “μη λες τέτοιες λέξεις”. Μάλιστα ειρωνεύεται μιμούμενη τα αγγλικά του Τσίπρα προς τον τότε ηγέτη των Podemos ότι η κατάσταση “δεν είναι άσπρο ή μαύρο αλλά γκρι“».

Παράταση ναι, χρηματοδότηση όχι

Με τα ταμεία του κράτους να είναι σχεδόν άδεια, η κυβέρνηση θεώρησε ότι η παράταση της συμφωνίας σήμαινε πως θα εξασφαλιζόταν αυτόματα και η ομαλότητα στη χρηματοδότηση της οικονομίας.

Ο Νίκος Παππάς περιγράφει τη στιγμή της προσγείωσης στην πραγματικότητα: «Κι εκεί συνειδητοποιούμε ότι υπάρχει ισχυρή απόφαση από την άλλη πλευρά να περάσουμε στο στάδιο της οικονομικής ασφυξίας και εξάντλησης».

Η απάντηση του προέδρου του Eurogroup, Γερούν Ντάισελμπλουμ, ήταν σαφής: «Δεν θα συζητήσουμε πρόωρες εκταμιεύσεις χωρίς να υπάρχει συμφωνία».

Ο Ντέκλαν Κοστέλο περιγράφει μια κυβέρνηση που ήταν μεν κατά της λιτότητας, αλλά δεν είχε ακόμη διαμορφώσει μια ολοκληρωμένη και συνεκτική πρόταση πολιτικής. «Όταν κάποιος τους γνώριζε, έδιναν την εντύπωση πως εξεπλάγησαν περισσότερο απ’ όλους όταν βρέθηκαν στην κυβέρνηση».

Από την «τρόικα» στους «θεσμούς»

Ο Τόμας Βίζερ θυμάται την πρώτη εντύπωση που άφηναν τα νέα κυβερνητικά στελέχη στους Ευρωπαίους: «Ήταν μια ομάδα που έδινε μεγάλη σημασία στους συμβολισμούς. Και γι’ αυτό δεν τους άρεσαν ορισμένες λέξεις όπως η τρόικα».

Έτσι, στο εσωτερικό παρουσιάστηκε ως «μεγάλη νίκη» η κατάργηση της τρόικας, παρότι ουσιαστικά είχε απλώς μετονομαστεί σε «θεσμούς».

Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης σχολιάζει: «Τρόικα ήταν και τους ονομάζεις θεσμούς».

Από την πλευρά του, ο Βίζερ σημειώνει ότι η ελληνική κυβέρνηση επιδίωκε να συνομιλεί αποκλειστικά με πολιτικούς ηγέτες και όχι με τεχνοκράτες. «Πίστευαν πως όλα στη ζωή παγκοσμίως είναι πολιτικά».

Το χάος των διαπραγματεύσεων στο Hilton

Τον Μάρτιο του 2015, οι συζητήσεις μεταφέρθηκαν στο Hilton, καθώς η κυβέρνηση δεν ήθελε την εικόνα της τρόικας μέσα στα υπουργεία.

Ο Ντέκλαν Κοστέλο περιγράφει μια διαδικασία χωρίς σταθερότητα: «Οι συνεδριάσεις ίσως ξεκινούσαν στη 1.00, ίσως και στις 4.00. Ποτέ δεν ξέραμε. Δεν υπήρχε καμία δομή και δεν κρατούνταν πρακτικά».

Η Σταυρούλα Μηλιάκου επιβεβαιώνει την εικόνα: «Ήταν χάσιμο χρόνου. Σε μια περίοδο που πραγματικά καιγόμασταν, κληθήκαμε να πηγαίνουμε στο Hilton».

Από ελληνικής πλευράς, ο Γιώργος Σταθάκης απορρίπτει την κριτική περί απουσίας σχεδίου: «Ο ΣΥΡΙΖΑ είχε συγκεκριμένες θέσεις». Όπως αναφέρει, αυτές περιλάμβαναν ήπια δημοσιονομική προσαρμογή, ρύθμιση χρέους και λύσεις για τα κόκκινα δάνεια.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Δημήτρης Τζανακόπουλος απαντά στις κατηγορίες περί «φιλοσοφικών συζητήσεων»: «Αυτό δεν είναι φιλοσοφική συζήτηση. Αυτό είναι απολύτως τεχνική συζήτηση».

Οι εσωτερικές αμφιβολίες και οι υπηρεσιακοί

Η Ζωή Κωνσταντοπούλου επιμένει ότι υπήρχε έλλειψη στρατηγικής: «Υπήρχε μια εντελώς τυχάρπαστη αντιμετώπιση πολύ σοβαρών πραγμάτων».

Η τότε γενική διευθύντρια προϋπολογισμού, Σταυρούλα Μηλιάκου, αποκαλύπτει πως είχε ζητήσει σαφή κατεύθυνση από τον Γιάνη Βαρουφάκη: «Ποια είναι η στρατηγική; Τι θέλουμε να πετύχουμε;».

Όπως λέει, η απάντηση που έπαιρνε ήταν πως «η Ευρώπη φοβάται το Grexit» και άρα τελικά θα υπάρξει συμφωνία.

Παράλληλα, αρκετοί υπηρεσιακοί παράγοντες θεωρούν ότι εκείνη την περίοδο το κράτος λειτούργησε ως σταθεροποιητικός μηχανισμός. «Οι υπηρεσιακοί έσωσαν την κατάσταση», λέει χαρακτηριστικά η κ. Μηλιάκου.

Το παρασκήνιο στο Βερολίνο και ο «χαμένος φάκελος»

Η επίσκεψη του Αλέξη Τσίπρα στο Βερολίνο θεωρήθηκε κομβική.

Ο Δημήτρης Τζανακόπουλος περιγράφει μια συνάντηση με έντονο διπλωματικό βάρος: «Αγήματα, συνοδείες… “Tsar Diplomacy”».

Λίγο πριν ξεκινήσει η συνάντηση, χάθηκε φάκελος της ελληνικής αποστολής, με τον πρωθυπουργό να προσπαθεί να ηρεμήσει τους συνεργάτες του.

Η Ζωή Κωνσταντοπούλου περιγράφει διαφορετικά την επιστροφή της αποστολής από τη Γερμανία: «Μου εξέφραζαν και ο Τσίπρας και ο Τζανακόπουλος μία αίσθηση ότι ήταν γοητευμένοι από τη Μέρκελ».

Ο ίδιος ο Τόμας Βίζερ δίνει και τη δική του εικόνα για τον τρόπο λειτουργίας της Άνγκελα Μέρκελ: «Αν δεν έχεις διαβάσει τα πάντα μέχρι και τις υποσημειώσεις, έχεις μπλέξει άσχημα με την κ. Μέρκελ».

Οι επαφές με τη Ρωσία και το μήνυμα Πούτιν

Μέσα στο αδιέξοδο, η ελληνική πλευρά διερευνούσε και εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης.

Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης περιγράφει τις συζητήσεις με τη ρωσική πλευρά για αγωγό φυσικού αερίου και πιθανή προκαταβολή δισεκατομμυρίων ευρώ.

Ωστόσο, ο Νίκος Παππάς υποστηρίζει πως «κανένας δεν πίστεψε πραγματικά ότι η Ρωσία θα μπορούσε να υποκαταστήσει την Ευρώπη».

Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ αποκαλύπτει ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν τον ενημέρωσε προσωπικά για το ελληνικό αίτημα χρηματοδότησης. «Μου είπε ότι ο Τσίπρας ζήτησε χρήματα. Και εγώ του είπα: “Μην το κάνεις αυτό”».

Το δραματικό Eurogroup της Ρίγας

Η κορύφωση της έντασης ήρθε στο Eurogroup της Ρίγας.

Ο Γερούν Ντάισελμπλουμ θυμάται τον Γιάνη Βαρουφάκη «να κάθεται ολομόναχος» στην αίθουσα, ενώ οι υπόλοιποι υπουργοί συζητούσαν μεταξύ τους.

Όπως περιγράφει, οι τόνοι ανέβηκαν δραματικά. Ο υπουργός Οικονομικών της Σλοβακίας είπε στον Έλληνα ομόλογό του: «Ποιος νομίζεις ότι είσαι που μας μιλάς έτσι;».

Ο υπουργός της Λιθουανίας του υπενθύμισε τις μεγάλες περικοπές που είχαν υποστεί οι χώρες της Βαλτικής, ενώ ο Σλοβένος υπουργός ζήτησε να συζητηθεί «Plan B», δηλαδή πιθανή έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ.

Ο Ντάισελμπλουμ παραδέχεται ότι εκείνη ήταν η στιγμή που κατάλαβε πως το κλίμα στην Ευρώπη είχε αλλάξει βαθιά.

«Με τον Βαρουφάκη συμφωνία δεν γίνεται»

Μετά τη Ρίγα, ο πρόεδρος του Eurogroup επικοινώνησε απευθείας με τον Αλέξη Τσίπρα.

«Του είπα ουσιαστικά ότι δεν νομίζω πως με τον Βαρουφάκη επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας θα φτάσει σε συμφωνία», αποκαλύπτει ο Γερούν Ντάισελμπλουμ.

Ο Τόμας Βίζερ περιγράφει τον τότε υπουργό Οικονομικών ως έναν άνθρωπο «απόλυτα πεπεισμένο για τη στρατηγική του», η οποία όμως, όπως λέει, έμοιαζε με «παιχνίδι πόκερ με σημαδεμένη τράπουλα».

Το κλίμα στην Ευρώπη είχε πλέον αλλάξει οριστικά. Όπως καταλήγει ο Ντάισελμπλουμ, όλο και περισσότεροι υπουργοί πίστευαν ότι «ίσως μια έξοδος της Ελλάδας να ήταν λιγότερο επώδυνη από μια διαρκή κρίση χωρίς τέλος».