«Αρχικά να καταπολεμήσουμε την αδιαφορία…»

Aνήκουστες ευθείες προσβολές, δυσώδη υποτιμητικά σχόλια στον καθημερινό λόγο και ακατονόμαστες, σωματικού τύπου επιθέσεις συναρτούν τη βαριά αλυσίδα των ποικίλων κρουσμάτων βίας που δέχονται και υπομένουν οι άνθρωποι με νοητική αναπηρία (Ν.Α.).

Δεκάδες περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης έχουν καταγγελθεί μόνο τα δύο τελευταία χρόνια (π.χ. σε Αμφισσα, Αριδαία, Ηράκλειο Κρήτης, Ρόδο, Πύργο Ηλείας, Λαμία, Λέρο, Αθήνα, Κέρκυρα, Αλεξανδρούπολη κ.α.). Περιπτώσεις «χρόνιας αιχμαλωσίας» (π.χ. στο Ωραιόκαστρο) και ποικίλες μορφές ρατσισμού (όπως η εκδίωξη μαθητή από σχολείο της Καλαμαριάς ή η άρνηση ιερωμένου στη Λεπτοκαρυά να μεταλάβει παιδιά με Ν.Α., βλ. «Εφ.Συν.», 5.2.2019, «Ρατσισμός του διπλανού θρανίου» και 30.7.2019, «Ενας αμετανόητος ρατσιστής ιερέας»), περιλαμβανομένου του λεκτικού που είναι ουσιαστικά καθημερινός. Ακόμη και στον δημόσιο λόγο. Είναι μακρά δυστυχώς η σχετική λίστα με χαρακτηριστικό περιστατικό την αντιμετώπιση της συνάντησης του τέως πρωθυπουργού Αλ. Τσίπρα με παιδιά Ν.Α. που αντιμετωπίστηκε με ρατσιστικό σχολιασμό.

Τα παιδιά είναι συνήθως και τα περισσότερα από τα θύματα. Ολοι αναγνωρίζουν ότι ένα ελάχιστο ποσοστό των κρουσμάτων κακοποίησης καταγγέλλεται και όλοι συμφωνούν (μαζί και ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. κ.ά.) ότι τα παιδιά με αναπηρία κινδυνεύουν από κακοποίηση τέσσερις φορές περισσότερο από τα άλλα. Πόσο μάλλον τα παιδιά με νοητική αναπηρία.

Το Κέντρο Ειδικής Αγωγής Θεσσαλονίκης, το οποίο είναι από τις παλαιότερες δομές φροντίδας Ν.Α., ύστερα από σχετική πρόταση του Δικτύου Εθελοντών του, έχει αναλάβει πρωτοβουλία μιας εκστρατείας ευαισθητοποίησης της κοινωνίας και των αρχών, με γενικό σύνθημα «ΙΘΙ! ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ από ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ – Ι.Δ.ΑΝ.ΙΚΑ.» (Ιθι = εμπρός, προστακτική του αρχαιοελληνικού ρήματος εἶμι, που σημαίνει έρχομαι, πηγαίνω).

Αποθέωση του εθελοντισμού

Εν όψει και μεγάλης μουσικοθεατρικής εκδήλωσης που θα γίνει στο Βασιλικό Θέατρο στις 2 Δεκεμβρίου, ως πρώτη κορύφωση της εκστρατείας, η πρόεδρος του Κέντρου Ελένη Μιαούλη και μέλη της Εθελοντικής Συντονιστικής Ομάδας περιέγραψαν αδρά στην «Εφ.Συν.» διάφορες πλευρές της καμπάνιας.

«Πρέπει αρχικά να καταπολεμήσουμε την αδιαφορία, να ενεργοποιηθούμε υποστηρίζοντας τους αθώους», μας λέει η κ. Μιαούλη, παρατηρώντας ότι «μολονότι η κακοποίηση συνδέεται με το σύνολο των αδικιών σε βάρος των ανθρώπων με νοητική αναπηρία -και όχι μόνο-, είναι προκλητικό να “μαίνονται” τέτοια φαινόμενα και να μην αντιδρούμε, δεδομένου μάλιστα ότι οι άνθρωποι με νοητική αναπηρία δεν μπορούν να διεκδικήσουν μόνοι ούτε τα στοιχειώδη δικαιώματά τους».

Σε ό,τι αφορά τα αιτήματα, όπως λέει, «είναι συνομολογημένες υποχρεώσεις της πολιτείας» και γ’ αυτό «τα μέτρα που μέσω της καμπάνιας ζητούνται είναι απολύτως σύμφωνα με τις διεθνείς και εγχώριες διακηρύξεις και προβλέψεις των καταστατικών χαρτών, είναι αδάπανα, δεν έχουν δηλαδή καμιά επιβάρυνση στο δημόσιο ταμείο».

Ας τονιστεί πως η καμπάνια δεν έχει χορηγούς και διαφημιζόμενους, δεν είναι ενταγμένη σε χρηματοδοτικά προγράμματα και την έχουν αναλάβει μέλη και φίλοι του Κέντρου με πολλές ώρες εθελοντικής εργασίας και το μόνο αίτημα είναι φορείς να εκφράσουν την ηθική συμπαράστασή τους, να υιοθετήσουν το αίτημα για καταγραφή στις περιοχές τους των νοητικά ανάπηρων που δεν λαμβάνουν υπηρεσίες, ώστε στη συνέχεια να σχεδιαστεί σωστή αντιμετώπιση.

«Υπάρχουν ακόμα οικογένειες που κρατούν “κρυφούς” Ν.Α., από ντροπή ή επειδή δεν έχουν ενημέρωση και πρόσβαση σε υποστηρικτικές υπηρεσίες ή για άλλους λόγους, με ευνόητες συνέπειες για τα δικαιώματά τους, για την προστασία τους», μας λέει η εθελόντρια Μαρία Βλαχοπούλου, που περιγράφει την καμπάνια «σαν να ρίξαμε μια πέτρα στη λίμνη και οι κυματισμοί διαδίδονται επεκτεινόμενοι», απευθύνοντας «πρόσκληση και παράκληση στους συλλογικούς φορείς και τους ανθρώπους των τεχνών και του πολιτισμού –επαγγελματίες και ερασιτέχνες– να συμπαθήσουν ενεργητικά το όνειρό μας».

Για τη σύνδεση εμπειριών και βιωμάτων με την εκστρατεία μιλά η εθελόντρια Βούλα Λιόλιου τονίζοντας πως «η προσπάθεια είναι «χρυσωρυχείο» για τους ερευνητές, αφού είναι εντυπωσιακό πώς και πόσο συνδέουν οι άνθρωποι τις εμπειρίες της βίωσής τους με την εκστρατεία. Ισως οι αξίες που σηματοδοτεί είναι συναφείς με τις αξίες που τους συγκινούν. Και ίσως αυτή η συνάφεια αξιών κάνει τόσους πολλούς να εμπνέονται και λογοτεχνικά, καλλιτεχνικά».

Προς τι η εκστρατεία;

Αμεσοι στόχοι της καμπάνιας είναι να κινήσει πλατιά ηθική συμπαράσταση στο μήνυμά της και να ωθήσει στη λήψη ορισμένων πρακτικών μέτρων. Συγκεκριμένα:

Ι. Να προστατεύονται αποτελεσματικά οι άνθρωποι με νοητική αναπηρία από σεξουαλική και κάθε μορφής σωματική βία. Να υποκινηθούν και υποστηριχτούν επιπλέον μέτρα προληπτικής ενεργοποίησης απέναντι στον κίνδυνο τέτοιων κρουσμάτων. Ενδεικτικά: Οι μεγάλες και μικρότερες αρχές να υποστηρίξουν δημόσια την προσπάθεια. Να προχωρήσουν σε άλλες πρωτοβουλίες κοινωνικής ευαισθητοποίησης (όπως λόγου χάρη το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριξε δημόσια το «Κίνημα me toο»). Να οργανώσουν εκπαίδευση των υπηρεσιών πρόνοιας για πρόληψη και διαχείριση τέτοιων φαινομένων. Να εξεταστεί η ενίσχυση του νομικού πλαισίου.

ΙΙ. Να προστατεύονται οι Ν.Α. από κάθε μορφή ρατσισμού περιλαμβανομένου του λεκτικού. Nα ληφθούν αποφάσεις αρμοδίως και να δοθούν επίσημες «κατευθύνσεις» ώστε η διατύπωση «νοητικά ανάπηρος», «διανοητικά καθυστερημένος» και ομοειδείς να μη συνιστούν κατηγορία, έκφραση ρατσισμού, αλλά δήλωση σεβασμού και αλληλεγγύης σε μια ανθρώπινη κατάσταση που υπερβαίνει την προσωπική βούληση και τις μέχρι σήμερα τουλάχιστον δυνατότητες της επιστήμης. Μαζί με τις οδηγίες πρέπει να διατεθεί και κατάλληλο υποστηρικτικό υλικό, ιδιαίτερα στα σχολεία.

III. Ολοι να λαμβάνουν όλες τις διαθέσιμες υπηρεσίες υποστήριξης. Να καταγραφούν σε κάθε τοπική κοινότητα οι Ν.Α. που για όποιους λόγους δεν λαμβάνουν καθόλου ή λαμβάνουν περιορισμένες τις διαθέσιμες υπηρεσίες και να αναληφθούν σ’ όλα τα επίπεδα πρωτοβουλίες δραστικής αναστροφής.

Η διακήρυξη της καμπάνιας με το παραπάνω τρίπτυχο αιτημάτων διακινείται στο ευρύ κοινό κυρίως μέσω της διαδικτυακής πλατφόρμας idanika.gr.

Πολύμορφη υποστήριξη

Οι πρώτοι παράγοντες και φορείς του δημόσιου βίου που ήδη έχουν «δανείσει» την υποστηρικτική φωνή τους ώστε να ενισχύσουν τη δημόσια φωνή της εκστρατείας, καλύπτουν ευρύτατο φάσμα, ιδεολογικό, πολιτικό, κοινωνικό (που συνεχώς διευρύνεται).

Ανάμεσά τους ο αρχιεπίσκοπος κ. Ιερώνυμος και πολλοί άλλοι εκκλησιαστικοί παράγοντες, ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας Δ. Κουτσούμπας, οι πρώην υπουργοί Κ. Φωτάκης, Ν. Παρασκευόπουλος, Γ. Αμανατίδης, κυβερνητικοί και αντιπολιτευόμενοι βουλευτές, ο περιφερειάρχης Κ. Μακεδονίας Απ. Τζιτζικώστας, η αντιπεριφερειάρχης Β. Πατουλίδου, ο γραμματέας Επικοινωνίας του ΚΙΝ.ΑΛΛ. Κ. Κυριάκος, οι δύο μεγάλες εθνικές οργανώσεις των αναπήρων, η ΕΣΑΜΕΑ και η ΠΟΣΓΚΑΜΕΑ, και δεκάδες αναπηρικοί φορείς/δομές, το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ο πρόεδρος της ΓΣΕΕ Γ. Παναγόπουλος, το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης, ο Δικηγορικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης, η Ενωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Μακεδονίας-Θράκης, μεγάλοι δήμοι όπως Πατρέων, Καλαμαριάς, Θερμαϊκού, ο πρόεδρος και ο εισαγγελέας του Στρατοδικείου-Ναυτοδικείου Θεσσαλονίκης, η ΠΑΕ ΠΑΟΚ και ο Αθλητικός Σύλλογος του Αρη Θεσσαλονίκης κ.ά.

Σημαντική και η διάθεση πρακτικής συμβολής στα αιτήματα της εκστρατείας από φορείς. Λόγου χάρη:

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης εξετάζει την ανάγκη ενίσχυσης του νομικού πλαισίου για την προστασία των ανθρώπων Ν.Α. από κακοποίηση. Ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης Ν. Παρασκευόπουλος προσφέρθηκε να συμβάλει για τον ίδιο σκοπό. Ειδικευμένα τμήματα του ΠΑΜΑΚ σχεδιάζουν οδηγό ενημέρωσης/πρόληψης κρουσμάτων σεξουαλικής κακοποίησης Ν.Α. Ο Δήμος Καλαμαριάς θα καταγράψει στην επικράτειά του όσους Ν.Α. τυχόν δεν λαμβάνουν υπηρεσίες.

Αρκετοί φορείς αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης. Μεταξύ άλλων: Μητροπόλεις της Εκκλησίας όρισαν μια κυριακάτικη λειτουργία σε όλες τις εκκλησίες και μονές της επικράτειάς τους για να διαβαστεί η διακήρυξη και να κληθούν οι πιστοί να την υποστηρίξουν. Εταιρείες προϊόντων μαζικής κατανάλωσης προβάλλουν στα τιμολόγιά τους την εκστρατεία, καλώντας τους πελάτες τους να δηλώσουν υποστήριξη. Η ΠΑΕ ΠΑΟΚ αφιέρωσε τον αγώνα πρωταθλήματος με τον Παναθηναϊκό, ενώ ποδοσφαιριστές της συνέβαλαν στο τηλεοπτικό σποτ της καμπάνιας. Το Γυναικείο Τμήμα Μπάσκετ του Α.Σ. Αρη Θεσσαλονίκης έγινε πρεσβευτής της εκστρατείας κ.ά.

Πλούσια αλληλεπίδραση με την τέχνη και τον πολιτισμό

Οι Δήμοι Θερμαϊκού και Καλαμαριάς αφιέρωσαν συμβολικά στην εκστρατεία πολυήμερες πολιτιστικές εκδηλώσεις τους. Η Ενωση Εκπαιδευτικών Εικαστικών Μαθημάτων και άλλοι πολιτιστικοί φορείς διέθεσαν το βήμα εκδηλώσεών τους για την παρουσίαση της εκστρατείας.

Ο Σύλλογος Φίλων του Γιάννη Σκαρίμπα στη Χαλκίδα αφιέρωσε το φετινό λογοτεχνικό μνημόσυνο του συγγραφέα και μια λογοτεχνική βραδιά, οι εικαστικοί της Επανομής αφιέρωσαν έκθεσή τους, μαθητές της περιοχής Κύμης ζωγράφισαν με θέμα την καμπάνια, οι εικαστικοί καλλιτέχνες του Γενικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης («Παπαγεωργίου») θα οργανώσουν έκθεση έργων τους, το Εργαστήριο Νέων Μέσων στις Εικαστικές Τέχνες της ΑΣΚΤ-ΑΠΘ ετοιμάζει τη δική του συλλογική «παρέμβαση», το Rodi Festival του Πανεπιστημίου Μακεδονίας αφιερώνει στην εκστρατεία το μουσικό δρώμενο «Πίσω από τα τείχη» (στις 7 Δεκεμβρίου), μια 18χρονη πρωτοετής της ΑΣΚΤ πρόσφερε εμπνευσμένες από την καμπάνια ζωγραφικές δημιουργίες της, ένας 13χρονος μαθητής μουσικού σχολείου συνέθεσε μουσική, ενώ ο πατέρας του έγραψε στίχους για την καμπάνια, μια ποιήτρια εμπνεύστηκε ποίημα (κάποια από τα παραπάνω παρουσιάζονται στη σχετική πλατφόρμα), καλλιτέχνες γίνονται πρεσβευτές της καμπάνιας κ.ά.

Αφιερώσεις πολιτών και ιδεολογικές αντιμαχίες

Εντυπωσιακά πολλές οι συμβολικές αφιερώσεις των απλών ανθρώπων. Και πολλές, αρκετά πρωτότυπες. Αφιερώσεις στίχων γνωστών ποιητών, αφιερώσεις προσωπικών δραστηριοτήτων, επιλογών και ονείρων τους, προσωπικών ηθικών αντιστάσεων σε παρακμιακά φαινόμενα κ.ά. Οχι λίγοι σχολιάζουν κριτικά, ορισμένοι και έναντι της καμπάνιας. Γίνεται άτυπος πλούσιος διάλογος –και ιδεολογικός– μέσω των μηνυμάτων που δημοσιεύονται αυτόματα στην ιστοσελίδα.