Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ποιος φοβάται τον κλόουν που κι όταν κλαίει γελά;
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ποιος φοβάται τον κλόουν που κι όταν κλαίει γελά;

  • A-
  • A+
Κι όμως, αυτό που μοιάζει με «ελληνικό παράδοξο» είναι ίσως η επιτομή του νεοφιλελευθερισμού: καταστολή στη σκέψη, περιστολή της ελευθερίας, ασύστολη λιτότητα. Κι ίσως ο «Τζόκερ» τους τρομάζει τόσο πολύ γιατί συνομιλεί με τους Τζόκερ εντός μας.

Ενας ψιλόλιγνος οστεώδης άνδρας ζωγραφίζει ένα τεράστιο χαμόγελο στο βαμμένο λευκό πρόσωπό του. Ο Αρθουρ Φλεκ, επαγγελματίας κλόουν, ετοιμάζεται για δουλειά. Σε λίγα λεπτά μια ομάδα από χαμίνια τον κλέβουν και τον πλακώνουν στο ξύλο. Είναι ο πρώτος από μια σειρά βασανισμών και ταπεινώσεων γι’ αυτόν τον γερασμένο έφηβο, που ζει με τη μητέρα του και καταναλώνει κάθε βράδυ έτοιμα γεύματα μαζί της μπροστά στην τηλεόραση, ενώ ονειρεύεται να γίνει διάσημος κωμικός.

Οι αλλεπάλληλοι εξευτελισμοί, το ξύλο, η απόλυση από τη δουλειά του, η κατάργηση της κοινωνικής υπηρεσίας που του προσφέρει ψυχολογική υποστήριξη και φαρμακευτική αγωγή σταδιακά θα κάνουν τον Αρθουρ να απασφαλίσει και να διαπράξει μια σειρά από δολοφονίες. Ενα τεράστιο κύμα αλληλεγγύης θα ξεσπάσει όταν ο υποψήφιος δήμαρχος της πόλης θα αποκαλέσει «κλόουν» τον άγνωστο δολοφόνο κι όλους εκείνους που «δεν τα κατάφεραν στη ζωή όπως εμείς».

Σύντομα το Γκόθαμ Σίτι θα γεμίσει από χιλιάδες ανθρώπους που με μάσκα κλόουν βγαίνουν στον δρόμο. Αυτή είναι σε αδρές γραμμές η ιστορία του Τζόκερ, της ταινίας που έγινε εισπρακτικό -και όχι μόνο- φαινόμενο και κατάφερε να σηκώσει από τη... στοργή του καναπέ τους αναρίθμητους ανθρώπους.

Γέλια και κλάματα

Είναι μια καλή ή μια μέτρια ή μια κακή ταινία το «Τζόκερ»; Είναι σίγουρα μια ταινία που ανοίγει μια βεντάλια από ζητήματα με έντονο τρόπο. Εδώ το Γκόθαμ Σίτι βυθίζεται στη διαφθορά και το σκοτάδι, το κράτος διαλύεται, οι φτωχοί καταρρέουν, αλλά ο Μπάτμαν δεν υπάρχει πουθενά.

Αντίθετα, ο παραδοσιακά «κακός» Τζόκερ εδώ εμφανίζεται ως ένας αντιήρωας που προσπαθεί να κρατηθεί όρθιος ψάχνοντας οικειότητα και ζεστασιά όπου μπορεί: στον φερόμενο ως πατέρα του, στην όμορφη γειτόνισσά του, στην κοινωνική λειτουργό που επισκέπτεται μία φορά την εβδομάδα - μέχρι η υπηρεσία της να καταργηθεί και να βρεθεί κι η ίδια άνεργη και από την πλευρά των απόκληρων.

Εντέλει για τι «μιλάει» το «Τζόκερ»; Για τον κόσμο που καταρρέει, για τον νεοφιλελευθερισμό που προελαύνει σαρώνοντας τις ζωές μας, για την ψυχική ασθένεια ως σύμπτωμα ενός συστήματος που παράγει ασθένειες, για τη μοναξιά στις μητροπόλεις, για τη διαφορετικότητα, για τη βία, αλλά και για τα αιτήματα που τίθενται σπαρακτικά, για τη στοργή που (μας) λείπει και την οργή που ξεσπά ανεξέλεγκτα αλλά όχι αναίτια.

Κι ίσως το κλειδί για να αποκωδικοποιήσει κανείς αυτόν τον χείμαρρο από σκοτεινές εικόνες να είναι το ίδιο το γέλιο που ο Αρθουρ ζωγραφίζει στο πρόσωπό του για να γίνει ο Τζόκερ, αλλά και το δικό του νευρικό γέλιο που ξεσπά εκκωφαντικά σε άκυρες στιγμές. «Εχω μια ασθένεια που μου προκαλεί γέλιο» γράφει η καρτούλα που δείχνει όταν δεν μπορεί να μιλήσει από τα γέλια - μέχρι που αποδεικνύεται πως ήταν η φρικτή κακοποίηση που έζησε όταν ήταν παιδί που του προκάλεσε αυτήν την ιδιόρρυθμη κατάσταση: ένας άνθρωπος που γελά τις στιγμές που θα ήθελε να σπαράξει.

Ευαίσθητοι παλμογράφοι

Για όλους αυτούς τους λόγους ο «Τζόκερ» είναι μια ταινία που συγκινεί τους θεατές - κι ίσως για άλλους τόσους, που θα μπορούσε ο καθένας να «διαβάσει» στο εξαιρετικό της σενάριο. Κι αυτή ακριβώς η συν-κίνηση, η πυροδότηση σκέψης και συναισθήματος την κάνουν μια ταινία που παράγει συζητήσεις, θέσεις και αντιθέσεις, θυελλώδεις κουβέντες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και σε κινηματογραφικές λέσχες.

Κι είναι μια ταινία που συγκινεί ακόμα περισσότερο τους νεότερους σε ηλικία, εκείνους που λειτουργούν πάντα ως ευαίσθητοι παλμογράφοι της κοινωνίας και δεν έχουν ακόμα φτάσει στην ηλικία όπου οι αλλεπάλληλοι συμβιβασμοί με την αγριότητα ονομάζονται «ενηλικίωση» και «κανονικότητα». Αυτούς που το κράτος το προηγούμενο Σαββατοκύριακο πήγε να... προστατεύσει από το ακατάλληλο θέαμα, υποκαθιστώντας στον γονεϊκό ρόλο κι αυτούς τους ίδιους τους γονείς τους.

Είναι μια επικίνδυνη ταινία για τις ευαίσθητες νεαρές ψυχές το «Τζόκερ» κι αν ναι, γιατί; Ισως γιατί αιτιολογεί εκείνο τον στίχο που μας έρχεται από το μακρινό 1996: «Δεν είναι ένοχοι όλοι οι δολοφόνοι / ούτε αθώοι όλοι οι δικαστές». Και γιατί όταν ο κινηματογραφικός υποψήφιος δήμαρχος Τόμας Γουέιν αποκαλεί τους φτωχούς «κλόουν που ζηλεύουν γιατί δεν τα κατάφεραν» θυμίζει τρομακτικά τον αληθινό πρόεδρο της πολυεθνικής που αποκαλεί τους άστεγους «σκουπίδια της παγκοσμιοποίησης».

Και, τέλος, γιατί τα κακομαθημένα των πολυεθνικών που βασανίζουν τον Αρθουρ δεν διαφέρουν ουδόλως από τις αστραφτερές παρέες που στ’ αλήθεια τον κυβερνούν. Ή, όπως γράφει ο Κόου στο τελευταίο του μυθιστόρημα που ανατέμνει το Brexit, «η Ενωση Φοιτητών Οξφόρδης, ένα μάτσο καλομαθημένα κολεγιόπαιδα (...), αυτά τα τίποτα με αξιώματα κυβερνούν τη χώρα».

Ετσι, λοιπόν, ήταν μάλλον αναμενόμενος ο ηθικός πανικός που κατασκευάστηκε από τους «επιχειρηματίες της ηθικής» - πολιτικούς και κάποια ΜΜΕ στο εξωτερικό γύρω από τον «Τζόκερ».

Οσο βαθιά υποκριτικό είναι άλλωστε και το κρατικό ενδιαφέρον για τα «αθώα παιδιά» που θα εκτεθούν στην ταινία - αυτά τα ίδια παιδιά που το κράτος αφήνει στο έλεος μεσημεριανών τηλεσκουπιδιών με θεματολογία «ήθελα-τον Γιάννη-αλλά-τον-ποθεί-κι-η-μάνα-μου», αυτό το ίδιο κράτος που δεν τους προσφέρει μαθήματα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης ενώ καλπάζουν ξανά σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα που είχαν εξαφανιστεί, αυτό το ίδιο κράτος που, ενώ αποσύρεται ακόμα και από τις στοιχειώδεις υποχρεώσεις του απέναντί τους, ασκεί τα «πατρικά δικαιώματά του». Αυτό το υποκριτικό ελληνικό κράτος.

Η Μάργκαρετ Θάτσερ θα υπομειδιούσε: Πώς αλήθεια οι Ελληνες επίγονοί της ομνύουν στην ελευθερία της αγοράς και, ταυτόχρονα, υιοθετούν α λα καρτ την ιδέα του «κράτους-γκουβερνάντα»;

Κι όμως, αυτό που μοιάζει με «ελληνικό παράδοξο» είναι ίσως η επιτομή του νεοφιλελευθερισμού: καταστολή στη σκέψη, περιστολή της ελευθερίας, ασύστολη λιτότητα. Κι ίσως ο «Τζόκερ» τους τρομάζει τόσο πολύ γιατί συνομιλεί με τους Τζόκερ εντός μας.

Λ. Μενδώνη: «Υπερέβησαν το όριο των αρμοδιοτήτων τους... έλεγχος δεν σημαίνει ότι αυτομάτως φωνάζεις δυνάμεις καταστολής»

Η υπουργός Πολιτισμού παραδέχτηκε ότι τα τελευταία 15 χρόνια δεν είχε γίνει αντίστοιχος έλεγχος, ενώ μίλησε για καταγγελίες από εταιρείες διανομής

Της Βασιλικής Τζεβελέκου

Με τέτοια διαφήμιση στην ταινία «Joker», το επόμενο διάστημα θα ψάχνουν εισιτήριο και δεν θα βρίσκουν οι θεατές. Οσο για τους ανηλίκους -αφού στη χώρα μας η αρμόδια επιτροπή του υπουργείου Πολιτισμού έκρινε ότι είναι κατάλληλη άνω των 18 ετών, άσχετα αν ψηφίζουν στα 17- έχουν τους τρόπους τους να τη βρουν, να τη δουν, να προβληματιστούν, να συζητήσουν... Παίζουν την τεχνολογία στα δάχτυλα.

Το αδιαχώρητο χθες στο αμφιθέατρο της Μπουμπουλίνας, όπου όλοι περίμεναν τις εξηγήσεις από την αρμόδια υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη. Και τι μάθαμε; Οτι οι δύο υπάλληλοι του υπουργείου Πολιτισμού «υπερέβησαν το όριο των αρμοδιοτήτων τους».

Την πληροφορία διά στόματος του προϊστάμενου της Διεύθυνσης Σύγχρονου Πολιτισμού στο ΥΠΠΟΑ, Μάριου Κωστάκη, ότι οι «συγκεκριμένες καταγγελίες ξεκίνησαν από εταιρεία διανομής» καθώς και ότι στο υπουργείο Πολιτισμού τέσσερις επιτροπές γνωμοδοτούν για την καταλληλότητα των ταινιών.

Τα μέλη των επιτροπών έχουν δικαίωμα ελέγχου αλλά δεν μάθαμε σε ποιο σημείο μπορούν να φτάσουν βάσει του νόμου. Οι εξηγήσεις που δόθηκαν ήταν ασαφείς για την υπόθεση που θα διαλευκανθεί στην ένορκη διοικητική εξέταση (ΕΔΕ) που διατάχθηκε.

«Προσωπικά εγώ και ο γενικός γραμματέας (σ.σ. Σύγχρονου Πολιτισμού Νικόλας Γιατρομανωλάκης) καταδικάζουμε απερίφραστα τον χειρισμό της υπόθεσης. Ομολογώ ότι με ενοχλεί η εικόνα να δημιουργούνται προβλήματα από δυνάμεις καταστολής σε ανήλικα παιδιά και στις οικογένειές τους» είπε η υπουργός Πολιτισμού που παρέθεσε το ιστορικό της υπόθεσης.

Διευκρίνισε ότι οι δύο υπάλληλοι που πραγματοποίησαν τον έλεγχο είναι μέλη της Πρωτοβάθμιας Γνωμοδοτικής Επιτροπής και με το ειδικό δελτίο που διαθέτουν έχουν τη δυνατότητα ελευθέρας εισόδου «για την άσκηση ελέγχου αποκλειστικώς στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους» και εξήγησε: «Το θεσμικό πλαίσιο αυτό εκδίδεται κατ’ εξουσιοδότηση του Ν.3905/2005 “Ενίσχυση και ανάπτυξη της κινηματογραφικής τέχνης” του νόμου για τον κινηματογράφο τού 2010. Είναι μία απόφαση του υπουργού Πολιτισμού του 2011, η οποία αναθεωρείται το 2014 από τον τότε υπουργό Πολιτισμού (σ.σ. εννοεί τον Πάνο Παναγιωτόπουλου ή τον Κώστα Τασούλα), χωρίς όμως στο συγκεκριμένο εδάφιο να υπάρχει η παραμικρή αλλαγή». Για το συγκεκριμένο περιστατικό η δική της εξήγηση ήταν ότι «οι συγκεκριμένες δύο κυρίες υπερέβησαν το όριο των αρμοδιοτήτων τους», αφού όπως είπε «έλεγχος δεν σημαίνει ότι αυτομάτως φωνάζεις δυνάμεις καταστολής. [...] Μπορούν να ελέγξουν, για παράδειγμα, τον αιθουσάρχη, αν πραγματικά ζητάει ταυτότητες για την είσοδο ανηλίκων στην αίθουσα».

Η κ. Μενδώνη άσκησε κριτική -φυσικά- στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ που δεν διόρθωσε το θεσμικό πλαίσιο και σημείωσε ότι είχε γνώση η τέως γ.γ. του ΥΠΠΟΑ Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη καθώς εκείνη υπέγραφε τα ειδικά δελτία.

Σε δήλωσή της πάντως η κ. Βλαζάκη αναφέρει: «Μετά την πανελλήνια ανεπανόρθωτη έκθεση του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, τις αντιφατικές δηλώσεις και πληροφορίες από διαφορετικές πηγές και τη συνήθη αποποίηση και μετακύλιση ευθυνών, η απόπειρα χειραγώγησης της κοινής γνώμης που επιχειρείται για το θέμα με λογικές ακροβασίες και επικίνδυνα άλματα μόνο γέλιο προκαλούν, ηχηρό, παρατεταμένο και απελπισμένο, σαν του Τζόκερ. Είναι πρόδηλος ο σκοπός της παραπλάνησης διά της εμμονικής στοχοποίησης της προηγούμενης ηγεσίας, προς αποφυγή ευθυνών από τις αλλεπάλληλες γκάφες της τωρινής, καθώς και διά της αναζήτησης αποδιοπομπαίου τράγου στα πρόσωπα των δύο υπαλλήλων. Εξάλλου, η απουσία ανάλογων περιστατικών κατά τα προηγούμενα 4,5 χρόνια είναι αρκούντως εύγλωττη».

Προκειμένου να διαλευκανθεί η υπόθεση διατάχθηκε ΕΔΕ, καθώς οι πληροφορίες είναι αντικρουόμενες αν οι δύο υπάλληλοι είχαν ενημερώσει την αρμόδια διευθύντρια Παραστατικών Τεχνών και Κινηματογραφίας Μαργαρίτα Αλεξομανωλάκη.

Η «Εφ.Συν.» προσπάθησε να επικοινωνήσει μαζί της αλλά δεν κατέστη δυνατό. Πρόκειται για πρόσωπο που ανήκει στον συγγενικό κύκλο του τέως υφυπουργού Πολιτισμού Κώστα Στρατή και επιχειρήθηκε -μέσω δημοσιευμάτων- η ανάμειξή της.

Αυτό ωστόσο που μάθαμε από έγκυρες πηγές είναι ότι η κ. Αλεξομανωλάκη ενημερώθηκε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το βράδυ της Κυριακής. Κάτι που απάντησε όταν ρωτήθηκε και ο κ. Γιατρομανωλάκης: «Η κ. Αλεξομανωλάκη δεν είχε επικοινωνήσει το διάστημα αυτό με τις κυρίες. Αυτό μου είπε».

Παρά τις επίμονες ερωτήσεις μέχρι ποιο σημείο μπορούν να ασκήσουν έλεγχο τα μέλη των επιτροπών κι αν δικαιούνται να καλέσουν την Αστυνομία, η κ. Μενδώνη δεν διευκρίνισε. «Εχω την πληροφορία από την Αστυνομία ότι η μία στην κατάθεσή της λέει ότι προφορικά είχε ενημερώσει την τμηματάρχη της... Αυτό έχω σαν πληροφορία...» και ανέφερε ότι τα τελευταία 15 χρόνια δεν είχε γίνει αντίστοιχος έλεγχος.

Επικίνδυνα περιστατικά για τη δημοκρατία μας

Του Γιώργου Γαβρίλη*

Οσα απίστευτα διαδραματίστηκαν το Σαββατοκύριακο στους δύο κινηματογράφους με τους υπαλλήλους του ΥΠ.ΠΟ. σε ρόλο «παιδονόμων» ή φρουρών της ηθικής και διαπαιδαγώγησης της νεολαίας, εκτός από τη γελοιότητα αναδεικνύουν κάτι πιο επικίνδυνο.

Η επιστροφή της Ν.Δ. στην κανονικότητα γίνεται πάνω στο έδαφος μιας βαθιά συντηρητικής στροφής της κοινωνίας, γίνεται στη βάση μιας καρικατούρας του τρίπτυχου «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια».

Σ’ αυτόν τον νοσηρό νεοσυντηρητισμό, που στοιχεία του εύκολα μπορούμε να διακρίνουμε σ’ όλο τον δυτικό κόσμο, αντιλήψεις που βρίσκονταν στο περιθώριο και ήταν σαφώς μειοψηφικές, βρίσκουν νομιμοποίηση και χώρο δημόσιας έκφρασης και οι φυσικοί φορείς τους (δημόσιοι υπάλληλοι, αστυνομικοί στη συγκεκριμένη περίπτωση) βλέπουν «ιστορική ευκαιρία» να ξανακερδίσουν ρόλους, αρμοδιότητα και εξουσία. Ο παιδονόμος λογοκριτής, ο ακοίμητος φρουρός των ηθών και της διάπλασης των Ελληνοπαίδων επανακάμπτει γιατί η κυρίαρχη πολιτική άποψη της Ν.Δ. τούς ενθαρρύνει και τους προτρέπει.

Αυτή η συντηρητική αναδίπλωση έχει πολιτικό πρόσημο και ρίχνει λίπασμα σ’ όλες εκείνες τις απόψεις που «ξαφνικά αποκτούν ευρύτερα κοινωνικά ακροατήρια τάξης και ηθικής». «Τάξις και ηθική» αναφώνησε ο δήμαρχος στο Κολοκοτρονίτσι, «κανονικότητα» εκφωνεί η Ν.Δ., κλείνοντας το μάτι σ’ ό,τι πιο συντηρητικό θεωρώντας ότι ήρθε η ώρα για τη μεγάλη επιστροφή.

Το περιστατικό αυτό που εμπλέκει την ΕΛ.ΑΣ. και τη Δικαιοσύνη, αφού θεώρησαν ότι πρέπει να πάρουν σοβαρά τις καταγγελίες, διότι αυτό προβλέπει το «γράμμα του νόμου», δείχνει πως απαρχαιωμένα νομοθετικά πλαίσια όταν ξεμένουν, πάντα υπάρχει κίνδυνος την κατάλληλη στιγμή να ενεργοποιηθούν και να αρχίσουν να παράγουν πολιτικά αποτελέσματα και να εγγράφουν συντηρητικές υποθήκες στη συνείδηση της κοινωνίας.

Από την άποψη αυτή, αυτό το θέμα του «Joker» μπορεί να γίνει αφορμή για να ξανασκεφτούμε για την ποιότητα της δημοκρατίας σ’ αυτήν τη χώρα.

*πρώην αντιπεριφερειάρχης Πειραιά

 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Σκηνές εποχών σκοταδισμού σε σινεμά της Αθήνας
Υπάλληλοι του υπουργείου Πολιτισμού καλούν την αστυνομία να απαγορεύσει σε ανηλίκους την είσοδο στην ταινία «Τζόκερ». Το υπουργείο διαψεύδει ότι έδωσε εντολή.
Σκηνές εποχών σκοταδισμού σε σινεμά της Αθήνας
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Εσπασε» η ραχοκοκαλιά της ελληνικής κοινωνίας
Η συρρίκνωση της μεσαίας τάξης είναι το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης που παρουσιάζει αποκλειστικά η «Εφ.Συν.». Κορυφαία αιτία αυτής της επιδείνωσης, σύμφωνα με την ILO, η μείωση του αριθμού των δημοσίων...
«Εσπασε» η ραχοκοκαλιά της ελληνικής κοινωνίας
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Μοναδικά παραδείγματα ταξικής αλληλέγγυας δράσης»
Κάθε φορά που γίνονται εκλογές τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα οι ξένοι ρεπόρτερ επιστρέφουν σαν τα διαβατάρικα πουλιά. Συνάδελφοι από όλο τον κόσμο καταφθάνουν στην Αθήνα, για να καταγράψουν τις πολιτικές...
«Μοναδικά παραδείγματα ταξικής αλληλέγγυας δράσης»
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Για όλα (δεν...) φταίει ο ΣΥΡΙΖΑ
Τι είπαν χθες το πρωί και πώς «αναγκάστηκαν» να ανακαλέσουν οι βουλευτές της Ν.Δ. Ντ. Μπακογιάνη και Κων. Μπογδάνος ● Για ψευδείς και ανυπόστατες πληροφορίες μίλησε η εκ των θιγομένων, τέως γ.γ. του ΥΠΠΟΑ,...
Για όλα (δεν...) φταίει ο ΣΥΡΙΖΑ
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Τον γύρο του κόσμου κάνει το μεγάλο ρεζιλίκι με τον Joker
Διεθνή καριέρα κάνει η τραγελαφική υπόθεση του «Joker». Το ισπανικό ειδησεογραφικό πρακτορείο Efe και τρεις ισπανικές εφημερίδες, η ABC, η La Vanguardia και η El Periodico, είχαν προχθές ρεπορτάζ για το θέμα...
Τον γύρο του κόσμου κάνει το μεγάλο ρεζιλίκι με τον Joker
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ποιος φοβάται τον Joker;
Η ταινία που κόβει εισιτήρια και διχάζει. Τετρασέλιδο αφιέρωμα της «Εφημερίδας των Συντακτών». Όλο το ρεπορτάζ, άρθρα, μαρτυρία αναγνώστριας της εφημερίδας.
Ποιος φοβάται τον Joker;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας