Ευρωπαίοι, μην ξεχνάτε την τρίτη ηλικία

Η Αλιες Ρόουζ, ιστορικός τέχνης, εργαζόταν στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης. Η μητέρα της έπασχε από Αλτσχάιμερ και είχε φτάσει να χρησιμοποιεί μόλις 10-20 λέξεις στην καθημερινή της επικοινωνία. Μια μέρα που είχε να ξεναγήσει ένα σχολείο με μικρά παιδιά σκέφτηκε να πάει μαζί με τη μητέρα της για να κάνει και αυτή μια βόλτα.

«Και, ω του θαύματος, μέσα από την εμπειρία αυτή επανήλθε το λεξιλόγιό της. Μπορούσε πια να μιλάει, να σχολιάζει τους πίνακες, όπως έκαναν και τα μικρά παιδιά. Η τέχνη την ξεκλείδωσε, ήταν τόσο έντονα τα ερεθίσματα».

Αυτό το παράδειγμα χρησιμοποίησε η επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Αννα Παγοροπούλου για να μιλήσει για τις «μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις σε άτομα τρίτης ηλικίας» και τη δουλειά που πραγματοποιούν σε Κέντρα Ημέρας για ηλικιωμένους, πολλοί εκ των οποίων αντιμετωπίζουν νευροεκφυλιστικές, πνευματικές ή ψυχικές ασθένειες.

Μίλησε ακόμη για ασκήσεις διανοητικής ενδυνάμωσης που θα μπορούσαν να αφορούν μόνο τα πρώιμα στάδια της άνοιας αλλά και τη θεραπευτική χρήση της μουσικής που βοηθάει ανθρώπους που έχουν ξεχάσει να μιλούν και τους δίνει τη δυνατότητα να τραγουδήσουν έναν στίχο ακόμη και μια-δυο στροφές από αγαπημένα τους τραγούδια, καταφέρνοντας να θυμηθούν τα λόγια.

Η επίκουρη καθηγήτρια τοποθέτησε την τέχνη σε ρόλο κεντρικού συμμάχου για τις ασθένειες του γήρατος όπως είναι η άνοια, η κατάθλιψη και το συγχυτικό σύνδρομο, δίνοντας ακόμη το εύρος των ψυχικών ασθενειών υπό το πρίσμα των επιστημόνων που τις παρακολουθούν λέγοντας ότι από τον 20ό αιώνα, που είχε χαρακτηριστεί «αιώνας του άγχους», τη σκυτάλη πήρε η κατάθλιψη τον 21ο αιώνα.

Στην ημερίδα «Βελτιώνοντας τα δίκτυα επαγγελματιών ψυχικής υγείας για τους ηλικιωμένους στην Ευρώπη», που πραγματοποιήθηκε στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός» στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Αrpa, ειπώθηκαν και άλλα σημαντικά για το πόσο ανέτοιμες είναι οι κοινωνίες αλλά και οι υπηρεσίες να διαχειριστούν την πρόκληση που συνιστά η γήρανση του πληθυσμού, που γιγαντώνεται με γεωμετρική πρόοδο.

Τα στοιχεία

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η υπεύθυνη του προγράμματος από το Ινστιτούτο Υγείας του Λουξεμβούργου, δρ Ιζαμπέλ Ερνενς:

● Το 2050, το 1/3 των Ευρωπαίων θα είναι άνω των 65 ετών, ενώ ένας Ευρωπαίος στους 10 θα είναι πάνω από τα 85.

● Παγκοσμίως, στο διάστημα 2015-2050, σχεδόν θα διπλασιαστεί το ποσοστό των άνω των 60 ετών από 12% σε 22%, αγγίζοντας τα δύο δισεκατομμύρια ανθρώπους από 900 εκατομμύρια που ήταν πριν από τέσσερα χρόνια.

● Σήμερα υπάρχουν 125 εκατομμύρια άνθρωποι άνω των 80 ετών. Το 2050 σε αυτήν την ηλικιακή βαθμίδα θα υπάρχουν πάνω από 434 εκατομμύρια άνθρωποι, με το 80% εξ αυτών να ζει σε φτωχές και μεσαίων εισοδημάτων χώρες.

● Στην Ευρώπη, η κάμψη των γεννήσεων θα έχει αποτέλεσμα τη σταδιακή ανατροπή της πυραμίδας που έχει στη βάση της τους νέους και στην κορυφή της τους ηλικιωμένους, καθώς η πορεία προς την κορυφή θα επεκτείνεται σε βάρος της βάσης που θα συρρικνώνεται.

«Η μεγάλη πρόκληση είναι να διασφαλιστεί ότι τα συστήματα υγείας είναι έτοιμα για αυτή τη δημογραφική αλλαγή, αλλά και για τις ψυχικές, πνευματικές και νευρολογικές διαταραχές, που αποτελούν σήμερα το 6,6% των δυσλειτουργιών στα άτομα άνω των 65 ετών, εκ των οποίων το 15% υποφέρει από πνευματικές διαταραχές. Στόχος του προγράμματος είναι, μέσα από τη συνεργασία, να αναπτύξουμε μια στρατηγική για την αντιμετώπιση των αναγκών αυτού του ευάλωτου πληθυσμού, να βελτιώσουμε τις πρακτικές και να σταθούμε με επάρκεια απέναντι στα προβλήματα αυτών των ανθρώπων που συχνά χρειάζονται χρόνια φροντίδα από γιατρούς, νοσοκόμους, ψυχιάτρους, εργοθεραπευτές και πολλούς επαγγελματίες αλλά και στήριξη για τη φροντίδα στο σπίτι…» παρατήρησε η κ. Ερνενς.

Σοβαρά κενά

Στην ημερίδα έγιναν παρεμβάσεις από πανεπιστημιακούς και επαγγελματίες ψυχικής υγείας από τις χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα και αναδείχτηκαν η ελλιπής μελέτη του θέματος, τα κενά στις πολιτικές υγείας αλλά και στην πλαισίωση των φροντιστών των ασθενών, που στη χώρα μας αποτελούνται κυρίως από συζύγους και παιδιά ασθενών οι οποίοι επωμίζονται δυσβάσταχτο οικονομικό, προσωπικό και ψυχολογικό βάρος.

Παράλληλα αναφέρθηκε το έργο των Κέντρων Ημέρας και παρουσιάστηκαν παραδείγματα για να γεφυρώσουν την έλλειψη κατανόησης μεταξύ των πασχόντων -που σταδιακά εκπίπτουν διανοητικά, εκδηλώνοντας συχνά και προβλήματα συμπεριφοράς- και αυτών που τους συντρέχουν.

Ακόμη, διατυπώθηκαν προτάσεις για την εκπαίδευση των γιατρών προκειμένου να μπορούν να εντοπίζουν την κατάθλιψη και την πνευματική απώλεια σε πρώιμα στάδια, για έγκαιρη παροχή βοήθειας, για την πρόσβαση σε ένα διεπιστημονικό σύστημα φροντίδας και υποστήριξης, εξατομικευμένο και με τοπικό χαρακτήρα.

◼ Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα ARPA-AGEING δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Εrasmus+ με εταίρους από πέντε ευρωπαϊκές χώρες -Βέλγιο, Γαλλία, Ελλάδα, Λουξεμβούργο, Ρουμανία- και από ποικίλα επαγγελματικά πλαίσια, με στόχο τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου επαγγελματιών ψυχικής υγείας για άτομα τρίτης ηλικίας. Η ημερίδα διοργανώθηκε στο πλαίσιο της διάχυσης του προγράμματος από το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Κέντρο Ψυχικής και Παιδαγωγικής Υποστήριξης (ΚεΨυΠΥ).