Mε μια σημαντική απόφαση το Συμβούλιο της Επικρατείας καταδίκασε το υπουργείο Παιδείας για «παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας», κρίνοντας ότι παρανόμησε καθυστερώντας επί δύο χρόνια να θεσπίσει και να εισαγάγει το εναλλακτικό μάθημα της Ηθικής για όσους απαλλάσσονται από το μάθημα των Θρησκευτικών.
Ετσι με αυτή την απόφαση το ΣτΕ κλείνει μια μακροχρόνια δικαστική διαμάχη που ξεκίνησε το 2017, βάζει φρένο στην πολυετή αδράνεια του υπουργείου, εκθέτει την πολιτεία για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε το δικαίωμα χιλιάδων μαθητών να απαλλάσσονται από τα Θρησκευτικά χωρίς να τιμωρούνται με «κενές ώρες» και ανοίγει τον δρόμο για μαζικές αγωγές αποζημίωσης κατά του Ελληνικού Δημοσίου.
Συγκεκριμένα η αναγνώριση της «παράλειψης οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας» ανοίγει τον δρόμο για αγωγές, με γονείς και μαθητές να διεκδικούν χρηματική αποζημίωση για την ηθική βλάβη που υπέστησαν. Στο επίκεντρο των διεκδικήσεων βρίσκεται το γεγονός ότι για τρία σχολικά έτη στερήθηκαν ένα μάθημα που θα σεβόταν τη συνείδησή τους και θα τους ενέτασσε ισότιμα στο σχολικό πρόγραμμα.
Ισότιμη
Ολα ξεκίνησαν το 2017, όταν δύο οικογένειες ζήτησαν από το υπουργείο Παιδείας να παρέχει στα παιδιά τους εναλλακτικό μάθημα αντί των Θρησκευτικών προκειμένου να διασφαλιστεί η ισότιμη και ολοκληρωμένη εκπαίδευσή τους. Τότε το υπουργείο απάντησε πως η μόνη λύση είναι τα παιδιά που δεν παρακολουθούν Θρησκευτικά να παρακολουθούν ξανά μαθήματα που είχαν ήδη διδαχθεί.
Σε συνέχεια αυτού, και αφού οι οικογένειες είχαν κινηθεί νομικά, το 2019 με αποφάσεις της Ολομέλειας το ΣτΕ είχε ξεκαθαρίσει το πλαίσιο, κρίνοντας πως τα Θρησκευτικά μπορούν να έχουν ορθόδοξο περιεχόμενο, αλλά μόνο για όσους το επιλέγουν. Για όλους τους υπόλοιπους το κράτος έχει υποχρέωση να προσφέρει ένα ισότιμο μάθημα, χωρίς θρησκευτικό πρόσημο, ώστε οι μαθητές να μη στιγματίζονται ούτε να μένουν εκτός εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Καθυστέρηση
Ωστόσο, παρά τη σαφή αυτή απόφαση, το υπουργείο Παιδείας άφησε το ζήτημα να χρονίζει και για δύο ολόκληρα χρόνια μαθητές που είχαν νόμιμα απαλλαγεί από τα Θρησκευτικά βρέθηκαν χωρίς εναλλακτικό μάθημα, αφού το υπουργείο καθυστέρησε να προχωρήσει στη θέσπιση του μαθήματος Ηθικής. Η κατάσταση αυτή οδήγησε γονείς και μαθητές ξανά στα δικαστήρια. Αυτή τη φορά το ΣτΕ δεν άφησε περιθώρια παρερμηνειών, καθώς με δύο αποφάσεις τον Δεκέμβριο του 2025 (2417/2025 και 2418/2025) η 7μελής σύνθεση του Γ’ Τμήματος έκρινε ότι το υπουργείο Παιδείας παραβίασε σαφείς δεσμεύσεις του δικαστηρίου, σύμφωνα με τις οποίες όφειλε να είχε οργανώσει το εναλλακτικό μάθημα μέχρι τη λήξη του σχολικού έτους 2022-2023.
Ωστόσο, παρά τις σαφείς προθεσμίες που είχαν τεθεί από την Ολομέλεια του Ανώτατου Δικαστηρίου, η Διοίκηση δεν προχώρησε σε καμία ουσιαστική ενέργεια για την εφαρμογή του μέτρου, αφήνοντας τους μαθητές χωρίς ουσιαστικό εκπαιδευτικό αντικείμενο.
Οι αποφάσεις του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου ικανοποιούν αιτήσεις ακύρωσης που είχαν κατατεθεί από γονείς και μαθητές ήδη από το 2023, επισημαίνοντας τη σοβαρή παράλειψη του υπουργείου να συμμορφωθεί με τις δικαστικές αποφάσεις. Αξίζει να σημειωθεί πως ακόμα και το ΦΕΚ που εκδόθηκε τον Νοέμβριο του 2025, αντί να αποκαθιστά την παρανομία, μεταθέτει την έναρξη του μαθήματος της Ηθικής για το 2026-2027 παρατείνοντας ουσιαστικά την παραβίαση των δικαιωμάτων των μαθητών.
Σημειώνεται δε ότι από το 2022 η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα γνωμοδότησε πως η απαλλαγή από το μάθημα των Θρησκευτικών δεν αφορά μόνο τη θρησκευτική συνείδηση, αλλά οποιονδήποτε λόγο έχει σχέση με κοσμοθεωρητικές αντιλήψεις, ενώ δεν χρειάζεται ο μαθητής να δηλώσει τι πιστεύει και τι όχι, αρκεί να επικαλεστεί «λόγους συνείδησης».
Παραβίαση του ανθρώπινου δικαιώματος στην εκπαίδευση
Βασίλης Σωτηρόπουλος δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, συνήγορος οικογενειών
Είναι μία από τις σπάνιες φορές που το Συμβούλιο της Επικρατείας καταδίκασε το κράτος ότι έχει παραλείψει οφειλόμενη νόμιμη ενέργεια και συγκεκριμένα είναι η πρώτη φορά στην ιστορία της Δικαιοσύνης που καταδικάζεται το υπουργείο Παιδείας επειδή δεν έχει οργανώσει ένα συγκεκριμένο μάθημα σε όλες τις σχολικές βαθμίδες.
Οι μαθητές που έχουν απαλλαγεί από το μάθημα των Θρησκευτικών είχαν νόμιμο δικαίωμα να παρακολουθούν το μάθημα Ηθικής ήδη από το σχολικό έτος 2023-2024. Αυτή η κενή ώρα λοιπόν που το κράτος επί τρία σχολικά έτη άφησε τους απαλλασσόμενους χωρίς μάθημα είναι παραβίαση του ανθρώπινου δικαιώματος στην εκπαίδευση.
Ηδη εκπροσωπώ ως δικηγόρος στα διοικητικά δικαστήρια οικογένειες που διεκδικούν την αποζημίωσή τους από αυτή την παράλειψη του κράτους. Πέρσι είχαμε κερδίσει στα διοικητικά δικαστήρια σημαντικές αποζημιώσεις, άνω των 10.000 ανά οικογένεια, για τη μη νόμιμη απαλλαγή των μαθητών από τα Θρησκευτικά.
Χρησιμοποιώντας λοιπόν αυτό το δικαστικό προηγούμενο, φέτος επανερχόμαστε αξιώνοντας από το κράτος την καταβολή αντίστοιχων αποζημιώσεων και για όσα παιδιά στερήθηκαν το μάθημα Ηθικής για την προηγούμενη τριετία. Ταυτόχρονα παρακολουθούμε στενά και κατά πόσον το υπουργείο θα είναι έτοιμο να προσφέρει όντως το μάθημα Ηθικής κατά το νέο σχολικό έτος 2026-2027. Εάν έχουμε πάλι παραλείψεις, θα ακολουθήσουν και τότε τα νόμιμα.
