Αν πίστευε κανείς το κοινό δελτίο Τύπου που έβγαλαν την Παρασκευή ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης και ο υπουργός Υγείας Αδωνις Γεωργιάδης, θεσμοθετείται με ΚΥΑ «νέο πλαίσιο για τη διαπίστωση της ανηλικότητας αιτούντων άσυλο».
«Στόχος της ρύθμισης είναι η εξασφάλιση της ορθής καταγραφής και η ενίσχυση της διαφάνειας στις διαδικασίες υποδοχής και εξέτασης αιτημάτων ασύλου», αναφέρει η κοινή ανακοίνωση. Ενώ και ο κ. Πλεύρης παρουσιάζει τη ρύθμιση σαν να αποτελεί προσωπικό του στοίχημα:
Η διαπίστωση
«Από την πρώτη στιγμή που ανέλαβα υπουργός εξήγγειλα την ανάγκη για αξιόπιστο έλεγχο για την ανηλικότητα όσων πολιτών τρίτων χωρών το δηλώνουν. Με την υφυπουργό Σέβη Βολουδάκη δουλέψαμε προς αυτήν την κατεύθυνση και με τον υπουργό Υγείας Αδωνι Γεωργιάδη υπογράψαμε την ΚΥΑ που πλέον διασφαλίζει με τον πιο επιστημονικά άρτιο τρόπο τον έλεγχο της ακρίβειας όσων δηλώνουν ανήλικοι. Πλέον όποιος δηλώνει ψευδώς ανήλικος θα έχει συνέπειες και όποιος αρνείται τον έλεγχο θα τεκμαίρεται ενήλικος και θα οδηγείται στις δομές ενηλίκων».
Αλλά τα πράγματα δεν είναι έτσι ακριβώς. Γιατί διαδικασία διαπίστωσης της ηλικίας των ασυνόδευτων ανηλίκων υπάρχει ήδη στην Ελλάδα τουλάχιστον από το 2020, και μάλιστα είναι σχεδόν η ίδια με την τωρινή των Πλεύρη – Γεωργιάδη, με ορισμένες βέβαια διαφορές που έχουν ιδιαίτερη σημασία. Πρόκειται για την ΚΥΑ 9889/2020 που υπογράφηκε στις 4 Αυγούστου 2020 από τους τότε υπουργούς Υγείας Βασίλη Κικίλια και Μετανάστευσης και Ασύλου Νότη Μηταράκη.
Από τότε ισχύει η πρόβλεψη ότι σε περίπτωση αμφιβολίας για την ηλικία του ασυνόδευτου ανηλίκου, σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας υποδοχής και ασύλου προκύψει αυτή η αμφιβολία, ενημερώνεται άμεσα ο διοικητής της δομής φιλοξενίας του ασυνόδευτου (εγγράφως πλέον σύμφωνα με την τωρινή ΚΥΑ) ή ο διοικητής της Υπηρεσίας Υποδοχής και Ταυτοποίησης ή ο διοκητής της Υπηρεσίας Ασύλου, αν η αφμιβολία προκύψει κατά το στάδιο της συνέντευξης για το άσυλο, και παραπέμπεται ο ασυνόδευτος ανήλικος σε διαδικασία διακρίβωσης της ηλικίας του.
Η διαδικασία γίνεται σε τρία στάδια: 1. ιατρική αξιολόγηση της σωματικής ανάπτυξης μακροσκοπικών χαρακτηριστικών (ύψος, βάρος, φωνή και τριχοφυΐα, κατόπιν κλινικής εξέτασης και λήψης ιατρικού ιστορικού) 2) ψυχοκοινωνική αξιολόγηση από ψυχολόγο ή κοινωνικό λειτουργό, 3. ακτινογραφία αριστερού καρπού και άκρας χειρός για τον προσδιορισμό της οστικής ηλικίας του αιτούντος.
Η συναίνεση
Και τα τρία στάδια προβλέπονταν και στην ΚΥΑ του 2020, μόνο που τότε η διαδικασία προέβλεπε ότι θα γινόταν το επόμενο στάδιο μόνο εφόσον κατά την εξέταση των προηγούμενων παρέμενε η αμφιβολία. Η τωρινή ΚΥΑ προβλέπει ότι θα γίνονται υποχρεωτικά και τα τρία στάδια (χωρίς να εμποδίζει το να θεωρείται ολοκληρωμένη η διαδικασία η παράλειψη ενός σταδίου αν δεν υπάρχουν για παράδειγμα διαθέσιμες ειδικότητες ή μέσα). Σε περίπτωση διαφορετικού αποτελέσματος μεταξύ των τριών σταδίων, υπερισχύει το συμπέρασμα της ακτινογραφίας.
Σε περίπτωση που υπάρχει γραπτή άρνηση συναίνεσης του ασυνόδευτου ανηλίκου για να υποβληθεί στη διαδικασία, αυτό δεν εμποδίζει την ολοκλήρωση της εξέτασης του αιτήματος ασύλου. Σε περίπτωση που και μετά τη διαδικασία εξακρίβωσης της ηλικίας παραμένουν αμφιβολίες, τότε ο πρόσφυγας θα θεωρείται ενήλικας. Στην ΚΥΑ του 2020 αν παρέμενε αμφιβολία, τότε ο πρόσφυγας θεωρούταν ανήλικος, μετρουσε δηλαδή υπέρ της μη ενηλικίωσης.
«Ηθικά προβλήματα»
«Πλέον όποιος δηλώνει ψευδώς ανήλικος θα έχει συνέπειες και όποιος αρνείται τον έλεγχο θα τεκμαίρεται ενήλικος και θα οδηγείται στις δομές ενηλίκων», σημείωσε ο κ. Πλεύρης.
Η νέα ΚΥΑ γεννά προβληματισμό για τους πραγματικούς στόχους του υπουργείου, δεδομένων της αντιπροσφυγικής ρητορικής του κ. Πλεύρη αλλά και των πρόσφατων νομοθετημάτων για την τρίμηνη αναστολή ασύλου και του νομοσχεδίου για την ποινικοποίηση της παράτυπης διαμονής, που έχουν δεχτεί σφοδρή κριτική για αυθαίρετες διατάξεις που κινούνται εκτός του διεθνούς και του ευρωπαϊκού δικαίου.
«Το νέο πλαίσιο για τον προσδιορισμό ηλικίας στην Ελλάδα φαίνεται να επιδιώκει “αντικειμενικότητα”, αλλά στην ουσία, όταν δεν μπορεί να εφαρμοστεί μια ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη διαδικασία (απουσία ή έλλειψη μιας ολοκληρωμένης και εκπαιδευμένης ομάδας), δημιουργεί σοβαρά και ηθικά προβλήματα. Αντί να προστατεύει τα παιδιά, υπάρχει κίνδυνος να τα εκθέσει σε ακόμη μεγαλύτερους κινδύνους» σημειώνει μιλώντας στην «Εφ.Συν.» ο επικεφαλής της INTERSOS HELLAS Απόστολος Βεΐζης, που υλοποιεί το πρόγραμμα Protection for All Minors σε συνεργασία με το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού από τον Αύγουστο του 2022.
