«Για να πιουν τον καφέ τους ο Σαμαράς και ο Δένδιας στην Ομόνοια τον Σεπτέμβριο του 2012, οι αστυνομικοί δούλευαν όλη νύχτα για να καθαρίσουν το κέντρο της Αθήνας και να φέρουν τον κόσμο στα προάστια».
Ο Βασίλης Ντούμας, ανώτερος αξιωματούχος του Σωματείου Ειδικών Φρουρών, μίλησε στη διεθνή οργάνωση Human Rights Watch που διερεύνησε τις πρακτικές της ΕΛ.ΑΣ. απέναντι σε περιθωριοποιημένους ανθρώπους που ζουν στο κέντρο της Αθήνας.
Η επίσκεψη
Ο αξιωματούχος αναφέρεται στην επίσκεψη που έκαναν στην Ομόνοια τον Σεπτέμβριο του 2012 ο τέως πρωθυπουργός και ο τότε υπουργός Προστασίας του Πολίτη, μπροστά στην τηλεοπτική κάμερα, όπου διαπίστωσαν «δραματική βελτίωση» του κέντρου.
Οπως φαίνεται, για να κατασκευαστεί αυτή η εικόνα, η αστυνομία εφάρμοσε λίγο πιο εντατικά τη συστηματική πρακτική των προσαγωγών εναντίον ευάλωτων ανθρώπων, πρακτική που παραβιάζει κατάφωρα τις προϋποθέσεις του νόμου και παρεμποδίζει προκλητικά το έργο φορέων που εργάζονται για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας και παρέχουν κοινωνική μέριμνα στους ευάλωτους.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης «Καταχρηστικές πρακτικές της αστυνομίας κατά των περιθωριοποιημένων ατόμων: στο στόχαστρο οι άστεγοι, οι χρήστες ναρκωτικών και τα εκδιδόμενα άτομα στην Αθήνα» που δημοσιοποίησε χτες η οργάνωση σε συνέντευξη Τύπου στο ξενοδοχείο «Τιτάνια».
Οι συνεντεύξεις
Η έκθεση βασίζεται, μεταξύ άλλων, σε συνεντεύξεις με 44 ευάλωτα άτομα που ζουν στο κέντρο της Αθήνας από τον Ιούλιο μέχρι τον Δεκέμβριο του 2014, περίοδο εφαρμογής της επιχείρησης «Θησέας» για την καταπολέμηση της εγκληματικότητας στην περιοχή (η δήλωση του κ. Ντούμα για την επίσκεψη Σαμαρά και Δένδια στην Ομόνοια έγινε για τις ανάγκες της έκθεσης, αλλά δεν περιλαμβάνεται στο τελικό κείμενο, καθώς αφορά προγενέστερη περίοδο).
Από όσους ευάλωτους συμμετείχαν στην έρευνα, 36 δήλωσαν ότι η αστυνομία τούς σταματούσε σχεδόν καθημερινά και 25 ότι τους είχαν σταματήσει περισσότερες από μία φορά την ίδια ημέρα.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι προσαχθέντες δεν οδηγούνταν στο πλησιέστερο αστυνομικό τμήμα, αλλά πολλά χιλιόμετρα μακριά, στον Ασπρόπυργο, στην Αμυγδαλέζα, στο Ελληνικό, στο Μαρούσι και αλλού, από όπου τους έπαιρνε πολλή ώρα να γυρίσουν στο κέντρο, όπου ζούσαν.
Ολα δείχνουν πως σκοπός δεν ήταν η εξακρίβωση των στοιχείων τους, αλλά η προσωρινή απομάκρυνσή τους από το κέντρο, σ’ ένα διαρκές και αδιέξοδο πηγαινέλα που συνοδευόταν συχνά από προσβλητική ή και βίαιη συμπεριφορά των αστυνομικών.
Το διάστημα εκείνο, σύμφωνα με στοιχεία της αστυνομίας, έγιναν 42.454 προσαγωγές, που οδήγησαν σε συλλήψεις έξι ατόμων για επαιτεία, 194 ατόμων για αδικήματα σχετικά με ναρκωτικά και 365 ατόμων για αδικήματα σχετικά με πορνεία. Το εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό των συλλήψεων, λιγότερο από 1,5%, δείχνει ότι οι προσαγωγές δεν έγιναν με βάση την εξατομικευμένη βάσιμη υπόνοια για την τέλεση αδικήματος, όπως προβλέπει ο νόμος, αλλά συλλήβδην, με βάση την εμφάνιση των προσαχθέντων, το χρώμα του δέρματος ή την παρουσία τους σε μια περιοχή.
Αλλωστε, όπως αναφέρει ανώνυμα αξιωματικός της ΕΛ.ΑΣ. στη διεθνή έκθεση, οι οδηγίες των επικεφαλής ήταν συχνά να συμπληρωθεί ένας αριθμός των προσαχθέντων από συγκεκριμένη ομάδα, για παράδειγμα χρήστες ή εκδιδόμενα άτομα.
«Η ζωή στους δρόμους είναι αρκετά δύσκολη και χωρίς τις καταχρηστικές πρακτικές της αστυνομίας. Αντί η αστυνομία να παρενοχλεί και να θέτει υπό κράτηση άπορους ανθρώπους που ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας, η ελληνική κυβέρνηση θα έπρεπε να βοηθήσει τους ανθρώπους αυτούς να λάβουν τις υπηρεσίες και τη φροντίδα που χρειάζονται», είπε η Εύα Κοσσέ, ειδική της οργάνωσης για θέματα που αφορούν την Ελλάδα.
Δράσεις δρόμου
Συμβαίνει όμως ακριβώς το αντίθετο: για να κάνει μαζικά προσαγωγές, συχνά η αστυνομία επιλέγει μέρη και ώρες όπου άλλοι οργανισμοί και φορείς κάνουν δράσεις δρόμου για να προσεγγίσουν τα ευάλωτα άτομα, με σκοπό την προστασία της δικής τους και της δημόσιας υγείας, την παροχή τροφής ή άλλης κοινωνικής μέριμνας.
Πολλοί προσαχθέντες είπαν πως εξαιτίας των προσαγωγών έχασαν σημαντικό ραντεβού με γιατρό ή με πρόγραμμα απεξάρτησης ή ακόμα και χειρουργείο για την αφαίρεση αποστήματος. Τους εμπόδισαν να προμηθευτούν μεθαδόνη ή να πάρουν αντιρετροϊκή αγωγή ή τους έσπασαν τις καθαρές σύριγγες και τους πέταξαν τα χάπια.
Σε μία περίπτωση, αστυνομικοί σταμάτησαν δύο φορές μέσα σε δέκα λεπτά ομάδα δρόμου για την καταπολέμηση του HIV, που συνοδευόταν από την ερευνήτρια της Human Rights Watch, εντόπισαν αντιρετροϊκό χάπι στα προσωπικά αντικείμενα ενός και φώναζαν δυνατά: «Ποιος έχει AIDS; Εσύ;».
Οταν τα μέλη της ομάδας διαμαρτυρήθηκαν, οι αστυνομικοί τούς προσήγαγαν, μαζί με την ερευνήτρια, αναγκάζοντας τους εθελοντές να γδυθούν μέχρι τα εσώρουχα και να σκύψουν για σωματικό έλεγχο.
Αναφέρθηκαν επίσης πολλές περιπτώσεις κακοποίησης και απαράδεκτης συμπεριφοράς: χαστούκια σε διεμφυλική από τη Βουλγαρία, όταν διαμαρτυρήθηκε για την παράνομη προσαγωγή, ή χτυπήματα του κεφαλιού ενός επαίτη πάνω στα ρολά καταστήματος, όταν διαμαρτυρήθηκε επειδή του έκαναν επιτόπου πρωκτικό έλεγχο με φακό.
Αλλά το πιο ανησυχητικό είναι το εξής: δειγματοληπτική έρευνα τον περασμένο Απρίλιο έδειξε πως παρόμοιες πρακτικές μάλλον συνεχίζουν να εφαρμόζονται συστηματικά από την αστυνομία. Το μόνο που δείχνει να έχει σταματήσει είναι η πρακτική της μεταγωγής σε μακρινά αστυνομικά τμήματα.
Σε συνάντησή τους με την οργάνωση πριν από λίγες ημέρες, ηγετικά στελέχη της ΕΛ.ΑΣ. αρνήθηκαν πως εφαρμόστηκε ποτέ παρόμοια πρακτική και ισχυρίστηκαν ότι σε ορισμένα σημεία η έκθεση μπορεί να είναι υπερβολική.
H ρητορική
Η έκθεση καλωσορίζει τις εξαγγελίες της νέας κυβέρνησης ότι θα αλλάξει την προσέγγιση της αστυνομίας, σημειώνει ωστόσο ότι, πέρα από τη ρητορική, «απαιτούνται συγκεκριμένες νομικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις για να σταματήσουν αυτές οι καταχρηστικές πρακτικές».
Και επισημαίνει ότι το νέο ειδικό επιχειρησιακό σχέδιο για το κέντρο της Αθήνας περιλαμβάνει στοχευμένες δράσεις για ευάλωτες ομάδες, παρά τον τερματισμό της επιχείρησης «Θησέας» (ο υπουργός δήλωσε στην οργάνωση, όπως είχε δηλώσει παλιότερα στην «Εφ.Συν.», ότι αυτές οι δράσεις δεν συνιστούν «σκούπα», αλλά γίνονται για την προστασία των ευάλωτων, χωρίς να δώσει περισσότερες διευκρινίσεις).
