«Λάθος ο περιορισμός των δικαιωμάτων στο όνομα ενός γρήγορου ξεκαθαρίσματος»

• Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι το νομοσχέδιο επιταχύνει και συστηματοποιεί τις διαδικασίες υποδοχής και ασύλου, ώστε να μειωθούν ο χρόνος αναμονής όσων ζητούν άσυλο και αντίστοιχα η παραμονή στη χώρα μας όσων απορρίπτονται. Ανεξάρτητα από τη συζήτηση για περιορισμό των δικαιωμάτων και παραβίαση του δικαίου, εκτιμάτε ότι το νομοσχέδιο θα επιταχύνει τις διαδικασίες και θα βοηθήσει στην αποσυμφόρηση των δομών;

Η μέχρι τώρα εμπειρία αποδεικνύει ότι μια τέτοια προσέγγιση επιτάχυνσης των διαδικασιών και έκπτωσης των δικαιωμάτων και της προστασίας είναι αναποτελεσματική. Θα μου επιτρέψετε να φέρω ένα παράδειγμα. Αυτή τη στιγμή στο Κέντρο Υποδοχής στη Μόρια και γύρω από αυτό, στη λεγόμενη «ζούγκλα», ζουν, υπό τις γνωστές άθλιες συνθήκες, πάνω από 14.000 άνθρωποι. Οι περισσότεροι είναι γυναίκες και παιδιά και πάνω από 1.000 ασυνόδευτα ανήλικα. Λόγω της υποστελέχωσης των αρμόδιων υπηρεσιών υποδοχής και ασύλου, ιδίως κατά την περίοδο του φετινού καλοκαιριού, που επί τρίμηνο σχεδόν δεν λειτουργούσαν οι ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες του ΕΟΔΥ, περίπου 10.000 από αυτούς τους ανθρώπους δεν έχουν καν περάσει από τα αναγκαία στάδια υποδοχής ώστε να προχωρήσει και η διαδικασία ασύλου τους. Τα δε ασυνόδευτα ανήλικα χωρίς το ψυχοκοινωνικό ιστορικό δεν μπορούν να υποβάλουν αίτημα ασύλου, με συνέπεια να χάνονται και οι προθεσμίες για τις οικογενειακές επανενώσεις τους με μέλη των οικογενειών τους στην Ευρώπη. Η λύση εδώ ποια είναι; Να καταργήσει κανείς τις διαδικασίες εντοπισμού των ευάλωτων ομάδων, των θυμάτων βασανιστηρίων ή άλλων μορφών βίας, προκειμένου να ολοκληρώνεται πιο γρήγορα η διαδικασία ασύλου; Δεν μπορεί να χαρακτηρίζουν τον νομικό μας πολιτισμό ο περιορισμός των δικαιωμάτων και της προστασίας και οι παραβιάσεις του δικαίου στο όνομα ενός γρήγορου «ξεκαθαρίσματος». Μιλάμε για ανθρώπινες ζωές.

• Μιλώντας στην επιτροπή της Βουλής, ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχ. Χρυσοχοΐδης, αμφισβήτησε τα κριτήρια της υπηρεσίας Ασύλου για τους Αφγανούς, επειδή το ποσοστό αναγνώρισης είναι μεγαλύτερο από ό,τι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως είπε. Διαπιστώνεται πράγματι στην Ελλάδα υπέρβαση της χορήγησης διεθνούς προστασίας;

Τα επίσημα στατιστικά χορήγησης ασύλου σε Αφγανούς πολίτες για το 2018 κυμαίνονται από 24% στη Βουλγαρία έως 98,4% στην Ιταλία. Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα, με ποσοστό 70%, στα ίδια περίπου επίπεδα η Σλοβενία και η Φινλανδία και ακολουθούν Βέλγιο και Γερμανία με 52%. Εάν ο ιδεατός στόχος της κυβέρνησης είναι τα ποσοστά της Βουλγαρίας, ναι, η Ελλάδα τα υπερβαίνει κατά πολύ.

• Στη βάση των επιχειρούμενων αλλαγών βρίσκεται η θέση πως η ροή είναι περισσότερο προσφυγική παρά μεταναστευτική και πως πρέπει να προστατευτούν όσοι έχουν πραγματικά ανάγκη διεθνούς προστασίας, τα δικαιώματα των οποίων παραβιάζονται σήμερα εξαιτίας της κατάχρησης της διαδικασίας ασύλου από ανθρώπους που δεν το δικαιούνται. Εξ ου και επιστρατεύονται εργαλεία όπως το προσφυγικό προφίλ και ο ορισμός ασφαλών χωρών προέλευσης και καταγωγής. Πρόκειται πράγματι για εργαλεία που προστατεύουν τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας;

Ακόμη και αν ήταν βάσιμη η θέση ότι η κατάχρηση της διαδικασίας ασύλου αντιστρατεύεται τα δικαιώματα των δικαιούχων, όταν περιορίζεις τα δικαιώματα και τις εγγυήσεις των αιτούντων άσυλο, αυτό έχει δυσμενείς συνέπειες για όλους όσοι ζητούν προστασία. Κατά το διεθνές δίκαιο, ο μόνος νομικά αποδεκτός τρόπος προστασίας είναι η εξατομικευμένη κρίση των αναγκών προστασίας, για κάθε έναν αιτούντα άσυλο ξεχωριστά, στο πλαίσιο μιας δίκαιης και αποτελεσματικής διαδικασίας ασύλου. Τόσο η χορήγηση διεθνούς προστασίας όσο και η κρίση για το εάν μια χώρα είναι ασφαλής, η Τουρκία ή άλλη, προκύπτουν μόνον ύστερα από μια εξατομικευμένη κρίση, που αφορά τον συγκεκριμένο άνθρωπο που ζητάει προστασία. Ποσοστώσεις αναγνώρισης και λίστες ή και τεκμήρια υπέρ της ασφάλειας συγκεκριμένων χωρών δεν συνάδουν με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και το διεθνές και ενωσιακό νομικό πλαίσιο.

• Με βάση τις συνθήκες που επικρατούν σήμερα στους χώρους κράτησης αλλά και την εμπειρία εφαρμογής τέτοιων πολιτικών, η πολιτική γενικευμένης κράτησης μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα διαχείρισης του προσφυγικού;

Ανεξαρτήτως συνθηκών, η κράτηση, ως ιδιαίτερα επαχθές μέτρο στέρησης της ελευθερίας, μπορεί να επιβάλλεται μόνον ως έσχατο μέτρο και εφόσον δεν υπάρχουν άλλα εναλλακτικά μέτρα. Ως προς τις συνθήκες δε στους χώρους κράτησης, μην ξεχνάμε ότι η Ελλάδα έχει ήδη πολλές καταδίκες από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Μια πολιτική λοιπόν επαναφοράς της γενικευμένης κράτησης, ιδίως σε συνθήκες απάνθρωπες και εξευτελιστικές, μόνον περισσότερες καταδίκες της Ελλάδας μπορεί να έχει συνέπεια.

• Οι εξελίξεις στο προσφυγικό φαίνεται πως αιφνιδίασαν τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ οι θέσεις τους απουσιάζουν από τον δημόσιο διάλογο στα μέσα ενημέρωσης. Σας προβληματίζει; 

Αυτό που προβληματίζει και προκαλεί έντονη ανησυχία είναι η σπουδή με την οποία η κυβέρνηση προωθεί το νομοσχέδιο για τη διεθνή προστασία, χωρίς να έχει δοθεί δυνατότητα διαβούλευσης με τις οργανώσεις και την κοινωνία των πολιτών. Δίνει το στίγμα μιας σκληρής πολιτικής κατά των προσφύγων, που βέβαια έχει ήδη εξαγγελθεί και τη βλέπουμε τώρα να υλοποιείται. Τέτοιες πρακτικές και πολιτικές, όπου η άλλη άποψη αγνοείται, δεν μπορεί παρά να προβληματίζουν και να ανησυχούν τους πολίτες μιας δημοκρατικής κοινωνίας.