Οι «ακαταλόγιστοι» γίνονται επιτέλους ορατοί πολίτες

Την Παρασκευή 16/3/2018 έγινε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ημερίδα με θέμα τους ψυχικά πάσχοντες παραβάτες του Νόμου και την προσπάθεια αντιμετώπισής τους ως ανθρώπινα όντα στο νομοσχέδιο που ψηφίστηκε πρόσφατα με ευρύτατη πλειοψηφία. Η ημερίδα είχε στόχο την ενημέρωση του νομικού και ιατρικού κόσμου για τις νέες ρυθμίσεις ενώ συνοδεύτηκε από τις εισηγήσεις ειδικών σε δύο διαφορετικά πάνελ.

Η «Εφ.Συν.» συγκέντρωσε τις παρουσιάσεις των επιστημόνων και τις εισηγήσεις των υπουργών και παρουσιάζει την ημερίδα μια και είναι μεγάλη κατάκτηση το ότι με νόμο πλέον και παρά τα όποια αρνητικά του σημεία περάσαμε από την εποχή του κολαστηρίου της Λέρου στην προσπάθεια σεβασμού και δέσμευσης για αξιοπρεπή μεταχείριση των «ακαταλόγιστων».

Ευχαριστούμε όλους τους  εισηγητές που μας έδωσαν το δικαίωμα να αναρτήσουμε εδώ τις παρουσιάσεις τους. 

Ένα πολυαναμενόμενο νομοσχέδιο 

Ψηφίστηκε στις 21/2 το νομοσχέδιο που για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες αντιμετωπίζει με διαφορετικό τρόπο τους πλέον ευάλωτους και πεταμένους στα αζήτητα πολίτες. Τους «ακαταλόγιστους» δηλαδή εκείνους που λόγω σοβαρών ψυχικών διαταραχών έχουν διαπράξει ποινικά αδικήματα με αποτέλεσμα να πετάγονται κυριολεκτικά σαν σκουπίδια από τα κελιά των φυλακών στους θαλάμους των ψυχιατρείων.

Το στίγμα του κολαστήριου της Λέρου χάραξε ανεξίτηλα την εικόνα μιας βάρβαρης χώρας την ώρα που οι άλλες χώρες προχωρούσαν την ψυχιατρική μεταρρύθμιση με προτεραιότητα τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών. Το νομοσχέδιο αν και ψηφίστηκε με ευρύτατη πλειοψηφία εντούτοις δεν απασχόλησε καθόλου τη δημοσιότητα σε σημείο που αναρωτιέται κανείς αν η πλειοψηφία αυτή οφείλεται ακόμα και στην απόλυτη αδιαφορία. 

Ίσως γι αυτόν ακριβώς το λόγο διοργανώθηκε την Παρασκευή μια ημερίδα από τα υπουργεία Δικαιοσύνης και Υγείας με στόχο την ενημέρωση του νομικού και ιατρικού κόσμου για τις νέες διατάξεις που στόχο έχουν να εξανθρωπίσουν τη συμπεριφορά των θεσμών απέναντι στην τόσο υποβαθμισμένη κοινωνικά μερίδα των πολιτών. Οι πλούσιες και εξαιρετικά διαφωτιστικές παρεμβάσεις των ψυχιάτρων αλλά και των νομικών και ειδικά εκείνης της καθηγήτριας και προέδρου. 

Ο Στ. Κοντονής αφού συνεχάρη τη νομοπαρασκευαστική επιτροπή με πρόεδρο την καθηγήτρια Ε. Συνεωνίδου-Καστανίδου και όλους τους επιστήμονες που συνέδραμαν μίλησε για το περιεχόμενο του νομοσχεδίου αναφέροντας ότι ιστορικά η αντιμετώπιση των ψυχικά ασθενών είναι σχεδόν ταυτισμένη με το στιγματισμό, τις προκαταλήψεις και τις διακρίσεις σε βάρος τους με αποτέλεσμα τη στέρηση και την καταπάτηση των βασικών δικαιωμάτων τους. Η ελληνική νομοθεσία του 1950 που ίσχυε μέχρι σήμερα προέβλεπε ως μοναδικά μέτρα για τους ψυχικά επιβαρυμένους (ακαταλόγιστους) δράστες αξιόποινων πράξεων τον εγκλεισμό σε άσυλα (ίσως και για πάντα), την απομόνωση και την πλήρη αποξένωση.

«Ο νέος Νόμος 4509/2017 αποτελεί σημαντική τομή και βήμα προόδου για τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών, τη Δικαιοσύνη και το Σύστημα Ψυχικής Υγείας της χώρας, ακολουθώντας τα σύγχρονα δεδομένα της ψυχιατρικής αλλά και του ποινικού δικαίου» συμπλήρωσε ο υπουργός. Στη συνέχεια περιέγραψε τις βασικές τομές του νομοσχεδίου με το οποίο η θεραπεία τίθεται σε πρωτεύοντα ρόλο, απονέμονται δικονομικές εγγυήσεις στο άτομο (πάσχοντα και κατηγορούμενο) και καθιερώνεται ένα διαβαθμισμένο σύστημα ψυχιατρικής παρακολούθησης σε κλειστές και ανοικτές δομές ψυχικής υγείας (δηλ. Κέντρο ή Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας).

«Σε αυτό το πλαίσιο, η παραδοσιακή αντίληψη που αντιμετώπιζε τη θεραπευτική φύλαξη μόνο υπό το πρίσμα της ασφάλειας, εμπλουτίζεται με τις σύγχρονες επιστημονικές προσεγγίσεις για την ψυχιατρική περίθαλψη, ως παροχή υπηρεσιών (ψυχικής) υγείας αλλά και κοινωνικής επανένταξης. Η έμφαση δίνεται στη διασφάλιση ενός ποιοτικού επιπέδου νοσηλείας και παρακολούθησης που προκρίνεται του στόχου της αποκλειστικής σωφρονιστικής επιτήρησης».

Το νομοσχέδιο καταργεί όλη τη στιγματιστική ορολογία του Ποινικού Κώδικα καθιστά το δικαστήριο αποκλειστικά αρμόδιο για την επιβολή μέτρων και ορίζεται η σαφής διάρκεια του μέτρου το οποίο παρατείνεται μόνο σε εξαιρέσεις. Η ψυχιατρική παρακολούθηση ακόμα και στο διάστημα της νοσηλεία είναι συνεχής και παρέχεται στον κρατούμενο το δικαίωμα της έφεσης. Ένα δικαίωμα που δεν μπορούσαν να το διανοηθούν καν αυτοί οι άνθρωποι μέχρι σήμερα.

Επίσης τους παρέχονται όλα τα δικαιώματα των άλλων κρατουμένων όπως οι άδειες η διαμονή σε εποπτευόμενους χώρους ενώ η παρακολούθηση διεξάγεται από ανεξάρτητα όργανα ελέγχου και εισαγγελείς επόπτες. Το τελευταίο, μάλιστα, ήδη υλοποιείται με πρόσφατη πρωτοβουλία της Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου, τόνισε ο Σ. Κοντονής. 

O Ευτύχης Φυτράκης (Γεν. Γραμματέας Αντεγκληματικής Πολιτικής) σημείωσε: «Η χώρα μας με το νόμο 4509/2017 θεσμοθετεί ένα νέο ποινικό δίκαιο της ψυχικής υγείας και υλοποιεί μια μεταρρύθμιση που ‘άργησε’ σχεδόν 70 χρόνια. Με το νόμο αυτό η Ελλάδα βρίσκεται στην ευρωπαϊκή πρωτοπορία. Όμως, το στοίχημα της εφαρμογής μόλις τώρα αρχίζει, και πρέπει όλοι μαζί, νομικοί και γιατροί, να το κερδίσουμε. Η δουλειά μας δεν τελείωσε με την δημοσίευση του νόμου. Η παρουσία σήμερα σύσσωμης της πολιτικής ηγεσίας των υπουργείων Δικαιοσύνης και Υγείας αποδεικνύει την ισχυρή πολιτική βούληση να παρακολουθήσουμε στενά την πορεία εφαρμογής του νόμου.» 

Ο υπουργός υγείας Ανδρέας Ξανθός μιλώντας και από την πλευρά των γιατρών τόνισε ότι η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση αποτελεί «ένα σημαντικό μεταρρυθμιστικό βήμα, ένα προοδευτικό βήμα με πολύ σημαντική επιστημονική τεκμηρίωση και σε εναρμόνιση με τις διεθνείς πρακτικές. Ένα βήμα εξανθρωπισμού και ενίσχυσης του δικαιωματικού πυρήνα, της απονομής δικαιοσύνης και του συστήματος υπηρεσιών ψυχικής υγείας της χώρας». Ο Νόμος αυτός, όπως είπε, έρχεται να αντιμετωπίσει ένα μελανό σημείο που ήταν γνωστό αλλά έμπαινε πάντα κάτω από το χαλί, ένα μελανό σημείο στη λειτουργία και του σωφρονιστικού συστήματος και του συστήματος υπηρεσιών ψυχικής υγείας στη χώρα. 

Για πρώτη φορά, εξήγησε ο υπουργός Υγείας όντως αυτοί οι ασθενείς που έχουν τελέσει, βεβαίως, αδικήματα, κάποια από αυτά και πολύ σοβαρά, αντιμετωπίζονται όχι μόνο με όρους εγκλεισμού, όχι μόνο με όρους αποτροπής επικινδυνότητας, ασφάλειας, φύλαξης και τα λοιπά, αλλά και με όρους εξατομικευμένης και ποιοτικής θεραπευτικής φροντίδας. 

«Η μεταρρύθμιση αυτή συνάδει και με την προσπάθεια μετασχηματισμού του τοπίου συνολικά στο χώρο των υπηρεσιών ψυχικής υγείας της κυβέρνησης. Δηλαδή της επανεκκίνησης της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, ένα πολύ σημαντικό προοδευτικό βήμα στο σύστημα της ψυχικής υγείας της χώρας μας, το οποίο είχε βαλτώσει τα χρόνια της κρίσης και των περικοπών και που και αυτό προωθεί μια αλλαγή παραδείγματος: Από την ασυλική φροντίδα, στη φροντίδα σε επίπεδο κοινότητας, στην έμφαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, στην εξωιδρυματική και εξωνοσοκομειακή συνεχή παρακολούθηση και φροντίδα ανθρώπων που έχουν προβλήματα ψυχικής υγείας». 

Αυτό το βήμα έρχεται να πλαισιώσει και να ενισχύσει αυτήν την προοπτική, σημείωσε ο Ανδρέας Ξανθός και αναγνώρισε ότι υπάρχουν και εγγενείς αντιστάσεις και καχυποψίες και προκαταλήψεις και δυσπιστίες, οι οποίες όμως με τη συνδρομή της επιστημονικής κοινότητας, με την επιστημονική τεκμηρίωση, με τα καλά παραδείγματα τα οποία υπάρχουν διεθνώς αλλά και με τα ιστορικά παραδείγματα στη χώρα μας όπως το θλιβερό παράδειγμα της Λέρου. 

Οι παρουσιάσεις: