Ο τρίγλωσσος αυτός κατάλογος, άψογα σχεδιασμένος παρ’ όλες τις τεχνικές δυσκολίες με κείμενα, εκτός των επιμελητών και των X. Sené και Μ. Μπίρη, συνοδεύει την αντίστοιχη έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη με 110 φωτογραφίες της Αθήνας τραβηγμένες έναν αιώνα πριν. Οι φωτογραφίες οφείλονται σε Γάλλους στρατιώτες, ενταγμένους στη Στρατιά της Ανατολής, το εκστρατευτικό σώμα της Αντάντ, που για τρία χρόνια εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα, στη Θεσσαλονίκη και κατόπιν στην Αθήνα.
Πρόθεση της Αντάντ ήταν να εκβιάσει τον φιλογερμανό βασιλέα Κωνσταντίνο να εγκαταλείψει την ουδετερότητα ώστε η Ελλάδα να πολεμήσει στο πλευρό της. Ετσι, η παρουσία της Στρατιάς οδήγησε σε βομβαρδισμό των Ανακτόρων και σε πολεμικές συγκρούσεις μέσα στην Αθήνα, ώσπου να παραιτηθεί ο Κωνσταντίνος και να επιστρέψει θριαμβευτής ο Βενιζέλος.
Η Στρατιά της Ανατολής επεμβαίνει έτσι βίαια στις εσωτερικές υποθέσεις της Ελλάδας, παίρνοντας θέση στον μακροχρόνιο εθνικό Διχασμό της χώρας με τις τόσο δραματικές συνέπειες στον τόπο. Μπορεί οι φωτογράφοι να μας προσφέρουν μια άποψη του «Αναθέματος» του Βενιζέλου στο Πεδίο του Αρεως ή της εκταφής των λειψάνων από σκοτωμένους Βενιζελικούς, αλλά κυρίως ασχολούνται με την καταγραφή της ειρηνικής ζωής της πόλης, με προτίμηση στις «γραφικές» σκηνές της αθηναϊκής καθημερινότητας.
Βλέπουμε έτσι τους ξένους στρατιώτες σε μια ασυνήθιστη σχέση με τις αρχαιότητες, καθώς «χαλαρώνουν» ξαπλωμένοι ανάμεσά τους, ή να έρχονται σε επαφή με ντόπιους. Κυρίως όμως απουσιάζουν από το κάδρο, επιτρέποντας στους Αθηναίους να κινηθούν ελεύθερα μέσα στην πόλη τους. Οι λήψεις είναι πάντα εξωτερικού χώρου, άρα καταγράφεται μια «πρωτόγονη» υπαίθρια ζωή, όπου άνθρωποι και ζώα κινούνται μέσα σ’ ένα περιβάλλον παράδοξα φιλικό, χωρίς την επιθετική κυκλοφοριακή κίνηση που έχουμε σήμερα.
Αυτή η στοχευμένη επιλογή κυριαρχεί στην έκθεση των φωτογραφιών και τον κατάλογό της. Για μας, μάλιστα, που ζούμε στη σύγχρονη Αθήνα, αυτές οι «ξεχασμένες» απόψεις μας κεντρίζουν την περιέργεια ώστε να ανακαλύψουμε πώς ήταν η πόλη πριν ένα αιώνα και να εξερευνήσουμε διάφορες λεπτομέρειές της.
Σε αυτή την αναζήτηση συμβάλλει ο εξαιρετικός σχολιασμός των εικόνων από τον Μανώλη Κορρέ, που καταφέρνει να προσδιορίσει τα σημεία λήψης, να ταυτίσει κτίσματα που διατηρήθηκαν από τότε, και να προσφέρει αναρίθμητες λεπτομέρειες γύρω από την τότε ζωή στην πόλη, συνδεμένες με την υποδομή της και τον τρόπο διαχείρισης του δημόσιου χώρου.
Το μόνο σκοτεινό σημείο που δεν σχολιάζεται είναι οι συνέπειες του Αποκλεισμού της Αντάντ. Τις υπαινίσσονται ελάχιστες εικόνες, όπως εκείνη με υπότιτλο «η καλλιέργεια πατάτας σε παρτέρια λόγω του αποκλεισμού». Βλέπουμε την Αθήνα χιονισμένη αλλά δεν μαθαίνουμε τίποτα για τις κακουχίες του πληθυσμού, που ξεγυμνώνει τον Υμηττό από τα δέντρα για να ζεσταθεί και εξαφανίζει τα κατοικίδια για να διασκεδάσει την πείνα του. Βλέπουμε το Στάδιο κατάμεστο κόσμου στον εορτασμό της 14ης Ιουλίου αλλά δεν μπορούμε να το συνδέσουμε με τους ζητιάνους που πολιορκούν τον πιστό που ετοιμάζεται να μπει στο ναό Ζωοδόχου Πηγής.
Ούτε μπορούμε να μαντέψουμε τη σχέση ανάμεσα στα άφθονα παιδιά που συλλαμβάνει ο φακός με την πλημμύρα από ανήλικους πρόσφυγες που τότε λυμαίνονταν την πόλη. Η ματιά της φωτογραφικής μηχανής είναι επίτηδες αθώα, καθώς οι Γάλλοι φωτογράφοι κάνουν προπαγάνδα, όπως σωστά επισημαίνει ο Τ. Αναστασιάδης.
