Στη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης κάτι διαφορετικό συνέβη την περασμένη Κυριακή. Αυτές τις ημέρες της γιορτής κατά τις οποίες ο συνεπής καταναλωτικός εαυτός μας προστάζει για την αγχωτική επέλαση από τα ράφια και τις προθήκες των εμπορικών αλυσίδων σε μια προσομοίωση της ευτυχίας ή αυτός ο συνεπής καταναλωτικός εαυτός μας παροπλισμένος από τις εξαϋλωμένες τσέπες του μεμψιμοιρεί για την απώλεια αυτής της ιδιότητάς του, συνώνυμο εν πολλοίς της ύπαρξής του, η Greenpeace σε συνεργασία με τη Fashion Revolution Greece διοργάνωσαν το Make Something Day για να μας υπενθυμίσουν πως το μυστικό της πλήρωσης βρίσκεται στα πιο απλά υλικά: στη συμμετοχή, στη δημιουργία και στις ανθρώπινες σχέσεις και όχι στην κατανάλωση.
Ο άνθρωπος-καταναλωτής, σύμφωνα με τον Γάλλο φιλόσοφο Ζαν Μποντριγιάρ, είναι μια επιχείρηση ηδονής και ικανοποίησης, μιας θεσμοποιημένης, καταναγκαστικής ηδονής, η οποία δεν είναι ούτε δικαίωμα ούτε τέρψη, αλλά καθήκον του πολίτη.
Το περιβάλλον των ανθρώπων, σημειώνει ο ίδιος, δεν είναι πλέον οι άλλοι άνθρωποι αλλά τα αντικείμενα και «όπως το λυκόπαιδο που γίνεται λύκος για να ζήσει μαζί με τους λύκους», έτσι κι εμείς γινόμαστε λειτουργικοί, όπως τα αντικείμενα.
Τα ψώνια, προσθέτει από την πλευρά της η Greenpeace, είναι πλέον μια δραστηριότητα που έχει αντικαταστήσει πολλές άλλες, όπως να φτιάχνουμε κάτι με τα ίδια μας τα χέρια, να το μοιραζόμαστε με άλλους και να έχουμε πραγματική επικοινωνία με τα αγαπημένα μας πρόσωπα. Αυτά δίνουν πραγματικό νόημα στη ζωή μας κι όχι ο καταναλωτισμός.
Η ουσία δεν είναι τα προϊόντα, αλλά η διαδικασία τού να μοιράζεσαι και να καταλάβεις ότι η εμπειρία που θα σου μείνει είναι πιο σημαντική από το προϊόν.
Στα τρία εργαστήρια παραγωγής δώρου που στήθηκαν αυτό το κυριακάτικο πρωινό στη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης ένα πολύχρωμο πλήθος όλων την ηλικιών κινείται ή δουλεύει με αφοσίωση πάνω στους πάγκους.
Πιτσιρίκια κατευχαριστημένα ζωγραφίζουν με νερομπογιές και άλλα υλικά ζωγραφικής τις χριστουγεννιάτικες κάρτες τους, ενώ μέσα στην αίθουσα σε τρεις διαφορετικούς πάγκους αγόρια και κορίτσια μεγαλύτερων ηλικιών παρασκευάζουν δώρα από τα πλέον «ευτελή» υλικά.
Παλιά πανιά, παλιές κουρτίνες και μπλουζάκια, κουκουνάρια και μπογιές, κλωστές και ρετάλια, όλα είναι χρήσιμα. Από αυτά θα παραχθούν και παράγονται μαξιλάρια, θήκες για κινητά, τσάντες και όμορφα, ευφάνταστα δώρα.
Μεταξύ των πάγκων κινείται ένα χαρούμενο, πολύχρωμο πλήθος εθελοντών της περιβαλλοντικής οργάνωσης, νέων ενθουσιασμένων παιδιών, που με χαμόγελο στα χείλη ενθαρρύνει, βοηθάει, συμμετέχει.
«Το Make Something Day πραγματοποιείται στο πλαίσιο του Make Something Week και είναι μια παγκόσμια γιορτή δημιουργίας που οργανώνει η Greenpeace με 85 δράσεις σε όλο τον κόσμο, με στόχο να προωθήσει τη δημιουργικότητα, τις ανθρώπινες σχέσεις και τη συνεργασία. Στη χώρα μας οι δράσεις πραγματοποιούνται φέτος για πρώτη φορά στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη (με εκπαίδευση στη βιβλιοδεσία) και στο Ηράκλειο της Κρήτης.
Το Make Something Day σε προτρέπει να φτιάξεις πράγματα με ανθρώπους που αγαπάς, να δώσεις έμφαση στις ανθρώπινες σχέσεις, στην επικοινωνία και στην αλληλεγγύη και όχι στη μοναχική κατανάλωση.
Σήμερα εδώ οι συμμετέχοντες εκπαιδεύονται σε νέες δεξιότητες ή απλά διασκεδάζουν χρησιμοποιώντας τα χέρια τους για να φτιάξουν κάτι ιδιαίτερο χρησιμοποιώντας εκ νέου τα παλιά υλικά», τονίζει στην «Εφ.Συν.» η συντονίστρια επικοινωνίας της περιβαλλοντικής οργάνωσης, Μάρθα Γατσίνου.
Ποιος έφτιαξε τα ρούχα μου;
Στον τρίτο πάγκο όπου δεσπόζει μια ραπτομηχανή, παλιές πετσέτες και υφάσματα μετατρέπονται σε μαξιλάρια και τσάντες.
«Η μόδα είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος μολυντής του περιβάλλοντος μετά το πετρέλαιο και ο δεύτερος σε ό,τι αφορά την εμπορία των ανθρώπων μετά το σεξ αριθμώντας 21 εκατομμύρια σύγχρονους σκλάβους σε καταναγκαστική εργασία. Στο σύνολο αυτό οι γυναίκες και τα παιδιά συνιστούν την πλειονότητα με το ποσοστό τους να ανέρχεται στο 70%», τονίζει στην «Εφ.Συν.» η δρ Φιόρη Ζαφειροπούλου, συντονίστρια του κινήματος Fashion Revolution και συνιδρύτρια του κοινωνικού εργαστηρίου μόδας SOFFA.
«Στα τουρκικά εργοστάσια απασχολούνται παιδιά προσφύγων, ενώ πέρυσι στην Ιταλία χάσαμε 10.000 παιδιά. Δέκα χιλιάδες παιδιά πρόσφυγες αγνοούνται», προσθέτει.
«Το Fashion Revolution είναι ένα παγκόσμιο ακτιβιστικό κίνημα που δραστηριοποιείται σε 102 κράτη και δημιουργήθηκε μετά την κατάρρευση που προκλήθηκε από πυρκαγιά του εργοστασίου ειδών ένδυσης Rana Plaza στο Μπανγκλαντές το 2013 που κόστισε τη ζωή σε περισσότερους από 1.130 εργαζομένους, στην πλειονότητά τους νέες γυναίκες που έραβαν τα ρούχα για μεγάλα ονόματα της μόδας έναντι ενός δολαρίου την ημέρα. Τότε συνειδητοποιήσαμε αυτή την άγνωστη και απεχθή πλευρά της βιομηχανίας της μόδας.
Επομένως εμείς ρωτάμε: “Who made my clothes?”, “Ποιος έφτιαξε τα ρούχα μου;”.
Το μήνυμα αλλά και η πίεση που μπορεί να ασκηθεί από τους πολίτες αφορά τη διαφάνεια στην αλυσίδα της παραγωγής της μόδας. Και αυτό καθώς μια ετικέτα ενός ρούχου που φτάνει στον καταναλωτή έχει ακολουθήσει πάμπολλες διαδρομές. Πρόκειται για την πλέον πολύπλοκη αλυσίδα παραγωγής.
Το ρούχο σε άλλο σημείο σχεδιάζεται, σε άλλο ράβεται και σε άλλο χρωματίζεται. Πίσω από όλο αυτό κρύβονται τρομακτικά κοινωνικά, ανθρωπιστικά και περιβαλλοντικά εγκλήματα.
Ο αγοραστής επομένως οφείλει να γνωρίζει όλα τα στάδια της παραγωγής του προϊόντος.
Μέχρι στιγμής το κίνημα του Fashion Revolution έχει επιτύχει πολλά αυξάνοντας αυτό που εμείς αποκαλούμε βιώσιμη μόδα στο 13%. Στον διάλογο αυτόν που έχει ανοίξει συμμετέχουν 500 εκατομμύρια άνθρωποι και περισσότεροι από 2.500 παραγωγοί.
Οι ιδρυτές των ομάδων αξιολογούν κάθε Απρίλιο μεγάλες και επώνυμες αλυσίδες και η ανταπόκριση είναι μεγάλη. Ακριβώς γιατί υπάρχει η πίεση των πολιτών για διαφάνεια και επίγνωση του τρόπου δημιουργίας των ρούχων που φοράει», προσθέτει η κ. Ζαφειροπούλου.
Παράλληλα διευκρινίζει στην «Εφ.Συν.» πως το το SOFFA -Social Fashion Factory- συνιστά μια συνεργατική δομή σχεδιαστών και επαγγελματιών στον χώρο της μόδας που εκπαιδεύει και παρέχει εργασία σε πρόσφυγες και θύματα human trafficking καθώς και σε Ελληνες ανέργους.
«Το μήνυμά μας και εδώ σήμερα είναι να μην ψωνίζετε συνέχεια, δεν χρειάζεται. Επαναχρησιμοποιήστε τα υλικά σας, επιλέξτε όταν ψωνίζετε Ελληνες και προϊόντα που παράγονται εδώ, σε αυτή τη χώρα», καταλήγει η συντονίστρια του κινήματος Fashion Revolution.
Η αλλαγή στη γειτονιά σου
«Ο,τι θεωρείται άχρηστο αντικείμενο μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί. Μετατρέπουμε και μεταμορφώνουμε τα ευτελή υλικά σε χρήσιμα πράγματα», σημειώνει, ενόσω βρίσκεται περιστοιχισμένη από γυναίκες που ρωτούν, ράβουν, φτιάχνουν τσάντες και μαξιλαράκια, στην «Εφ.Συν.» η Χριστιάννα Βασιλειάδου, υπεύθυνη της εκπαιδευτικής δομής SOFFA.
«Εμείς χτίζουμε δεξιότητες σε ανθρώπους έτσι ώστε να φέρουν την αλλαγή σε τοπικό επίπεδο αναλαμβάνοντας οι ίδιοι πρωτοβουλίες. Λειτουργούν ομάδες εθελοντών σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και μια καινούργια ομάδα που δημιουργήθηκε στο Ηράκλειο και ήδη αριθμούμε 120 άτομα εθελοντές και με ηλικίες που κυμαίνονται από τα 18 έως τα 55 έτη. Δεν μας ενδιαφέρει τα άτομα που συμμετέχουν να περιοριστούν σε μια παρέμβαση, αλλά να γίνουν οι ίδιοι ενεργοί πολίτες. Στο πλαίσιο αυτό φυτέψαμε σε συνεργασία με σχολεία λαχανόκηπους όπως και μελισσόκηπους, δηλαδή φυτά που προσελκύουν μέλισσες προκειμένου να τις βοηθήσουμε να επιζήσουν. Τα παιδιά έτσι αντιλαμβάνονται πως αυτό που παράγεται δεν αναφύεται στο σουπερμάρκετ, αλλά χρειάζεται φροντίδα και αγάπη. Αντιλαμβάνονται τη διαδικασία της ζωής», τονίζει στην «Εφ.Συν.» ο Ντενύς Τσουτσάγεφ υπεύθυνος των εθελοντικών ομάδων της Greenpeace.
«Οι φίλοι μου με καμαρώνουν», λέει με περηφάνια και χαμόγελο η Δήμητρα Τσερκάκη, νεαρή εθελόντρια της περιβαλλοντικής οργάνωσης. «Τι μου προσφέρει η συμμετοχή μου όλα αυτά τα χρόνια; Πολλές γνώσεις, εναλλαγή ενδιαφερόντων και επαφές με άλλους ακτιβιστές από το εξωτερικό. Και το κυριότερο, πιστεύω στο έργο της οργάνωσης, ενώ έχει αποδειχθεί ότι παρεμβάσεις της φέρουν αποτέλεσμα. Σήμερα εδώ βλέπω τη χαρά των παιδιών που παίζουν και τσαλαβουτούν στην κυριολεξία στα χρώματα. Πόσο χαρούμενα είναι!»
Ο μαγεμένος καταναλωτής μετοίκησε…
Και είναι. Ο πεντάχρονος Θωμάς γράφει με ευλάβεια το όνομά του στη χριστουγεννιάτικη κάρτα που μόλις έχει ζωγραφίσει.
«Θα τη χαρίσω στην Ελεάννα, τη μικρότερη αδελφή μου», εξηγεί με σοβαρότητα.
Ο Δημοσθένης και η Ναυσικά αντίστοιχα δεν σηκώνουν κεφάλι από τις δημιουργίες τους, ενώ η 11 ετών Ευτυχία τοποθετεί με επιμέλεια ένα κουκουνάρι που έχει ζωγραφίσει μέσα σε ένα βάζο.
Λίγο αλάτι γύρω γύρω που θυμίζει χιόνι και έτοιμο το χριστουγεννιάτικο δώρο. «Τελικά θα το κρατήσω για εμένα. Θα το βάλω στο δωμάτιό μου για διακοσμητικό», διευκρινίζει.
Οι 18χρονες Μαρία και Εφη με αφοσίωση ράβουν τα πορτοφολάκια τους. «Μάθαμε για την εκδήλωση και ενθουσιαστήκαμε. Είπαμε λοιπόν να έρθουμε και περνάμε καλά», δηλώνουν.
«Μ’ αρέσει πολύ να φτιάχνω πράγματα με τα χέρια μου. Εξάλλου είμαι αντίθετη στην κατανάλωση. Και όταν ψωνίζω κυρίως σε καταστήματα με second hand ρούχα (δεύτερο χέρι) απευθύνομαι», προσθέτει η Μαρία. «Πολύ περισσότερο αυτούς τους καιρούς. Δεν είναι εποχές να πετάς τίποτα», συμπληρώνει η Εφη. «Φαίνεται απλό αυτό που φτιάχνω τώρα. Ομως ράβω εδώ και μισή ώρα», καταλήγει γελώντας.
«Περάσαμε από όλους τους πάγκους και θα επιστρέψουμε σπίτι με πολλά όμορφα πράγματα», σημειώνει μια μαμά πάνω από τον πάγκο της ραπτικής.
Ο μικρός γιος της παραδίπλα ζωγραφίζει αφοσιωμένος και υπερδραστήριος στον δημιουργικό του οίστρο.
Ο μαγεμένος, κατά Μποντριγιάρ, καταναλωτής μετοίκησε την ημέρα αυτή από τη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης.
Ο μαγεμένος καταναλωτής που παρατάσσοντας έναν ολόκληρο εξοπλισμό προσομοιωτικών στοιχείων, χαρακτηριστικών στοιχείων της ευτυχίας, περιμένει στη συνέχεια την ευτυχία να του προκύψει.
Αντί της ευτυχίας, όμως, έχουμε μόνο συγκέντρωση σημείων της ευτυχίας και, στην πραγματικότητα, κάποιες μικρές ικανοποιήσεις, πρακτικές εξορκισμού της μεγάλης ικανοποίησης, της δυνητικής ολικής ευημερίας και της μακαριότητας.
Γιατί στο διά ταύτα «η καταναλωτική κοινωνία συνιστά μια θεμελιώδη μετάλλαξη της οικολογίας του ανθρώπινου είδους, όπου όλα διέπονται πια από τον νόμο της ανταλλακτικής αξίας».
