Δύο μεγάλες αλλαγές είναι αυτές που θα καθορίσουν το τοπίο του προσφυγικού τον επόμενο καιρό: η λήξη της κατάστασης έκτακτης ανάγκης (Emergency Response) που την έχει διαδεχτεί η φάση της διαχείρισης μίας «κανονικότητας» και το Relocation (πρόγραμμα μετεγκατάστασης) που τελειώνει τον Οκτώβριο του 2017.
Αν και όλοι συμφωνούν ότι η κατάσταση έκτακτης ανάγκης έχει τελειώσει είναι δύσκολο να αποσαφηνίσει κανείς τι σημαίνει αυτό για τα νησιά όπου τα κέντρα καταγραφής παραμένουν γεμάτα, στους ίδιους περίπου αριθμούς τον τελευταίο χρόνο και με μεγάλες δυσκολίες πρόσβασης σε βασικές πτυχές του δικαιώματος για διεθνή προστασία.
Η προσπάθεια αυτή γίνεται σαφώς πιο εύκολη στην ενδοχώρα όπου το μεγαλύτερο μέρος του προσφυγικού πληθυσμού βρίσκεται πλέον σε σπίτια, ξενώνες και ξενοδοχεία. Θα παραμείνουν σε αυτά -σύμφωνα με το σχεδισμό των μεγάλων διεθνών οργανισμών που τρέχουν τέτοια προγράμματα προσωρινής στέγασης- μέχρι να μετεγκατασταθούν σε ένα ευρωπαϊκό κράτος.
Κοντά σε αυτήν τη θετική εξέλιξη στέκεται το πάγωμα των μεταφορών στη Γερμανία για οικογενειακή επανένωση παρά τις διαψεύσεις της γερμανικής πλευράς, ενώ στη μετεγκατάσταση οι ρυθμοί προβλέπεται να πέσουν ακόμα περισσότερο από τους ήδη αργούς που έχουν ήδη σημειωθεί.
Όμως και αυτό, όπως και το γενικότερο ζήτημα της «άρνησης» της Ευρώπης έχουν πια παγιωθεί και φαίνεται να έχουν ενταχθεί στη διαχείριση της «κανονικότητας», αν και δεν θα έλεγε κανείς πως πρόκειται για ένα θέμα όπου υπάρχει κάποιο περιθώριο διαχείρισης.
Η αποχώρηση των μεγάλων διεθνών οργανισμών και οργανώσεων ή τουλάχιστον ενός μεγάλου τμήματός τους είναι και αυτή μία εξέλιξη που προκύπτει από το τέλος της κατάστασης έκτακτης ανάγκης και την ολοκλήρωση του προγράμματος μετεγκατάστασης.
Ο κύριος όγκος θα μετατοπιστεί στις μεγάλες διεθνείς οργανώσεις με ελληνικά τμήματα. Αυτές θα κληθούν εκ των πραγμάτων να διαχειριστούν μεγάλο μέρος της συνέχειας κι έτσι να επιβεβαιώσουν τις αρχές και τις αξίες τους, ή να φανούν με ένα νέο πιο «ευπροσάρμοστο» πρόσωπο αρχών και αξιών και κυρίως ρόλου που μεταλλάχτηκε -από τον αρχικό- κατά την περίοδο της κρίσης.
Ενδεχομένως και ένας παλιός διάλογος να ξανανοίξει ως παράπλευρη συνέπεια, που να αφορά το ζήτημα του μετανάστη, αυτής της φιγούρας χωρίς στάτους που να ορίζεται από το διεθνές δίκαιο κι έτσι ανεπιθύμητης, αυτά τα «μη-πρόσωπα» όπως ο Αλεσάντρο Νταλ Λάγκο τους χαρακτηρίζει. Κι αυτό καθώς το θέμα των επαναπροωθήσεων φεύγει ολοκληρωτικά από την αντζέντα των συζητήσεων και μπαίνει στο χρονοδιάγραμμα της εφαρμογής.
Όλες αυτές οι διαπιστώσεις που χαράζουν την επόμενη μέρα, βάζουν ένα μεγάλο ερωτηματικό στη ρήση του Ετιέν Μπαλιβάρ «ο κόσμος δεν είναι πια βεστφαλικός». Κι έτσι βρισκόμαστε στην αναμονή μιας νέας συνθήκης, αντί στην αναμονή μιας νέας ρύθμισης. Καθώς όμως, τίποτα δεν μοιάζει να είναι μη αναγνώσιμο πια σε αυτήν τη νέα συνθήκη, το “αναποδογύρισμα” αυτό θα ενδυναμώσει όλες τις παλιές και θα αποκαλύψει και νέες μεγάλες προεκτάσεις τον επόμενο καιρό σε ότι αφορά τις ροές και τις εξόχως πολιτικές τους όψεις.
Υ.Γ. Παγκοσμίως, σύμφωνα με το Missing Migrants Project του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης το σύνολο των θανάτων ως και τις 23 Απριλίου 2017 ανέρχεται σε 1.616. Στην περιοχή της Μεσογείου συνεχίζουν να καταγράφονται κατ’ αναλογία οι περισσότεροι, περίπου τα 2/3.
*Πολιτική επιστήμονας, ακτιβίστρια
