Η θηλυκότητα και η ανάγνωσή της

Είναι γνωστό ότι πολίτες που διαβάζουν δεν είναι αρεστοί στο κράτος. «Οποιος διαβάζει, σκέφτεται, όποιος σκέφτεται διαμορφώνει άποψη, όποιος έχει άποψη αποκλίνει κι όποιος αποκλίνει είναι εχθρός του κράτους». Στο μυθιστόρημα Φαρενάιτ 451 του Ρέι Μπράντμπερι, «ένα βιβλίο είναι σαν ένα γεμάτο όπλο. Κατάστρεψέ το. Αφόπλισέ το. Τσάκισε το ανθρώπινο πνεύμα».

Επίσης: «Οι γυναίκες αγαπούν τους άντρες που διαβάζουν. Οι άντρες όμως, κατά κανόνα τουλάχιστον, δεν αγαπούν τις γυναίκες που διαβάζουν». Και κάτι τελευταίο: «Η ανάγνωση δεν αμφισβητεί μονάχα σχέδια ζωής, αλλά και τις προσταγές μορφών εξουσίας, όπως ο Θεός, ο σύζυγος, η κυβέρνηση, η Εκκλησία.

Η ανάγνωση δίνει φτερά στη φαντασία, μας μεταφέρει μακριά από την πραγματικότητα. Πού; Μα αυτό είναι κάτι που δεν ελέγχεται. Και ό,τι δεν ελέγχεται προξενεί φόβο».

Διαβάζω όλα τούτα σ’ ένα πολύ όμορφο βιβλίο-λεύκωμα που μου είχε χαρίσει φίλος στις 14/12/2012 και δεν είχα προλάβει να το ανοίξω (!) παρά τον ερεθιστικό του τίτλο και τους θαυμάσιους πίνακες που περιέχει. Συγγραφέας ο Γερμανός (γενν. το 1958) Στέφαν Μπόλμαν (Stefan Bollman) και τίτλος «Επικίνδυνες οι γυναίκες που διαβάζουν», εκδόσεις Ποταμός.

Ωραία προσέγγιση και ελκυστικά τα συμπεράσματα της έρευνάς του, είτε συμφωνούμε είτε διαφωνούμε. Πρόκειται για μια μελέτη που βασίζεται στην ανάγνωση εικόνων (φωτογραφιών και ζωγραφικών πινάκων) από τον 13ο ώς τον 21ο αιώνα, γνωστών ή λιγότερο γνωστών καλλιτεχνών (Ρέμπραντ, Ματίς ή η Ηβ Αρνολντ με την περίφημη φωτογραφία της «Η Μέριλιν Μονρόε διαβάζει τον Οδυσσέα του Τζόις»).

Ομορφιά, θηλυκότητα, στοχασμός, ανατρεπτικότητα, αμφισβήτηση, αισθαντικότητα· όλα αυτά και πολλά άλλα πλημμυρίζουν το βιβλίο με φόντο πάντα την επικίνδυνη δύναμη των γυναικών που, μόλις αποκτήσουν γνώσεις και εμπειρίες «που δεν προορίζονταν για εκείνες, απειλούν να ανατρέψουν τη δεδομένη τάξη πραγμάτων».

Το βέβαιο είναι ότι η συλλογή αυτή πινάκων και φωτογραφιών σε οδηγεί σε άλλες εποχές, είναι θα ‘λεγε κανείς μια μικρή περιδιάβαση στην Αναγέννηση, τον Μεσαίωνα, τις επαναστάσεις, τον Διαφωτισμό ώς τις μέρες μας. Υπάρχουν οι εξής αναγνώστριες: οι χαρισματικές, οι μαγεμένες, αυτές με αυτοπεποίθηση, αισθαντικές, οι παθιασμένες αναγνώστριες και, τέλος, οι μοναχικές.

Εντυπωσιάζει πόσο αρμονικά συνυπάρχουν το γυμνό, το ημίγυμνο, ο υπαινιγμός, η αφαιρετικότητα με τη βαθιά και μοναχική πράξη της ανάγνωσης. Ευχαριστώ τον φίλο έστω και μετά τέσσερα χρόνια…