Μ’ έχουν σημαδέψει κλασικά έργα…

ΒΙΒΛΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΣΚΕΦΑΛΟ

Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

Ποιητής, ανθολόγος, μελετητής (ειδικότερα της ρουμανικής λογοτεχνίας) και, τα τελευταία δέκα χρόνια, εκδότης του δυναμικού περιοδικού «Οροπέδιο».

Ο Δημήτρης Κανελλόπουλος, άνθρωπος της συναναστροφής και της μελέτης, διατρέχει εδώ την αυτοβιβλιογραφία του. Βιβλία και συναντήσεις, βιβλία και εποχές. Μια πλάγια, γλαφυρή χαρτογράφηση της μεταπολιτευτικής περιόδου από τη σκοπιά ενός ενεργού πολίτη, ενός χαμηλόφωνου ποιητή, ενός τίμιου προσώπου των γραμμάτων μας.

❖❖❖❖❖

Τα χρόνια που άρχισα να νιώθω τον κόσμο ήταν δύσκολα χρόνια. Το βιβλίο, στις φτωχογειτονιές που κατοικούσα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Οπως πολλά παιδιά της γενιάς μου, ανακάλυψα κι εγώ τα Κλασσικά Εικονογραφημένα, κι έτσι μπήκα στον μαγικό κόσμο της Λογοτεχνίας.

Αρχισα να κυνηγώ τα «Κλασσικά» με μανία και, ανταγωνιζόμενος τους παιδικούς μου φίλους, προσπαθούσα να μεγαλώσω τη συλλογή μου. Τα αγοράζαμε συνήθως μεταχειρισμένα από έναν παλαιοβιβλιοπώλη.

Οταν «κονομάγαμε» κανένα δίφραγκο, τρέχαμε στον «Γέρο», όπως αποκαλούσαμε τον παλαιοβιβλιοπώλη, και αναζητούσαμε τεύχη τα οποία μας έλειπαν. Μια μαγεία: Οι Αθλιοι, Ολιβερ Τουίστ, Δαυίδ Κόπερφιλδ, Χωρίς Οικογένεια, Ανεμοδαρμένα Υψη, Παναγία των Παρισίων, Η μυστηριώδης νήσος, Οι Τρεις Σωματοφύλακες, Χάλκμπερι Φινν και Τομ Σώγιερ, τα Αγουρα χρόνια… Κάναμε κι ανταλλαγές. Κι ακόμη, τα παίζαμε στις αμάδες ή στο «πάρτα όλα»… Τα Κλασσικά Εικονογραφημένα ήταν το πρώτο αναγνωστικό ερέθισμα που μεταβλήθηκε αργότερα σε εξάρτηση…

Στην Ε’ Δημοτικού ήλθα σε επαφή με τη μικρή, αλλά σχετικά καλά οργανωμένη βιβλιοθήκη μιας μακρινής θείας. Κάθε απόγευμα, μετά τα διαβάσματα για το Σχολείο, μπορούσα να πηγαίνω εκεί και να διαβάζω για δυο ώρες.

Ετσι έπιασα στα χέρια μου για πρώτη φορά τα μυθιστορήματα των Ντοστογιέφσκι, Τολστόι, Τσέχοφ, Ουγκό, Βερν, Ντίκενς καθώς κι εκείνα των Παπαδιαμάντη, Καρκαβίτσα, Βιζυηνού, Θεοτόκη…

Ευεργετική υπήρξε για μένα η παρουσία μιας Δανειστικής Βιβλιοθήκης του Δήμου Αθηναίων εκεί κοντά. Συνέχισα να διαβάζω εκεί τον Παπαδιαμάντη και τον Καρκαβίτσα. Ρουφούσα χωρίς πρόγραμμα ό,τι μου έπεφτε στα χέρια. Κυρίως Ελληνική Πεζογραφία.

Με την Ποίηση η επαφή μου άργησε να έλθει. Εκεί κάπου στη Β’ Γυμνασίου, αγάπησα πολύ τον Σολωμό κι άρχισα να σκαρώνω δεκαπεντασύλλαβους, επηρεασμένος από το Δημοτικό Τραγούδι. Το πρώτο μου ποιητικό βιβλίο το αγόρασα από τα μεταχειρισμένα της οδού Μασσαλίας. Ηταν τα ΠΟΙΗΜΑΤΑ του Γιώργου Σεφέρη.

Αγαπώ την ποίηση του Γιώργου Σεφέρη και του Κ.Π. Καβάφη κι επανέρχομαι συχνά στο έργο τους. Κι ακόμη την ποίηση του Νίκου Αλέξη Ασλάνογλου, του Ντίνου Χριστιανόπουλου, του Χρίστου Λάσκαρη… Ευφραίνεται η ψυχή μου με τους Εντγκαρ Λι Μάστερς, Πάουντ, Οντεν, Οσκαρ Ουάιλντ, Κίπλινγκ, Ελιοτ, Ντίλαν Τόμας…

Στο Γυμνάσιο, τον καιρό της δικτατορίας, εκτός από την Ποίηση, ήλθε και η πολιτική φιλολογία μαζί με τους πρώτους πολιτικούς προβληματισμούς. Το 1970 γράφτηκα στο Β’ Εσπερινό Οικονομικό Γυμνάσιο Εμποροϋπαλλήλων. Εκεί ήλθα σε επαφή με μια ομάδα αριστερών νέων και ο αναγνωστικός προσανατολισμός μου άλλαξε.

Στην ψυχή μου, που έμοιαζε με μια μηχανή τρένου, και φλεγόταν για την ισότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη, έδιναν τροφή διάφορες πολιτικές μπροσούρες του Μαρξ και των πρωταγωνιστών της Ρωσικής Επανάστασης, του Λένιν και του Τρότσκι. Παράλληλα, διάβαζα Μαξίμ Γκόρκι, Μιχαήλ Σολόχοφ, Βασίλι Γκρόσμαν, Ντιμίτρι Φουρμάνοφ, Βασίλι Αξιόνοφ…, και «στα κρυφά», το βιβλίο του Σολζενίτσιν Μια ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς, το οποίο με σόκαρε πολύ, κι έκανα και συγκρίσεις με το μυθιστόρημα του Ντοστογιέφσκι Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων.

Το 1973, μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, σε ένα τυπογραφείο γνωρίστηκα με τον Αντώνη Καρκαγιάννη. Μου ζήτησε να εργαστώ στον εκδοτικό του οίκο, τον ΟΛΚΟ. Εκεί ήταν το άντρο της πολιτικής ομάδας την οποία αποκαλούσαν «ΧΑΟΣ». Στον ΟΛΚΟ γνώρισα αριστερούς που είχαν προχωρήσει σε βαθύτερες κριτικές αναθεωρήσεις.

Μαζί τους ανακάλυψα μια νέα ήπειρο πολιτικού προβληματισμού που με βοήθησε να χειραφετηθώ σταδιακά από τα δόγματα της κομμουνιστικής παράδοσης.

Παράλληλα διάβαζα τους Χαρτογιακάδες του Ράιτ Μιλς, τη Σεξουαλική Επανάσταση του Βίλχελμ Ράιχ κι αργότερα τα πολιτικά δοκίμια Η πρώτη Σταδιοδρομία του Ελληνικού Προλεταριάτου του Αβραάμ Μπεναρόγια και το Η επαγγελία της αδύνατης επανάστασης του Αγγελου Ελεφάντη…

Στην ιδεολογική μου «αποσταθεροποίηση» συνέβαλαν και μερικά λογοτεχνικά αριστουργήματα: το έξοχο βιβλίο Κόκκινο Ιππικό του Μπάμπελ, το Εμείς του Ζαμιάτιν, το Δάσκαλος και Μαργαρίτα του Μπουλγκάκοφ, το Μηδέν και το άπειρο του Κέσλερ, καθώς και το 1984 του Οργουελ. Πολύ με επηρέασε η λεγόμενη Στρατοπεδική Λογοτεχνία: τα βιβλία των Χόρχε Σεμπρούν Ω!Τι ωραία Κυριακή και Πρίμο Λέβι Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος, το εμβληματικό Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ, καθώς και το προσφάτως εκδοθέν Μίλενα από την Πράγα της Μαργκαρέτε Μπούμπερ-Νόιμαν.

Το αυτοβιογραφικό έργο του Βικτόρ Σερζ Αναμνήσεις ενός επαναστάτη και το μυθιστόρημά του Υπόθεση Τουλάγεφ ήταν για μένα βιβλία-σταθμοί.

Μ’ έχουν σημαδέψει επίσης κλασικά έργα όπως το Μόμπι Ντικ του Μέλβιλ, το Ιστορία του Ζιλ Μπλας ντε Σαντιλιάν του Λε Σαζ ή το Σπίτι με τα εφτά αετώματα του Χόθορν…

Και βέβαια τα βιβλία των Γιόζεφ Ροτ, Ρόμπερτ Μούζιλ, Φραντς Κάφκα, Αλφρεντ Ντέμπλιν, Εριχ Κέστνερ, Ουίλιαμ Φόκνερ, Μάλκολμ Λόουρι, Κάρσον Μακ Κάλερς, Χούλιο Κορτάσαρ, Βάργκας Λιόσα, Μάρκες…

Δραπετεύω συχνά από το μυθιστορηματικό σύμπαν για να καταφύγω σε μιαν άλλη εξίσου σπουδαία αφηγηματική περιοχή, εκείνη του διηγήματος.

Σκάβω τις νύχτες στα εύφορα εδάφη της και συνομιλώ με τους αγαπημένους μου, παλιούς και συγκαιρινούς, Βιζυηνό, Παπαδιαμάντη, Καρκαβίτσα, Τραυλαντώνη, Βικέλα, Θεοτόκη, Καραγάτση, Μητσάκη, Ροΐδη, Ραγκαβή, Κόκκινο, Χατζή, Χάκκα, Ιωάννου, Καζαντζή, Γονατά, Παπαδημητρακόπουλο, Νόλλα, Σφυρίδη, Μηλιώνη, Σωτήρη Δημητρίου…

Τελευταίο βιβλίο του Δ. Κανελλόπουλου είναι η ποιητική συλλογή «Κλίνη σπόρου, καλή» (Οροπέδιο, 2010)