Με συμμάχους τα βότανα, ζούμε καλύτερα

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αποδοχή από τους ανθρώπους της δύναμης των γεννημάτων της φύσης, αποδοχή που καταγράφεται τόσο διαμέσου της καλλιέργειας, από πλευράς νέων αγροτών, αρωματικών, φαρμακευτικών φυτών, όσο και από την ολοένα αυξανόμενη ζήτησή τους από καταναλωτές.

Τα βότανα συμμετείχαν πάντα στη ζωή των ανθρώπων, παγκόσμια, είτε ως μέσα εξαγνισμού, καθαρισμού και προσφοράς σε θρησκευτικές τελετές ή λατρείας, είτε ως μέσα θεραπείας. Και όχι μόνο.

Πρώτος βοτανολόγος και φαρμακολόγος ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης (40 – 90 μ.Χ.), που κατέγραψε τις έρευνές του στο πεντάτομο βιβλίο του «Περί ύλης ιατρικής».

Από τις παρατηρήσεις του έρχονται οι πρώτες καταγραφές για το φαινόμενο της αλλεργικής καταπληξίας (αλλεργικό σοκ) έπειτα από χρήση φαρμακευτικών ουσιών.

Κατέγραψε πάνω από 1.000 φαρμακευτικές ουσίες που είχαν προέλευση τα φυτά και τις κατέταξε από πλευράς δράσεως σε ομάδες, όπως ονομάζονται και σήμερα, π.χ. ως αντισηπτικά, αντιφλεγμονώδη κ.ά.

Δεν υστερεί σε αίγλη ο πολυγραφότατος Θεόφραστος (372 – 987 π.Χ), από την Ερεσό της Λέσβου, που εκτός από συνεχιστής του έργου του Αριστοτέλη, έδωσε την προσοχή του και στις φυσικές επιστήμες.

Ανάμεσα στα πεπραγμένα του έχουμε δύο εξαίρετα βοτανολογικά έργα, το «Περί των φυτών ιστορίας» και το «Περί φυτών αιτίων».

Λογικά σκεπτόμενοι, προφανώς, αντικείμενό του υπήρξε κυρίως το φυτικό βασίλειο στους ορεινούς όγκους και στα πεδινά της Λέσβου.

Και φτάνουμε στις ημέρες μας, εμείς ως καταναλωτές πλέον να στρεφόμαστε και πάλι στη φύση, να αποζητάμε τη βοήθεια των φυτών, αφού πολλοί ξεπεράσαμε το «πονάω εδώ, πονάω εκεί, ας πάρω ένα χάπι».

Γιατί πόσα χάπια να πάρει κανείς για το παραμικρό; Αυτά δεν έχουν παρενέργειες;

Ομως, δεν αφιερώνουμε χρόνο για να βρούμε έγκριτα βιβλία βοτανολογίας, αλλά ψάχνουμε τη γρήγορη πληροφορία διαμέσου διαδικτυακών σελίδων.

Είναι όμως οι διαδικτυακές σελίδες διαφόρων ιδιωτών ή ομάδων ασφαλείς πηγές πληροφοριών;

Τα βότανα έχουν αποδεδειγμένα δύναμη θεραπευτική, επιστημονικά παραδεκτή πλέον αρχή, που δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε.

Και γι’ αυτό τον λόγο θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί στη χρήση τους.

Ενα από τα αξιολογότερα βιβλία βοτανολογίας που μπορείτε να βρείτε στα βιβλιοπωλεία είναι το: «Οδηγός βοτανοθεραπείας για 120 παθήσεις, η νέα ολιστική βοτανοθεραπεία» του David Hoffmann, από τις εκδόσεις «Διόπτρα».

Στις περίπου πεντακόσιες σελίδες του παρουσιάζονται από τον αναγνωρισμένο, έγκριτο συγγραφέα 226 βότανα, των οποίων τη θεραπευτική δύναμη εντάσσει στην υπηρεσία της ολιστικής βοτανοθεραπείας.

Τι σημαίνει ολιστική προσέγγιση; Χαρακτηριστικά διαβάζουμε στον προλογισμό του: «Ενας από τους παράγοντες που συμβάλλει στην αύξηση προβλημάτων υγείας είναι ο προσανατολισμός της ορθόδοξης ιατρικής στην αντιμετώπιση της κατάστασης κάποιου οργάνου (π.χ. έλκος στομάχου), παραβλέποντας το γεγονός ότι ο άνθρωπος είναι ένα ενιαίο όλον, αποτελούμενο από σώμα, ψυχή και πνεύμα. Ο άνθρωπος δεν είναι μηχανή, αυτοκίνητο, για να το επιδιορθώσουμε ή να του αλλάξουμε εξαρτήματα. Η παρουσία ενός προβλήματος στο σώμα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια ευρύτερη κατάσταση που έχει σωματική, ψυχική (συναισθηματική) και νοητική πλευρά. Στην ολιστική προσέγγιση της θεραπείας, μπορούμε να δούμε πως όλες οι ασθένειες είναι το αποτέλεσμα μιας “αναστολής” της ψυχικής κατάστασης. Κάθε νόσος είναι μια διαταραχή στο ενιαίο σύνολο του όντος».

Ο David Hoffmann καταπιάνεται με εκατόν είκοσι ασθένειες και προσφέρει λύσεις, δίνοντας σαφείς οδηγίες για την παρασκευή αφεψημάτων, βαμμάτων ή αλοιφών.

Δίνονται ακόμη πληροφορίες για την αλληλεπίδραση και συνεργασία περισσοτέρων από ένα βοτάνων, προκειμένου να βοηθηθεί τα μέγιστα ο οργανισμός, να ενεργοποιηθεί, έτσι ώστε να πετύχει την ίαση.

Ενα βοτανικό φαρμακείο για το σπίτι

Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε δέκα κυρίως ενότητες, που αφορούν ένα ένα τα συστήματα του οργανισμού (αναπνευστικό, κυκλοφορικό, πεπτικό, μυοσκελετικό κ.λπ.), όπου περιγράφονται και αναλύονται η δομή τους και ο τρόπος λειτουργίας τους με πολύ απλό και κατανοητό τρόπο.

Ετσι, είναι ένα βιβλίο που μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο στα χέρια ενός ειδικού, αλλά είναι ένα ενημερωμένο, εύχρηστο και πάνω από όλα εύληπτο και έγκυρο βοήθημα για τον απλό αναγνώστη που θέλει να δοκιμάσει με ασφάλεια τη θεραπευτική ιδιότητα των βοτάνων.

Ας πάρουμε μια γεύση από τις σελίδες του.

«Στον δυτικό κόσμο υπάρχουν πάνω από δύο χιλιάδες φυτά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη βοτανική ιατρική.

Ποια βότανα θα ήταν λογικό να έχετε στο σπίτι σας;

Ο κατάλογος που ακολουθεί περιλαμβάνει αντιπροσωπευτικά βότανα από όλες τις κύριες δράσεις, αλλά και ορισμένα με ειδική δράση.

Αν αποφασίσετε να δημιουργήσετε ένα τέτοιο φαρμακείο, θα πρέπει να εξοικειωθείτε πολύ καλά με αυτά τα είκοσι πέντε φυτά, τα οποία μπορούν να αποθηκευτούν είτε ως ξηρά βότανα είτε σαν βάμματα:

Γλυκάνισο, Ιτιά μαύρη, Καγιέν, Χαμομήλι, Βήχιο, Ταραξάκο, Σαμπούκος, Αλθαία, Τσουκνίδα, Σέννα, Θυμάρι, Αρτεμισία το αψίνθιον, Αγριολάπαθο, Ευπατόριο το διατρητόφυλλο, Ρίζα άρκτιου, Σπόροι σέλινου, Γάλιο, Σύμφυτο, Εχινάκια, Χαμαιλείριο, Σπειραία, Μέντα, Σκουτελλάρια, Βαλεριάνα, Αχιλλέα».

Εκτός από τα προαναφερθέντα βότανα, ο συγγραφέας συνιστά να έχουμε στο σπίτι και κάποια ακόμα, σε μορφή αλοιφών, όπως: Αρνικα, καλέντουλα, στελλαρία, σύμφυτο.

Προτείνει ακόμη αποσταγμένη αμαμηλίδα, την οποία μπορούμε να αναζητήσουμε σε ενημερωμένα φαρμακεία.

Κάθε άτομο έχει το δικό του «βότανο-σύμμαχο», αναφέρει και συστήνει οκτώ βότανα, ένα για κάθε σύστημα του οργανισμού, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Διαβάζουμε λοιπόν ότι για το κυκλοφορικό αντιστοιχούν οι καρποί κράταιγου, για το αναπνευστικό το βερμπάσκο, για το πεπτικό σύστημα κατάλληλη είναι η σπειραία, για το νευρικό σύστημα συστήνεται η σκουτελλάρια, για το δέρμα η γνωστή μας τσουκνίδα, για το μυοσκελετικό σύστημα συστήνει σπόρους σέλινου, φύλλα σμεουριάς για το γεννητικό και αγάθοσμο για το ουροποιητικό σύστημα.

Το σημαντικό είναι ότι συνιστάται σθεναρά η επίσκεψη σε βοτανοθεραπευτή ή γιατρό, προκειμένου να διαγνωστεί η φύση του προβλήματος που μπορεί να αντιμετωπίζουμε, και μας αποτρέπει από την αυτοδιάγνωση των παθήσεών μας.

Μπορείτε πολύ εύκολα να βρείτε το βότανο που ταιριάζει στη δική σας περίπτωση, χρησιμοποιώντας τον αλφαβητικό κατάλογο στο τέλος του βιβλίου, όπου υπάρχει το ευρετήριο ασθενειών.

Είναι δε σημαντικό να γνωρίζουμε ότι στα παιδιά η δοσολογία βοτάνων ακολουθεί την ηλικία τους.

Κάτι που γίνεται κατανοητό στο τμήμα του βιβλίου που αφορά τη δοσολογία: «Για παιδιά κάτω των δώδεκα ετών, οι προτεινόμενες δόσεις θα πρέπει να μειωθούν κατά ένα τέταρτο, και για παιδιά κάτω των επτά ετών να μειωθούν στο μισό».

Οπως ακόμη καλό είναι να γνωρίζουμε ότι στις έγκυες γυναίκες ορισμένα βότανα είναι απαγορευτικά.

Ποια βότανα πρέπει να αποφεύγονται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Ανατρέξαμε στο κεφάλαιο όπου επεξηγείται το γεννητικό σύστημα και διαβάσαμε:

«Υπάρχει ένας αριθμός βοτάνων που προκαλούν έντονη διέγερση της μήτρας. Αυτή ακριβώς είναι η δράση μερικών εμμηναγωγών. Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτό δεν πειράζει καθόλου, κατά την εγκυμοσύνη όμως είναι σημαντικό να μην προκαλείται στη μήτρα καμία διέγερση ή σπασμός με εξωτερική προέλευση, γιατί κάτι τέτοιο μπορεί να επιφέρει αποβολή. Τα συνηθέστερα από αυτά τα διεγερτικά βότανα είναι ο ήμερος κρόκος, η βερβερίδα, η υδραστίδα, τα κεδρόμηλα, η αρρενοπτέρη, ο μανδραγόρας, το φλισκούνι, η φυτολάκκα, ο απήγανος, το φασκόμηλο, η αρτεμισία το αβρότανο, το χρυσάνθεμο το κοινό, η θούγια και η αρτεμισία το αψίνθιον. Τα βότανα αυτά δεν προκαλούν πάντα αποβολή, καλό όμως είναι να αποφεύγονται, αφού οι επιθυμητές δράσεις τους μπορούν να αναπληρωθούν από άλλα ακίνδυνα φυτά».

Υπάρχουν όμως και βότανα που λειτουργούν ως προστασία σε πιθανό κίνδυνο αποβολής, που μπορεί να έχει το αίτιό του και «σε περιπτώσεις ανεπαρκούς διαιτολογίου, στρες ή τραύματος. Τότε τα βότανα είναι σε θέση να προσφέρουν την πρόσθετη δύναμη ή ζωτικότητα που χρειάζεται ο οργανισμός για να αποφύγει την αποβολή. Το σώμα χρησιμοποιεί αυτή τη βοτανική βοήθεια για να ενισχύσει τη σωστή ανάπτυξη του μωρού. Για την προστασία από τον κίνδυνο αποβολής συνιστώνται τα γενικά τονωτικά της μήτρας, όπως: φλοιός βιβούρνου του ερπόφυλλου, καυλόφυλλο, φλοιός βιβούρνου του χιονανθούς, ρίζα χαμαιλείριου ή ρίζα αλετρίδας. Ολα αυτά τα βότανα είναι χρήσιμα, ιδιαίτερα αποτελεσματικό θα είναι όμως ένα μείγμα που συνδυάζει τονωτικές, αντισπασμωδικές και νευροτονωτικές ιδιότητες: καυλόφυλλο (2 μέρη, Ως 1 μέρος ορίζεται μία κουταλιά του γλυκού βοτάνου ανά φλιτζάνι νερού), χαμαιλείριο (2 μέρη), φλοιός βιβούρνου του χιονανθούς (1 μέρος). Πίνετε αυτό το ρόφημα τρεις φορές την ημέρα, αφού το παρασκευάσετε ως αφέψημα. Αν υπάρχει μεγάλο στρες μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ισχυρότερα νευροτονωτικά, όπως τη σκουτελλάρια ή τη βαλεριάνα».

Εγχυμα

Πώς μπορούμε όμως να φτιάξουμε έγχυμα; Τι διαφορά έχει από το αφέψημα;

Συνήθως για την παρασκευή εγχύματος προτείνονται τα υπέργεια τμήματα των φυτών.

Δηλαδή τα άνθη, οι ταξιανθίες, τα φύλλα και οι βλαστοί. Για την παρασκευή αφεψήματος χρησιμοποιούνται τα πιο σκληρά μέρη του φυτού, δηλαδή οι καρποί (σπόροι), ρίζες και μέρη του φλοιού.

Εγχυμα παράγουμε όταν σε πορσελάνινο ή γυάλινο τσαγερό, όπου έχουμε βάλει την ακριβή δοσολογία βοτάνου, ρίξουμε βρασμένο νερό.

Σκεπάζουμε με ένα καπάκι και αφήνουμε έτσι να μουλιάσει το μείγμα, ανάλογα με τι συνιστάται, από δέκα έως δεκαπέντε λεπτά.

Οταν λέμε αφέψημα, εννοούμε ότι σιγοβράζουμε τα μέρη του φυτού στο μπρίκι ή στο κατσαρολάκι, που δεν πρέπει ποτέ να είναι αλουμινίου, αλλά γυάλινο, κεραμικό, πήλινο ή από επισμαλτωμένο μέταλλο, για δέκα έως δεκαπέντε λεπτά.

Τα βότανα δεν αντικαθιστούν τα φάρμακα

«Εγώ χρησιμοποιώ βότανα, αυτά θα με βοηθήσουν να γίνω καλά, δεν χρειάζομαι φάρμακα».

Αυτή η σκέψη/θέση/άποψη καταρρίπτεται ευθύς αμέσως, όταν διαβάζει κανείς:

«Τα βότανα μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα και με πλήρη ασφάλεια σαν μέρος του τρόπου ζωής του ατόμου, χωρίς να θεωρούνται “φάρμακα”. Για ειδικές ανάγκες υγείας, η καλύτερη χρήση τους είναι η προληπτική, για να προλαμβάνουν δηλαδή την εμφάνιση των προβλημάτων. Βότανα συγκεκριμένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε περιπτώσεις όπου το άτομο γνωρίζει ότι έχει τάση προς κάποια πάθηση, χωρίς αυτή να υπάρχει. Με τη χρήση των βοτάνων είναι δυνατόν να ξεπεραστεί κάθε αδυναμία».

Για να δούμε όμως σταχυολογημένα τι συστήνεται σε κάποιες περιπτώσεις, ώστε να πάρουμε μια γεύση του τρόπου προσέγγισης των όποιων θεμάτων υγείας.

Η ακμή στην εφηβεία είναι κάτι που αντιμετωπίζουν πολλά παιδιά.

«Αυτό το συνηθισμένο πρόβλημα της εφηβείας έχει δύο κύρια αίτια, ένα ορμονικό και ένα διατροφικό. Το ορμονικό πρόβλημα σχετίζεται με το επίπεδο των αρσενικών ορμονών. Ο διατροφικός παράγοντας σχετίζεται με την ικανότητα του σώματος να μεταβολίζει λίπη και υδατάνθρακες. Αν υπάρχει μεταβολικό πρόβλημα ή μεγάλες ποσότητες τέτοιων τροφών στο διαιτολόγιο, μπορεί να προκληθεί ακμή ή να επιδεινωθεί αν υπάρχει ήδη. Η βοτανοθεραπευτική προσέγγιση έχει ως στόχο την υποστήριξη του μεταβολισμού αυτών των τροφών και να βοηθήσει τη λεμφική παροχέτευση και την απέκκριση των άχρηστων ουσιών από το σώμα. Από διαιτολογική άποψη, τα γλυκά, τα λίπη και οι υδατάνθρακες πρέπει να μειωθούν δραστικά και να αυξηθεί η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών.

Ιδιαίτερα χρήσιμα είναι τα εξομαλυντικά βότανα, όπως η σκροφουλάρια, το γάλιο, το τριφύλλι, η βερβερίδα του Ορεγκον και το αγριολάπαθο. Μπορούν επίσης να χορηγηθούν λεμφικά όπως η φυτολάκκα και η εχινάκια και ηπατικά όπως η ίριδα και το ταραξάκο.

Το ακόλουθο μείγμα βοτάνων μπορεί να χορηγηθεί για ένα διάστημα ως έγχυμα, που θα πρέπει να πίνεται τρεις φορές την ημέρα. Ιριδα, γάλιο, εχινάκια, σκροφουλάρια, φυτολάκκα, 1 μέρος από κάθε βότανο.

Εξωτερικά, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μια λοσιόν ή ένα έγχυμα από ίσα μέρη καλέντουλας, στελλαρίας και αποσταγμένης αμαμηλίδας. Επίσης να γίνεται συχνή πλύση του δέρματος με αγνό σαπούνι».

Το αντισυλληπτικό χάπι

«Η εκτεταμένη χρήση των αντισυλληπτικών φαρμάκων –που βασίζονται σε ορμόνες– έχει δημιουργήσει προβλήματα στην κοινωνία μας. Το χάπι είναι ένα καλό παράδειγμα, στο οποίο βλέπουμε να δρα το δίκοπο μαχαίρι της τεχνολογίας, όπου η λύση σε κάποιο πρόβλημα δημιουργεί τουλάχιστον ένα νέο πρόβλημα.

Οταν σταματήσετε να παίρνετε αντισυλληπτικά, η ορμονική ισορροπία αλλά και ο οργανισμός γενικότερα χρειάζεται κάποιο χρόνο για να επανέλθει στη φυσιολογική αρμονική λειτουργία του. Η διαδικασία αυτή μπορεί να επιταχυνθεί με τα κατάλληλα βότανα.

Κάντε έγχυμα, με ένα μέρος από κάθε ένα από τα ακόλουθα βότανα: καρποί λυγαριάς, τσιμισιφούγκα (κορίανδρος ο βοτρυοειδής), γλυκόριζα, λεόνουρος (δεσποινόχορτο).

Πίνετε αυτό το ρόφημα τρεις φορές την ημέρα κατά τις δύο πρώτες εβδομάδες, μετά τη διακοπή της αντισύλληψης, δύο φορές την μέρα την τρίτη εβδομάδα και μια φορά τη μέρα την τέταρτη εβδομάδα.

Σε αυτό το μείγμα, η γλυκόριζα βοηθά τα επινεφρίδια, η τσιμισιφούγκα και οι καρποί λυγαριάς τονώνουν τη μήτρα και βοηθούν τους αδένες που συμμετέχουν στην παραγωγή των γεννητικών ορμονών και ο λεόνουρος ενισχύει όλες αυτές τις δράσεις, ενώ ταυτόχρονα υποβοηθά το νευρικό σύστημα και επιτρέπει την αποκατάσταση της συναισθηματικής ισορροπίας».

Και να η ταπεινή τσουκνίδα (κνίδη η δίοικος) που αποφεύγαμε σαν παιδιά, γιατί μας έτσουζε το δέρμα όπου μας ακουμπούσε:

«Το βότανο πρέπει να συλλέγεται όταν είναι ανθισμένο. Είναι στυπτικό, διουρητικό, τονωτικό. Περιέχει: ισταμίνη, μυρμηκικό οξύ, χλωροφύλλη, γλυκοκινόνη, σίδηρο, βιταμίνη C.

Η τσουκνίδα έχει ένα από τα ευρύτερα φάσματα εφαρμογής ανάμεσα στα βότανα. Ενισχύει και τονώνει όλο το σώμα. Είναι ειδικό ίαμα για το παιδικό έκζεμα και ωφελεί όλες τις μορφές αυτής της πάθησης, ιδιαίτερα στο νευρικό έκζεμα.

Σαν στυπτικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ρινορραγία ή να ανακουφίσει τα συμπτώματα της αιμορραγίας όπου κι αν εμφανίζεται (π.χ. αιμορραγία μήτρας).

Για την θεραπεία του εκζέματος συνεργάζεται καλά με τη σκροφουλλάρια και το άρκτιο. Σε μορφή βάμματος, 1-4 ml τρεις φορές την ημέρα. Ως έγχυμα (σε ένα φλιτζάνι βραστό νερό 1-3 κουταλιές του τσαγιού ξηρό βότανο), πρέπει να πίνεται τρεις φορές την ημέρα».