«Μινώταυρος» εξοπλισμών

Σε μια περίοδο παγκόσμιας κοινωνικής κρίσης, οι στρατιωτικές δαπάνες σε όλο τον κόσμο αυξάνονται. Δαπάνες κατ’ εξοχήν αντιπαραγωγικές, αφαιρούν τεράστιους πόρους – οικονομικούς και ανθρώπινους.

Οι στρατιωτικές δαπάνες και ιδιαίτερα το εμπόριο των όπλων συχνά ευνοούν πρακτικές διαφθοράς σε επίπεδο κυβερνητικών στελεχών, ενώ συντηρούν πρακτικές αδιαφάνειας εκ μέρους των κυβερνήσεων.

Η εβδομάδα αυτή έχει οριστεί από τον ΟΗΕ Εβδομάδα Δράσης για τον Αφοπλισμό. Σύμφωνα με το SIPRI, το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνας για την Ειρήνη της Στοκχόλμης, το 2015 οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες ανήλθαν στα 1.676 δισ. δολάρια, πολύ πάνω από τα επίπεδα του ψυχρού πολέμου.

Περίπου δέκα χρόνια μετά τη λήξη της σκοτεινής εκείνης περιόδου, είχαμε πτώση των ετήσιων παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών στα 1.250 δισ. δολάρια.

Μετά το 2001, η πορεία αυτή αντιστράφηκε, κυρίως λόγω της επιλογής της κυβέρνησης Μπους να κηρύξει τον λεγόμενο «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας».

Συνέπεια ήταν το μερίδιο των ΗΠΑ στις παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες να εκτοξευθεί στο 47%. Εκτοτε, συνέβησαν νέες διεθνείς κρίσεις και πόλεμοι, με πιο πρόσφατους της Συρίας και της Ουκρανίας, όπου βρέθηκαν εμμέσως αντιμέτωπες οι δύο πρώην υπερδυνάμεις.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι αυξήσεις στις στρατιωτικές δαπάνες το 2015 σημειώνονται σε Κεντρική, Ανατολική Ευρώπη και Ασία, όπου, πέραν της Μ. Ανατολής, περιοχή έντασης αποτελεί η θάλασσα της Νότιας Κίνας.

Αντιθέτως, σε Αφρική, Λατ. Αμερική και Δυτική Ευρώπη μειώθηκαν οι στρατιωτικές δαπάνες. Στη Δυτική Ευρώπη, η μείωση ήταν 1,3%, ενώ η αύξηση σε χώρες της Κεντρικής Ευρώπης έφτασε μέχρι 13%.

Το εμπόριο όπλων αποτελεί το πλέον κερδοφόρο παγκοσμίως, ακολουθούμενο από το εμπόριο ναρκωτικών. Με τη διαφορά ότι το πρώτο είναι κατά κανόνα νόμιμο και μεταξύ χωρών, ενώ το δεύτερο παράνομο.

Την περίοδο 2011-2015 ο όγκος του εμπορίου όπλων αυξήθηκε κατά 14%, σε σύγκριση με την προηγούμενη πενταετία (2006-2010). Ως προς τους εξαγωγείς, στις πρώτες θέσεις βρίσκονται οι ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Γαλλία, Γερμανία. Πρώτες στις εισαγωγές είναι οι: Ινδία, Σαουδική Αραβία, Κίνα, Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα και Αυστραλία.

Προς Ευρώπη, οι εξαγωγές όπλων μειώθηκαν, ενώ αυξήθηκαν προς Μ. Ανατολή, Ασία, Ωκεανία και Αφρική. Στη Μ. Ανατολή οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 61% την περίοδο 2011-2015 σε σύγκριση με την προηγούμενη πενταετία 2006-2010.

Στις ΗΠΑ αναλογεί στο 29% των εξαγωγών, στη Ρωσία το 22%, στη Γαλλία το 7,1%, στη Βρετανία το 4,1%, στην Κίνα το 3,6%.

Από τις χώρες της Μ. Ανατολής, πρώτη σε εισαγωγές η Σ. Αραβία που απορροφά το 27% των εξαγωγών όπλων στην περιοχή, ακολουθούμενη από τα Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα (18%) και την Τουρκία (14%). Ως προς τους προμηθευτές, ήταν οι ΗΠΑ (53%), η Βρετανία (9,6%) και η Ρωσία (8,2%).

Η Παγκόσμια Εκστρατεία για τις Παγκόσμιες Στρατιωτικές Δαπάνες διεκδικεί τη μείωσή τους κατά 10% ετησίως. Αν αυτό ίσχυε για το 2015, θα απελευθέρωνε 167,6 δισ. δολάρια για τις κοινωνικές ανάγκες και την αντιμετώπιση της καταστροφικής κλιματικής αλλαγής.

Το 2014 η Διεθνής Αναπτυξιακή Βοήθεια (ODA) ήταν 137,2 δισ. δολάρια. Αρα, ετήσια μείωση 10% των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών θα υπερκάλυπτε τη βοήθεια των πλούσιων προς τις φτωχές χώρες.

Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι απαιτούνται 100 δισ. δολάρια ετησίως μέχρι το 2030, που πρέπει να δοθούν από τις πλούσιες στις φτωχές χώρες για τη χρηματοδότηση επιλογών πράσινης τεχνολογίας και αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής. Το απαιτούμενο ποσό αναλογεί μόλις στο 8,3% των στρατιωτικών δαπανών των πλούσιων χωρών το 2015.

* Πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Διεθνών Οργανισμών και Παγκοσμιοποίησης (ΠΑΔΟΠ)