Το να συζητάμε τις αδυναμίες της Ε.Ε. είναι εύκολο. Ούτως ή άλλως τα ευρωπαϊκά είναι στην κορυφή της επικαιρότητας.
Το παράδοξο είναι ότι στην Ελλάδα δεν εμφανίστηκε, παρά με ασθενή ένταση, το φαινόμενο της «ευρωπαϊκής διαίρεσης» (european cleavage).
Ακόμα και σήμερα, μετά έξι χρόνια ευρω-μνημονιακής αποτυχίας, η Ελλάδα απλώς παρακολουθεί το ρεύμα που εξατμίζει την Ευρώπη και συγγενεύει -αν δεν ταυτίζεται- με τις ποικίλες πτυχές του ογκούμενου ευρωσκεπτικισμού που έχει πάρει φόρα στις χώρες του πυρήνα της Ε.Ε. (Ολλανδία, Γαλλία, Αυστρία, Ιταλία κ.α., ακόμα και στην ηγεμονεύουσα, πλην πλεονασματική, Γερμανία).
Πολλές φορές όμως κοιτώντας το δέντρο (εδώ την Ε.Ε.) χάνουμε το δάσος.
Δηλαδή δεν ανιχνεύουμε το πρόβλημα στους επιμέρους εθνικούς «φιλοευρωπαϊσμούς».
Ωραία! «Μια άλλη Ευρώπη είναι εφικτή». Αλλά με ποιες ποιότητες;
Μια ματιά στον ελληνικό φιλοευρωπαϊσμό αναδεικνύει μια σοβαρή όψη του ευρωπαϊκού προβλήματος.
Ποια ήταν τα ιστορικά-καταγωγικά στοιχεία του;
Ποιοι ήταν οι ιδεολογικοί και υλικοί πόροι, οι προϋποθέσεις αλλά και οι εσωτερικές αντινομίες που αγκάλιασαν τον άνευ όρων «φιλοευρωπαϊσμό» της ελληνικής πολιτείας και κοινωνίας;
Η Ελλάδα, μολονότι φιλοευρωπαϊκή, παρέμεινε κατ’ ουσίαν εξωευρωπαϊκή και, ipso facto, ανήμπορη να ευθυγραμμιστεί με τον σκληρό ευρωπαϊκό πυρήνα· ο ελληνικός εκδυτικισμός, είτε υπό πέπλο ευρωλιγουριάς είτε του αναγκαίου εκσυγχρονισμού -που παροικονομούσε τη σοσιαλιστική στροφή στον νεοφιλελευθερισμό- ήταν υπαγορευμένος, μιμητικός, προσποιητός και δήθεν -αν όχι ιδιοτελής.
Ο εγχώριος φιλοευρωπαϊσμός ήταν άμεσα συναρτημένος, σχεδόν ταυτισμένος, με τις προσδοκίες άρσης της κοινωνικής καθυστέρησης, με την ώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και του πολιτικού εκσυγχρονισμού της χώρας.
Οπωσδήποτε, ήταν σκοπιμοθηρικός. Αλλά έβλεπε τα ωφελήματα και όχι την ουσιώδη σύγκλιση και την ισότιμη συμμετοχή.
Βασίστηκε σε προσδοκίες υψηλότερου οικονομικού, βιοτικού και καταναλωτικού προτύπου, ώσπου το 2009 συνάντησε την οικονομικο-πολιτική του φούσκα.
Ηταν άμεσα συνδεδεμένος με τις ανασφάλειες των θεμάτων που άπτονταν της εξωτερικής πολιτικής, όπως το Κυπριακό, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, το Σκοπιανό κ.λπ.
Η Ε.Ε. θεωρήθηκε «ομπρέλα ασφαλείας» απέναντι στις κατά καιρούς ή στις πραγματικές εξ Ανατολών εξωτερικές απειλές.
Αυτός ο μυωπικός ελληνικός «φιλοευρωπαϊσμός» αγνοούσε τις αδυναμίες άσκησης πολιτικών εκ μέρους της Ε.Ε.
Ουδέποτε αξίωσε να αρθούν, έστω, προς όφελος των ελληνικών συμφερόντων και των συνόρων -ως συνόρων της Ε.Ε. (Σήμερα πλέον χρησιμοποιείται τελείως φοβικά από την Ε.Ε. σαν φράχτης στη μετανάστευση και την προσφυγιά και εις βάρος της Ελλάδας.)
Κοντολογίς, ο «φιλοευρωπαϊσμός» της ελληνικής κοινωνίας ήταν ένας μάλλον «εθνοκεντρικός φιλοευρωπαϊσμός», ένας «εσωστρεφής φιλοευρωπαϊσμός» που έκαψε κάθε στοιχείο κοσμοπολιτισμού, κοινής Ιστορίας και παραδόσεων.
Από το δόγμα «ανήκομεν εις την Δύσιν» έως το χρεοκοπημένο Μέγαρο της άξεστης, φαντασμένης νεοπλουτιάς, από τα κόμματα πολιτικών-delivery έως τους μιντιακούς προμαχώνες τους -θεμελιωτές του πολιτικού καρακατσουλιού, της αναίσθητης σόου μπιζ, της Eurovision αλλά και της φασιστικής Χρυσής Αυγής-, η Ελλάδα ουδέποτε αναζήτησε ένα στέρεο ερμηνευτικό πολιτισμικό πλαίσιο της ευρωπαϊκής μερίδας της από τις στάχτες των Πολέμων.
Θα μπορούσε ενδεχομένως να προκριθεί ο βορειοευρωπαϊκός προτεσταντισμός ως ιδεολογία της καπιταλιστικής ανάπτυξης ή, έστω, η ανατολική ορθοδοξία ως ιδεολογία μιας sui generis υστέρησης ή μια αντιεκσυγχρονιστική νατιβιστική βαλκανίλα ή ένα διακριτό συβαρίτικο Club Med με παγιωμένη τη διάκριση Βορρά-Νότου.
Ολα αυτά είναι θέματα ανοιχτά, αλλά τίποτα ξεκάθαρο.
Ακόμα και σχηματοποιημένες αυτές οι υποθέσεις αποκαλύπτουν όψεις έντονων αντιστάσεων και τεράστια καχυποψία της νεοελληνικής κοινωνίας απέναντι στις ιδέες της Ευρώπης, τον ευρωπαϊκό πολιτισμό και την Ιστορία, και στον καθ’ ημάς ανεκπλήρωτο εκσυγχρονισμό.
Οι πολιτικές ελίτ αλλά και οι διευθυντικές ομάδες της ελληνικής κοινωνίας την τελευταία τεσσαρακονταετία συντήρησαν με δάνεια την τριτοκοσμική ελληνική κρούστα για να διατηρούνται στην εξουσία· οικοδόμησαν ευρωπαϊκά φαντασιακά με υπερκαθορισμούς και αδιαφορία που αρμόζει σε βυζαντινή καμαρίλα και πτωχοπροδρομισμό.
Επέλεξαν πρωτοφανείς εθνικές βραδυπορίες: τη διαφθορά, τον πελατειακό κρατισμό, την πολιτική παθητικότητα, τον οικονομικό προστατευτισμό, τον κορπορατισμό, την ανοχή στη φαυλοκρατία, την απέχθεια στον σχεδιασμό, τη λατρεία του παρασιτισμού, την αδιαφορία για το μέλλον, την παράλογη εμπιστοσύνη σε αόρατες πρόνοιες, τη στρουθιακή αντίληψη της ζωής…
Στήριξαν την κοινωνική και οικονομική πορεία του μεταπολεμικού μορφώματος, με την ανάδυση μιας νέας μεταπολεμικής αστικής/μεσοαστικής τάξης υπό τον απόλυτο έλεγχο του κράτους-κόμματος.
Προς την κατεύθυνση αυτή επινοήθηκαν και εφαρμόστηκαν σατανικής εφευρετικότητας τεχνάσματα διανεμητικής πολιτικής…
Πάσης φύσεως παροχές δημοσίων προνομίων, κατ’ αρχήν προς τους πολιτικούς επίστρατους της «νίκης», τις ταξιαρχίες εθνικοφρόνων και, μετά τη χούντα, υπέρ των παιδιών των «γαλάζιων», «πράσινων» και «κόκκινων» αφισοκολλητών: διορισμοί στο Δημόσιο και τις τράπεζες, άδειες μετά δημοσίου προνομίου για φούρνους, λεωφορεία, φορτηγά, ταξί, πρακτορεία στοιχημάτων, περίπτερα, λαχεία, λαϊκές, μετα-μεταμεσονύκτια after και άπειρα παρόμοια…
Επιχειρήθηκε η ωρίμανση της οικονομίας με φουσκωμένους προϋπολογισμούς έργων και κοινοτικών επιδοτήσεων, με την εκρηκτική χρηματιστηριακή άνθηση της δεκαετίας του 1990, που οδήγησε στην ταχεία εμφάνιση μιας νεοπλουτίστικης υπο-τάξης χωρίς υποκείμενο, συνείδηση, με παντελή έλλειψη κοινωνικής/συλλογικής ευθύνης…
Είναι εκπληκτικό που γίνεται λόγος για Ευρώπη των 27 μετά το Brexit.
Για Ευρώπη των 26 θα έπρεπε να μιλάμε. Από το 2010, από το Καστελόριζο -με απανωτά τα ενδεχόμενα Grexit και με ζώσα την πιθανότητα- η «φιλοευρωπαϊκή» Ελλάδα είναι «εκτός» κάθε ευρωπαϊκού κεκτημένου.
Και αυτό πρέπει και η Ευρώπη και εμείς να το δούμε σοβαρά.
