Σελίδες της Τετάρτης
Βιβλία στο προσκέφαλο
Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Πανεπιστημιακός (δίδαξε Νεοελληνική Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης και στην Οξφόρδη) και βραβευμένη συγγραφέας [Περί ορέξεως και άλλων δεινών, Εστία, 2001, Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα του «Διαβάζω» και Τα χερουβείμ της μοκέτας (Εστία, 2006, υποψήφιο για το Prix Mediterranee Etranger το 2010], η Ελένη Γιαννακάκη ανακεφαλαιώνει τα βιβλία που τη διαμόρφωσαν ως αναγνώστρια στο πέρασμα του χρόνου.
Από το Χωρίς Οικογένεια και το Νούμερο 31328 έως τη Μάρω Δούκα και τον Φουέντες (συγγραφείς που την εμψύχωσαν, πριν περάσει το κατώφλι της λογοτεχνικής γραφής), αλλά και τον Ρούλφο, τη Βιρτζίνια Γουλφ, τον ΝτεΛίλο, καθώς και νεοελληνικές πεζογραφικές φωνές της τελευταίας εικοσαετίας. Η μέθοδος της απόλαυσης, η περιπέτεια της γραφής, η περιπλάνηση μέσα από βιβλία και τόπους συγκροτούν τη φανερή και άυλη βιβλιοθήκη της.
❖❖❖❖❖
Το πρώτο βιβλίο λογοτεχνίας που διάβασα, στα 11, δώρο μιας Αθηναίας ξαδέλφης μου που είχε έλθει στην Κρήτη για καλοκαίρι, ήταν το Χωρίς Οικογένεια του Hector Malot, και τότε ήταν που αποφάσισα πως οπωσδήποτε θα γινόμουν συγγραφέας.
Μου πήρε βέβαια κάμποσες δεκαετίες μέχρι να βάλω την απόφαση σε πράξη! Θυμάμαι, το διάβαζα και το ξαναδιάβαζα σαν Ευαγγέλιο, τόσο που είχα μάθει κομμάτια του απ’ έξω και μάλιστα προβληματιζόμουν αν θα ήταν σωστό να τα χρησιμοποιήσω σε εκθέσεις μου στο σχολείο χωρίς να αναφέρω την προέλευση…
Στην οικογένειά μου δεν υπήρχε βιβλιοθήκη και τα μόνα έντυπα που έμπαιναν αποτελούντο απ’ τον απίθανο συνδυασμό του «Ρομάντσου», της «Αυγής» (και σε χαλεπούς καιρούς, των «Νέων») και της «Ζωής» (δωρεάν από την εκκλησία), οπότε το να μου αγόραζαν εξωσχολικό βιβλίο εθεωρείτο περιττό έξοδο, αλλά και σοβαρός λόγος, κατ’ αυτούς, να παραμελώ τα μαθήματά μου. Μόνο στα Kλασσικά Eικονογραφημένα είχα πρόσβαση, που τ’ αγόραζα απ’ το περίπτερο της γειτονιάς και μόνο καλοκαίρια.
Στο Γυμνάσιο ανακάλυψα τη Δημοτική Βιβλιοθήκη και μαζί την κλασική λογοτεχνία, ξένη ως επί το πλείστον. Από τα διαβάσματα εκείνης της εποχής θυμάμαι έντονα το Ζερμινάλ του Emile Zola, το Αλικο γράμμα του Nathaniel Hawthorne, αλλά και το Νούμερο 31328 του Βενέζη, που, για διαφορετικούς λόγους το καθένα τους με είχαν τότε συγκλονίσει.
Στα φοιτητικά μου χρόνια στην Αθήνα, παρότι σε τμήμα Αγγλικής Φιλολογίας, διάβασα ελάχιστα, εκτός φυσικά απ’ τα υποχρεωτικά κείμενα και πάντα παραμονές εξετάσεων (είναι ενδεικτικό ότι θυμάμαι μόνο το Tender is the Night του F. Scott Fitzgerald), καθώς τα διαβάσματά μου (όπως και μιας μεγάλης ομάδας συνομηλίκων μου) καθορίζονταν στενά από τις «προτάσεις» της «Σύγχρονης Εποχής» και περιελάμβαναν επίσης βιβλία φιλοσοφικο-ψυχολογικού περιεχομένου που ήταν τότε του συρμού, όπως των Wilhelm Reich, Mortimer Adler, Eric Fromm και άλλων που δεν θυμάμαι πια.
Αρχισα να διαβάζω συστηματικά και με ζήλο τη χρονιά που έκανα το μάστερ μου στις Cultural Studies στο Λονδίνο. Στη δεύτερη αυτή φάση της ζωής μου είχα αγαπήσει ιδιαίτερα, θυμάμαι, τον Ξένο του Albert Camus, τον Λύκο της Στέπας του Hermann Hesse, ολόκληρο τον James Joyce και τη Virginia Wolf (απ’ τις μεγάλες αγάπες μου!), αλλά και θεατρικούς συγγραφείς (Ibsen, Becket, Tennessee Williams, Chekhov, Stoppard).
Aν θα επιχειρούσα να ανατρέξω στις πηγές των συγγραφικών μου επιλογών και μάλιστα στην περίοδο που ακόμη δεν είχα αποφασίσει αν θα έπρεπε καν να δοκιμάσω, θα αναφερόμουν ανεπιφύλακτα στη Μάρω Δούκα και στον Carlos Fuentes: θυμάμαι πως διάβαζα και ξαναδιάβαζα συγκεκριμένες σκηνές, κάτι για «φαρδειές εμπριμέ γραβάτες» που κάπου πήγαιναν (Η αρχαία σκουριά) για παράδειγμα, ή για το «νερωμένο γάλα της μάνας» του Πλουτάρκο (Νερό Καμένο) και προσπαθούσα να ξεκλειδώσω, με τη λογική αν είναι δυνατόν, πώς κι από ποιους συνειρμούς και βιώματα και αυλάκια φαιά κατάφεραν τέτοιες εικόνες να προκύψουν, σίγουρη πως ποτέ εγώ δεν θα μπορούσα να γράψω κάτι ανάλογο.
Εννοείται πως όλα αυτά τα χρόνια έχω λατρέψει (για τους όποιους διαφορετικούς λόγους μπορεί ο καθένας μας να λατρεύει κάτι) διάφορα βιβλία (ήμουν πάντα πολύ πιο κοντά στο πεζό απ’ ό,τι στην ποίηση) που είμαι σίγουρη πως, συνειδητά ή ασυνείδητα, έχουν με τον τρόπο τους αφήσει το στίγμα τους πάνω μου. Θα αναφέρω όσα και όπως μου έρχονται στον νου, χωρίς χρονολογική ή αξιολογική σειρά:
Η Ζήλεια του Allain Robbe-Grillet, The Body Artist του Don DeLillo, Σταθερό πάθος του Phillippe Sollers, Η ακόλουθη ιστορία του Cees Nooteboom, Ευμενίδες του Jonathan Little, Pedro Paramo του Juan Rulfo, Ο Εραστής της Marguerite Duras, Never Let me Go του Kazuo Ishiguro, Intimacy του Hanif Kureishi, To κουτσό του Julio Cortazar, μεταξύ άλλων, και πρόσφατα, Beware of Pity του Stefan Zweig.
Από τους Ελληνες, θα ανέφερα ενδεικτικά: Ο υπνοβάτης της Μαργαρίτας Καραπάνου, Δεύτερη γέννα του Θεόδωρου Γρηγοριάδη, Οι τέσσερις τοίχοι του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη, Ιαγουάρος του Αλέξανδρου Κοτζιά, Το κιβώτιο του Αρη Αλεξάνδρου, Σα σπασμένα φτερά του Τάσου Χατζητάσση,
Η νοσταλγία των δράκων του Δημοσθένη Κούρτοβικ, Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές της Ερσης Σωτηροπούλου, Απ’ το ίδιο ποτήρι κι άλλες ιστορίες του Μισέλ Φάις, Μικρά Αγγλία της Ιωάννας Καρυστιάνη, Το αόρατο που σε κοιτά της Μαρίας Ευσταθιάδη, Ο αντίπαλος του Κώστα Κατσουλάρη, Ο Βίος του Ισμαήλ Φερίκ Πασά της Ρέας Γαλανάκη,
Τι είδε η γυναίκα του Λωτ της Ιωάννας Μπουρατζοπούλου, Η ιδιαιτέρα της Ελιάνας Χουρμουζιάδου. Δυστυχώς, λόγω των συνθηκών της ζωής μου τελευταία καθώς και του ότι έχω πάψει να διδάσκω και να δημοσιεύω, δεν είμαι επαρκώς ενημερωμένη για τις νέες εκδόσεις στην Ελλάδα και άρα θα πρέπει να μου έχουν ξεφύγει αρκετά σημαντικά βιβλία.
Τέλος, να προσθέσω ότι, παράλληλα με λογοτεχνία, διαβάζω βιβλία που αφορούν άλλους τομείς της ανθρώπινης γνώσης ή, για να γίνω πιο σαφής, βιβλία που προσπαθούν να επεκτείνουν τη γνώση σε χώρους ακόμη ημιφωτισμένους.
Στο «προσκέφαλό» μου τελευταία βρίσκονται το Biocentrism του Robert Lanza (για την -πιθανή- σχέση της ανθρώπινης συνείδησης με το Σύμπαν) και The Future of the Mind του Michio Kaku (με περίπου ανάλογο θέμα) – βιβλία βέβαια αρκετά εκλαϊκευμένα ώστε να μπορούν να γίνουν κατανοητά ακόμη και από φιλολόγους όπως εγώ.
Τελευταίο βιβλίο της Ελένης Γιαννακάκη είναι το μυθιστόρημα Σκούρο γκρι, σχεδόν μαύρο (Πατάκης, 2016)
