Η είδηση έσκασε σαν βόμβα χθες το απόγευμα και το τίτλος της γράφτηκε από τον «Guardian»: πέθανε η σταρ της αρχιτεκτονικής. Ο λόγος για την 65χρονη Ιρακινοβρετανή Ζάχα Χαντίντ που έχασε τη μάχη για τη ζωή της σε νοσοκομείο στο Μαϊάμι όπου νοσηλευόταν τις τελευταίες ημέρες για θεραπεία βρογχίτιδας. Ηταν η πρώτη και η μόνη ώς τώρα γυναίκα που τιμήθηκε (2004) με το βραβείο Pritzker, το αποκαλούμενο «Νόμπελ της αρχιτεκτονικής», για το πρωτοποριακό και πλούσιο έργο της.
Στην πραγματικότητα έκανε τη δική της επανάσταση, συνδυάζοντας την αρχιτεκτονική με τη γλυπτική. Αποδομούσε το τοπίο και συνέθετε ένα δικό της αφήνοντας το ανεξίτηλο αποτύπωμά της. «Η μορφή ακολουθεί τη φαντασία», συνήθιζε να λέει, παραμένοντας πιστή στις φιλοσοφικές επιλογές του Ζακ Ντεριντά.
«Ηταν μεγάλη αρχιτέκτων, θαυμάσια γυναίκα και θαυμάσια προσωπικότητα. Ανάμεσα στους αρχιτέκτονες που αναδείχθηκαν τις τελευταίες δύο δεκαετίες, κανείς δεν έχει τόση μεγάλη επίδραση όσο εκείνη», είπε γι’ αυτή ο Ρίτσαρντ Ρότζερς, βασικός δημιουργός του Κέντρου Πομπιντού στο Παρίσι και είναι βέβαιο ότι με τη φράση του συντάσσεται η διεθνής αρχιτεκτονική κοινότητα.
Φορτωμένη με πολλές ακόμη διεθνείς και εθνικές διακρίσεις, είχε τιμηθεί πρόσφατα με το χρυσό μετάλλιο RIBAS 2016, την ανώτερη διάκριση που απονέμει η αρχιτεκτονική κοινότητα της Βρετανίας, για την ιδιαίτερη ματιά που έφεραν οι δημιουργίες της.
Λίγο πριν είχε γνωρίσει την απογοήτευση, όταν οι αρχές του Τόκιο απέρριψαν το «Κράνος ποδηλάτου» που είχε σχεδιάσει για το στάδιο των Ολυμπιακών Αγώνων του 2020, προτιμώντας κάτι πιο απλό.
Τα κτίρια που σχεδίασε και ξεδιπλώνονται σε όλη την υφήλιο, συγκέντρωναν φανατικούς θαυμαστές και επικριτές, αλλά ποτέ δεν περνούσαν απαρατήρητα. Αγάπησε τις καμπύλες και τις χρησιμοποιούσε κατά κόρον στα κτίριά της. Είχε όνειρο να σχεδιάσει ένα τζαμί και είχε εκφράσει την επιθυμία να ξεκινήσει από την Αθήνα, αλλά δεν πρόλαβε. Η ελληνική πρωτεύουσα την είχε αποθεώσει τον Απρίλιο του 2005 όταν είχε πλημμυρίσει τη μεγάλη αίθουσα του Μεγάρου Μουσικής.
Γεννημένη στη Βαγδάτη τον Οκτώβριο του 1950, σπούδασε μαθηματικά στο αμερικανικό πανεπιστήμιο της Βηρυτού και το 1977 ολοκλήρωσε το ταξίδι της στη γνώση αποφοιτώντας από την ΑΑ, την περίφημη αρχιτεκτονική σχολή του Λονδίνου.
Η βρετανική πρωτεύουσα, όπου άνοιξε το πρώτο της γραφείο, έμελλε να εξελιχθεί σε δεύτερη πατρίδα της και ορμητήριο για την ανάπτυξη του δαιμονισμένου ταλέντου της.
Αφετηρία για τη δυναμική εκτόξευσή της ήταν το φουτουριστικό κτίριο γραφείων της εταιρείας Vitra στο Weil Am Rheih της Βάδης στη Γερμανία, που σχεδίασε το 1993. Ξεχωρίζει για την πρωτοποριακή χρήση του μπετόν και τις κατακόρυφες επιφάνειες, που δημιουργούν ένα σύνολο «δανεισμένο» από άλλους πλανήτες. Στην ίδια γερμανική πόλη υπάρχει και ο περίφημος σταθμός της πυροσβεστικής, έργο του 1999.
Είναι η χρονιά που ξεκινά η απογείωση, αφού παίρνει μέρος σε διεθνείς αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς και σαρώνει τα βραβεία. Με αυτή τη διαδικασία ανέλαβε τον πύργο του σκι στο Ινσμπρουκ της Αυστρίας, το κέντρο μοντέρνας τέχνης στο Σινσινάτι, το βραβευμένο μουσείο ΜΑΧΧΙ της Ρώμης, την όπερα της Κίνας, το κέντρο Αλίγεφ στο Μπακού, ενώ το έργο της μπήκε σε όλα τα σπίτια με το Κέντρο Θαλάσσιων Αθλημάτων που δημιούργησε για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου.
Σταθμός στην πορεία της ήταν οι τριπλοί γυάλινοι ουρανοξύστες στο Μπρισμπέιν της Αυστραλίας, που εγκαινιάστηκαν το 2014, με τους οποίους, όπως είχε δηλώσει η ίδια, θέλησε να αντιγράψει τη φύση.
Περιζήτητη στις σημαντικότερες αρχιτεκτονικές σχολές, δίδαξε κατά καιρούς στο Χάρβαρντ και το Κολούμπια, το Ιλινόις, τη Βιέννη και, λίγο πριν πεθάνει, στο Γέιλ. Το περιοδικό «Forbes» την είχε κατατάξει στην 61η θέση ανάμεσα στις 100 σπουδαιότερες γυναίκες του πλανήτη. Οπως έχει δηλώσει η ίδια:
Στην εποχή μας βλέπουμε όλο και περισσότερες γυναίκες αρχιτέκτονες να καθιερώνονται. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι εύκολο. Μερικές φορές οι προκλήσεις είναι τεράστιες. Υπάρχει ρεύμα αλλαγής τα τελευταία χρόνια και η πρόοδος αυτή θα συνεχιστεί.
