Καταδικάζουν τις απαράδεκτες ενέργειες που λαμβάνουν χώρα τις τελευταίες ημέρες, με τον βαλκανικό διάδρομο στο επίκεντρο, 26 οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στις χώρες της χερσονήσου για το προσφυγικό. Οι οργανώσεις χαρακτηρίζουν «επικίνδυνες και υπέρ των διακρίσεων» τις πρακτικές ευρωπαϊκών χωρών και ζητούν από τις ευρωπαϊκές ηγεσίες να ανταποκριθούν στις δεσμεύσεις τους.
Αναλυτικά η επιστολή:
Προς τους Ευρωπαίους Ηγέτες
Ως εθνικές και διεθνείς οργανώσεις που δραστηριοποιούνται κατά μήκος της διαδρομής μετανάστευσης των Δυτικών Βαλκανίων στην Ελλάδα, στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, τη Σερβία και την Κροατία, καταδικάζουμε έντονα τα τελευταία επικίνδυνα και υπέρ των διακρίσεων μέτρα που υιοθέτησαν ευρωπαϊκές χώρες ως μέρος μιας ευρύτερης δέσμης πολιτικών μέτρων αποτροπής που στοχεύουν να ανακόψουν τις ροές των ευάλωτων πληθυσμών που αναζητούν ασφάλεια.
Στις 21 Φεβρουαρίου 2016, πολλές χώρες στην Ευρώπη έκλεισαν τα σύνορά τους στους Αφγανούς οδηγώντας στην υπερ-συγκέντρωση προσφύγων στην Ελλάδα αλλά και σε εικόνες χάους και σύγχυσης στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Οι περιορισμοί στα σύνορα βάσει εθνικότητας ακυρώνουν ουσιαστικά το δικαίωμα κάθε ατόμου σε μια ατομική αξιολόγηση των αναγκών του για διεθνή προστασία – γεγονός που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τους διεθνείς και ευρωπαϊκούς νόμους που ισχύουν για τους πρόσφυγες και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτά τα τελευταία μέτρα αποτελούν μια περαιτέρω συρρίκνωση της επιλεκτικής και αυθαίρετης πολιτικής υποδοχής, η οποία ήταν ήδη σε ισχύ από τα τέλη του περασμένου έτους, όταν η Ευρώπη έκλεισε τα σύνορά της σε όλους, εκτός από εκείνους που προέρχονταν από χώρες που πλήττονται από τον πόλεμο – όπως η Συρία, το Ιράκ ή το Αφγανιστάν.
Αυτή η νέα πολιτική είναι μέρος ενός πακέτου περιοριστικών μέτρων που έχουν επιπτώσεις στην ασφάλεια, την ευημερία και τα δικαιώματα των μετακινούμενων πληθυσμών στην Ευρώπη. Σε μια συνάντηση στις 18 Φεβρουαρίου 2016, οι Επικεφαλής των Αστυνομικών Υπηρεσιών των Δημοκρατιών της Αυστρίας, της Σλοβενίας, της Κροατίας, της Σερβίας και της ΠΓΔτΜ, εξέδωσαν δήλωση για την εισαγωγή νέων μέτρων ταυτοποίησης και καταγραφής που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αυθαίρετους και παράνομους περιορισμούς στο δικαίωμα των ανθρώπων να αναζητήσουν διεθνή προστασία.
Για παράδειγμα, η είσοδος σε αυτές τις χώρες για ανθρωπιστικούς λόγους θα επιτρέπεται μόνο σε εκείνους που προσπαθούν να διαφύγουν από «εμπόλεμες περιοχές» και «χρήζουν διεθνή προστασία» στη βάση αποδεδειγμένης εθνικότητας. Ανάλογη πολιτική συνεπάγεται πιθανή παραβίαση του δικαιώματος ασύλου, καθώς και την υποχρέωση των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης για απαγόρευση των διακρίσεων κατά τη διάρκεια μεταναστευτικών ελέγχων, συμπεριλαμβανομένης της διάκρισης βάσει εθνικής ή κοινωνικής προέλευσης.
Ομοίως, η δήλωση της Αστυνομίας επιτρέπει κι άλλους περιορισμούς, λαμβάνοντας υπόψη «άλλους τυχόν περιορισμούς των χωρών προορισμού», όπως οι καθημερινές ποσοστώσεις που εισήχθησαν από την Αυστρία στις 20 Φεβρουαρίου, οι οποίες είναι σαφώς δεν είναι συμβατές με το Ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, όπως έχει δηλώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η οικογενειακή επανένωση είναι επίσης μεταξύ των αιτιών για τις οποίες θα μπορούσε να απαγορευθεί η είσοδος σε ένα άτομο, παρά το γεγονός ότι το δικαίωμα οικογενειακής ενότητας αποτελεί βασικό αξίωμα του διεθνούς δικαίου, όπου τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να διευκολύνουν την επανένωση των οικογενειών των προσφύγων.
Μια ανακοίνωση που έγινε στις 20 Φεβρουαρίου μετά τη συνάντηση των Διευθυντών της Αστυνομίας της Σερβίας και της Βουλγαρίας, ανέφερε ότι στους πρόσφυγες θα επιτραπεί να εισέλθουν στη Σερβία μόνο μέσω του Preševo (μέσω της ΠΓΔτΜ) και ότι η Σερβία και η Βουλγαρία θα λάβουν από κοινού μέτρα για να αποτραπεί η μετακίνηση των ανθρώπων από τη Βουλγαρία προς τη Σερβία. Με δεδομένη την υποχρέωση της Σερβίας να επιτρέψει στους πρόσφυγες να διέλθουν στο έδαφός της από κάθε συνοριακό πέρασμα, και λαμβάνοντας υπόψη τις αναφορές για κακοποίηση και παράνομη μεταχείριση των προσφύγων στη Βουλγαρία, η εξέλιξη αυτή είναι ιδιαίτερα ανησυχητική.
Οι διαδικασίες όχι μόνο απέχουν από την υπάρχουσα διεθνή και ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ασφάλεια και την προστασία των δικαιωμάτων των αιτούντων άσυλο, αλλά έχουν επίσης επιδεινώσει περαιτέρω τον ανθρώπινο πόνο και διαιωνίζουν την ανθρωπιστική κρίση. Το ξαφνικό κλείσιμο ή οι περιορισμοί των συνόρων μπορούν να εγκλωβίσουν ανθρώπους σε ανεπαρκείς και απάνθρωπες συνθήκες, καθώς οι παραμεθόριες περιοχές έχουν συχνά ανεπαρκή ικανότητα υποδοχής για να φιλοξενήσουν μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Από τη στιγμή που τα σύνορα έκλεισαν για τους Αφγανούς και νέες διαδικασίες επιλογής εισήχθησαν, χιλιάδες άνθρωποι που είχαν ήδη εξαντλήσει τους οικονομικούς τους πόρους προκειμένου να πραγματοποιήσουν αυτό το δαπανηρό ταξίδι προς την Ευρώπη, βρέθηκαν χωρίς πόρους, να κοιμούνται συχνά σε εξωτερικούς χώρους, χωρίς πρόσβαση ακόμη και στις βασικές υπηρεσίες.
Ο επαναπατρισμός δεν αποτελεί επιλογή για πολλούς, που αντ’ αυτού μπορεί να στραφούν σε λαθρεμπόρους και διακινητές για να διευκολύνουν τη συνέχεια του ταξιδιού τους – εκθέτοντας ήδη ευάλωτους πληθυσμούς σε αυξημένο κίνδυνο κακοποίησης, βίας και εκμετάλλευσης. Ανησυχούμε ιδιαίτερα για τις ευάλωτες οικογένειες, τις γυναίκες και τα ασυνόδευτα παιδιά που ταξιδεύουν στην Ευρώπη, πολλοί από τους οποίους προέρχονται από το Αφγανιστάν, καθώς τα νέα μέτρα θα τους απομακρύνουν ακόμα περισσότερο από τους ανθρωπιστικούς φορείς.
Για το σκοπό αυτό, καλούμε τις Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να λάβουν δράση προκειμένου να διασφαλίσουν τις άμεσες ανθρωπιστικές ανάγκες των μετακινούμενων πληθυσμών, και να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο. Ειδικότερα, καλούμε τα ευρωπαϊκά κράτη να:
- Θέσουν ένα τέλος στην επιλεκτική πολιτική υποδοχής και να εκπληρώσουν τις νομικές υποχρεώσεις για τη διασφάλιση δίκαιων και ενδελεχών διαδικασιών καθορισμού του πρόσφυγα, για όλες τις εθνικότητες. Επιπλέον, τα παιδιά αιτούντες άσυλο πρέπει να έχουν το δικαίωμα για μια «καλύτερη διερεύνηση συμφερόντων (best interest assessment)» και ένα εξατομικευμένο έλεγχο για τις ανάγκες προστασίας τους.
- Προχωρήσουν σε άμεσο εφοδιασμό για να καλυφθούν οι ανάγκες των ανθρώπων που δεν είναι πλέον σε θέση να συνεχίσουν το ταξίδι τους, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης των υπηρεσιών υποδοχής και υποστήριξης που σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Πρέπει να υπάρξει πρόβλεψη ώστε να διασφαλιστεί διαμονή έκτακτης ανάγκης για τα παιδιά και τις οικογένειές τους, που ανήκουν στις ομάδες ευάλωτου πληθυσμού.
- Σταματήσουν οι βίαιες και ακούσιες επαναπροωθήσεις που στερούν το ατομικό δικαίωμα για υποβολή αίτησης ασύλου, ιδίως σε χώρες όπου οι άνθρωποι θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν διώξεις, καθώς και για εκείνους που διαπιστώνεται ότι δεν πληρούν τα κριτήρια για διεθνή προστασία, και να διασφαλιστεί ότι η διαδικασία επιστροφής σέβεται τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματά τους.
- Εργαστούν μαζί για να διασφαλιστεί μια συντονισμένη προσέγγιση για την αντιμετώπιση της κρίσης με βάση την ανταλλαγή πληροφοριών και τη συνεργασία, και να αποφευχθούν μονομερείς κινήσεις που μπορούν να δημιουργήσουν επικίνδυνες αλυσιδωτές αντιδράσεις με συνεπακόλουθες επιπτώσεις στις ευάλωτες ομάδες. Είναι απαραίτητη μια συλλογική απάντηση άμεσα για να εξασφαλιστεί ότι τα κράτη που έχουν πληγεί, ιδιαίτερα η Ελλάδα, έχουν επαρκείς πόρους και χρηματοδότηση για να παρέχουν στήριξη και προστασία στους πληθυσμούς στα σύνορά τους.
- Δημιουργηθούν ασφαλή και νόμιμα περάσματα στην Ευρώπη για τους αιτούντες άσυλο ώστε να αποφευχθούν οι απώλειες σε ανθρώπινες ζωές στη διάρκεια των επικίνδυνων ταξιδιών και να μειωθεί η ζήτηση για το λαθρεμπόριο και τα παράνομα δίκτυα διακίνησης. Είναι σαφές ότι οι πολιτικές αποτροπής που βασίζονται σε φράχτες με συρματοπλέγματα, στον εκφοβισμό από αστυνομικές δυνάμεις, καθώς και στο κλείσιμο των συνόρων, θα κάνουν ελάχιστα για να σταματήσουν τους απελπισμένους ανθρώπους να αναζητούν ασφάλεια. Τα ευρωπαϊκά κράτη έχουν την ευθύνη για την προστασία των ευάλωτων πληθυσμών και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αλλά και της αξιοπρέπειας όλων των ανθρώπων που φθάνουν στα σύνορά τους. Αντ ‘αυτού, τα τελευταία μέτρα αποκαλύπτουν την επικίνδυνη τροχιά που η Ευρώπη ακολουθεί και υπονομεύει τα θεμέλια του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου για τους πρόσφυγες και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Δεν είναι πολύ αργά για την Ευρώπη να αλλάξει πορεία και να θεσπίσει κατάλληλες διαδικασίες που περιγράφονται στην ισχύουσα νομοθεσία και να αναλάβει άμεση δράση για την προστασία των ευάλωτων πληθυσμών στο έδαφός της.
- ActionAid
- Albanian Helsinki Committee
- Belgrade Center for Human Rights
- Civic Initiatives Belgrade
- Civil Rights Program Kosovo
- Doctors of the World Greece
- European Council on Refugees and Exiles
- Humanitarni centar za integraciju i toleranciju (HCIT)
- Helsinki Committee for Human Rights in Serbia
- Građanske inicijative – Civic Initiative
- Greek Council of Refugees
- Greek Forum of Refugees
- Grupa 484
- Hrvatski pravni centar
- International Rescue Committee
- Lawyers Committee for Human Rights
- Macedonian Young Lawyers Association
- Norwegian Refugee Council
- Open Gate – La Strada
- Oxfam
- Practical Policy Centre Serbia
- Praksis
- Praxis Serbia
- Save the Children
- Solidarity Now
- VluchtelingenWerk Nederland
