Τι ψάχνει και δεν βρίσκει ένας πλάνητας στη σημερινή Αθήνα; Και μάλιστα όχι ένας απλός περιπατητής, αλλά ένας flâneur μανιακός με την καταγραφή, που γράφει και φωτογραφίζει αδιάπτωτα την περιπλάνησή του; Πώς μπορούν τα σπαράγματα του βλέμματος να συνδεθούν σε ένα σημαίνον σύνολο;
Το τομίδιο του Χρήστου Χρυσόπουλου Η συνείδηση του πλάνητα, που απαρτίζεται από ζεύγη ασπρόμαυρων φωτογραφιών με κείμενα, έρχεται να διατρέξει το ερώτημα αυτό, στοιχειοθετώντας μια θεωρία της περιπλάνησης στον αστικό χώρο.
Ο Χρυσόπουλος δεν φωτογραφίζει γενικές όψεις της πόλης, ούτε αστικά τοπία, ούτε συναθροισμένα πλήθη. Τον ενδιαφέρουν αποσπασματικά αστικά τεκμήρια, το μέρος αντί του όλου, ιδίως όταν αυτό έχει μεταλλαχτεί σε κάτι άλλο: ο πίνακας δρομολογίων που έχει λιώσει, πιθανόν από τις φωτιές στα γεγονότα του 2008, η διαφήμιση αρχιτεκτονικού διαγωνισμού με τα σβησμένα γράμματα «Το κέντρο της θήνας αλλάζ», ένα αινιγματικό ισόγειο γραφείο όπου κάποιος κοιμάται στο πάτωμα τυλιγμένος με μια κουβέρτα.
Οι εικόνες συνδέονται με κείμενα που μερικώς μόνο εξηγούν την προέλευσή τους, που αντιστέκονται στον πειρασμό να μας πουν κατηγορηματικά τι βλέπουμε ή τι πρέπει να δούμε, δημαγωγώντας το βλέμμα.
Απεναντίας, τα φωτογραφικά τεκμήρια του Χρυσόπουλου καλούνται να συνεισφέρουν στην εικόνα ως γεγονός, να υπαινιχθούν τις συνθήκες, την τοποθεσία και τον χρόνο της φωτογραφικής πράξης, όχι ως επεξήγηση, αλλά ως συστατικό στοιχείο αυτού που η εικόνα δείχνει και ταυτόχρονα, κυρίως, αυτού που η εικόνα αποσιωπά: βλέποντας τα θολά γυμνά κλαδιά στην κορυφή ενός δέντρου, ασύμβατα καδραρισμένα μέσα στο σκοτάδι, απορούμε με τη λογική του αποσπάσματος που δεν έχει αισθητική πρόθεση.
Τα κείμενα συνιστούν μια παιδαγωγία του βλέμματος.
Για να καταλάβουμε τη σύγχρονη Αθήνα, μοιάζει να μας λέει ο Χρυσόπουλος, πρέπει να κοιτάξουμε τις λεπτομέρειες, τους τυχαίους συσχετισμούς των πραγμάτων που εισβάλλουν στο οπτικό μας πεδίο.
Η Αθήνα διαρκώς αναιρεί τον εαυτό της, μεταλλασσόμενη μέσα στη βία της εποχής: υποκύπτει στην ένδεια, στον φόβο, στην αποσάθρωση. Το υπόστρωμα βρίσκεται σαφώς στην οικονομική κρίση. Το νόημα της πόλης προκύπτει από τις ρωγμές που προκαλεί η βία της πρόσκρουσης της μίας εικόνας με την άλλη.
Το μικρό αυτό βιβλίο, μέρος του εικαστικού έργου Disjunction – Η συνείδηση του πλάνητα συμπληρώνει και θεωρητικοποιεί σε βάθος το ζήτημα της αστικής περιπλάνησης που διατρέχει το έργο του Χρυσόπουλου σχεδόν στο σύνολό του.
Ταυτόχρονα, έρχεται να προστεθεί σε μια παράδοση βιβλίων που επεξεργάζονται συνδυαστικά, με φωτογραφία και κείμενο, όψεις του αστικού τοπίου αλλά και τις συνισταμένες θέασής του. Από τη θρυλική Ομόνοια 1980 του Γιώργου Ιωάννου μέχρι τον Χρυσόπουλο η παράδοση αυτή κεντρίζει τους αναγνώστες να παρατηρούν και ταυτόχρονα να αναστοχάζονται τη διαδικασία της παρατήρησης.
